Porady Prawne przez internet

Masz problem ze spadkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Spadkobierca z zaburzeniami psychicznymi

Autor: Marek Gola • Opublikowane: 2017-04-07

Trzy miesiąc temu zmarła mama, jej spadkobiercy to tato, ja i młodsza siostra. Rodzice dorobili się wspólnie znacznego majątku, są to nieruchomości, grunty, działki rekreacyjne. Chcielibyśmy przeprowadzić sprawę spadkową po mamie, ale jest poważny problem z siostrą. Od pewnego czasu siostra cierpi na zaburzenia psychiczne, leczy się psychiatrycznie, raz jest lepiej, raz gorzej. Bardzo się z tatą boimy, co będzie, jak podzielimy spadek, bo siostra może swoją część, ot tak, roztrwonić. Ciągle mówi, że pieniądze w życiu nie są ważne i zwolniła się z pracy. My natomiast wiemy, że w jej stanie zdrowia pieniądze mogą być tym bardziej potrzebne. Jak wybrnąć z tej sytuacji?

Podstawę prawną opinii stanowią przepisy Kodeksu cywilnego (K.c.).

W pierwszej kolejności zasadnym jest ustalenie, czy mama sporządziła testament. Jeżeli tak, wówczas mamy do czynienia z dziedziczeniem testamentowym. Mniemam jednak, że nie, albowiem nie wskazuje Pani w ogólne na jego istnienie. Jeżeli chodzi o dziedziczenie ustawowe, które będzie miało zastosowanie w sprawie, w razie braku testamentu, to w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.

Mając na uwadze powyższe, każde z Państwa będzie dziedziczyło po 1/3. Zastrzec należy jednak, iż udział 1/3 obliczany jest z połowy majątku rodziców, albowiem połowa tegoż majątku nie wchodzi do spadku, gdyż jest własnością Pani ojca. W tej sytuacji podział będzie wyglądał następująco – w odniesieniu do całości spadku – 4/6 Pani ojciec, 1/6 Pani i 1/6 siostra.

Postępowanie spadkowe może być przeprowadzone przed sądem lub przed notariuszem. Każde z Państwa jest uprawnione do złożenia wniosku do stwierdzenie nabycia spadku po matce. Powództwo z tytułu dziedziczenia, zachowku, jak również z tytułu zapisu, polecenia oraz innych rozrządzeń testamentowych wytacza się wyłącznie przed sąd ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, a jeżeli jego miejsca zamieszkania w Polsce nie da się ustalić, przed sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część. Opłata sądowa od wniosku wynosi 50 zł bez względu na liczbę uczestników postępowania.

Na sprawie sądowej wystarczy, że stawi się Pani ojciec. Sąd wyda wówczas postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, które uprawomocni się po 21 dniach od jego wydania.

Istnieje także możliwość przeprowadzenia postępowania spadkowego przed notariuszem – notarialne poświadczenie dziedziczenia, ale do tego konieczne jest stawiennictwo wszystkich Państwa jednocześnie. Dodatkowo notarialne poświadczenie dziedziczenia będzie wiązało się z kosztami rzędu 700 zł.

Zachodzi jednak pytanie, czy konieczne jest przeprowadzenie postępowania spadkowego po zmarłej matce. Dopóki w księgach wieczystych figuruje zmarła mama, dopóty Pani siostra nie ma prawa sprzedać swojego udziału. Radziłbym także zastanowić się przed założeniem sprawy o stwierdzenie nabycia spadku nad złożeniem do sądu wniosku o ubezwłasnowolnienie siostry, choćby częściowe.

Ubezwłasnowolnienie może być częściowe lub całkowite. Osoba pełnoletnia może być ubezwłasnowolniona częściowo z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, jeżeli stan tej osoby nie uzasadnia ubezwłasnowolnienia całkowitego, lecz potrzebna jest pomoc do prowadzenia jej spraw.

Osoba, która ukończyła lat trzynaście, może być ubezwłasnowolniona całkowicie, jeżeli wskutek choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, nie jest w stanie kierować swym postępowaniem.

Dla ubezwłasnowolnionego całkowicie ustanawia się opiekę. Dla osoby ubezwłasnowolnionej częściowo ustanawia się kuratelę.

Istotne jest to, że osoba całkowicie ubezwłasnowolniona nie ma zdolności do czynności prawnych. Osoba ubezwłasnowolniona częściowo może zawrzeć umowę, ale tylko za zgodą przedstawiciela ustawowego. Zgodnie z art. 18 § 1 K.c. ważność umowy, która została zawarta przez osobę ograniczoną w zdolności do czynności prawnych bez wymaganej zgody przedstawiciela ustawowego, zależy od potwierdzenia umowy przez tego przedstawiciela.

W mojej ocenie jedyną szansą jest próba uzyskania ubezwłasnowolnienia częściowego z uwagi na „innego rodzaju zaburzenia psychiczne”. Dla potrzeb tej opinii przyjmuję bowiem, że „choroba psychiczna”, ani „niedorozwój umysłowy” nie występuje, albowiem wówczas wskazałaby Pani na tego rodzaju zaburzenia.

Istotny z punktu widzenia Państwa interesu jest pogląd, zgodnie z którym „pijaństwo, narkomania, marnotrawstwo i hulaszczy tryb życia same przez się nie uzasadniają ubezwłasnowolnienia. Może ono być jednak orzeczone, gdy przyczyny te, niezależnie od tego, czy są leczone, doprowadziły do zaburzeń psychicznych, uniemożliwiających choremu kierowanie swoim postępowaniem” (patrz min. orz. SN: z 5 lipca 1968 r., II CR 126/67, OSNCP 3/68, poz. 44, z 18 maja 1972 r., II CR 138/72, OSNCP 12/72, poz. 221, z 5 lutego 1965 r., I CR 399/64, OSNCP 1/66, poz. 5 i z 14 stycznia 1983 r., I CR 480/82, OSNCP 10/83, poz. 158).”*

Wniosek o ubezwłasnowolnienie może zgłosić:

  1. małżonek osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie;
  2. jej krewni w linii prostej oraz rodzeństwo;
  3. jej przedstawiciel ustawowy.

Uczestnikami postępowania o ubezwłasnowolnienie są z mocy samego prawa prócz wnioskodawcy:

  1. osoba, której dotyczy wniosek;
  2. jej przedstawiciel ustawowy;
  3. małżonek osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie.

Postępowanie toczy się z udziałem prokuratora. Organizacje pozarządowe, do których zadań statutowych należy ochrona praw osób niepełnosprawnych, udzielanie pomocy takim osobom lub ochrona praw człowieka, mogą wstąpić do postępowania w każdym jego stadium.

Osobę, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie, należy wysłuchać niezwłocznie po wszczęciu postępowania; wysłuchanie powinno odbyć się w obecności biegłego psychologa oraz – w zależności od stanu zdrowia osoby, która ma być wysłuchana – biegłego lekarza psychiatry lub neurologa. W celu wysłuchania osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie, sąd może zarządzić przymusowe sprowadzenie tej osoby na rozprawę albo wysłuchać ją przez sędziego wyznaczonego. Na postanowienie sądu o przymusowym sprowadzeniu osoby na rozprawę przysługuje zażalenie. Niemożność porozumienia się z osobą, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie, stwierdza się w protokole po wysłuchaniu biegłego lekarza i psychologa uczestniczących w posiedzeniu.

Zasadnym w Państwa przypadku byłoby także wniesienie o ustanowienie doradcy tymczasowego. Jeżeli wniosek o ubezwłasnowolnienie dotyczy osoby pełnoletniej, sąd może na wniosek uczestnika postępowania lub z urzędu, przy wszczęciu lub w toku postępowania, ustanowić dla niej doradcę tymczasowego, gdy uzna to za konieczne dla ochrony jej osoby lub mienia. Przed ustanowieniem doradcy tymczasowego należy wysłuchać osobę, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie. Doradcą tymczasowym należy ustanowić przede wszystkim małżonka, krewnego lub inną osobę bliską, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie wzgląd na dobro osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie. Innymi słowy na czas postępowania o ubezwłasnowolnienie częściowe lub całkowite mogłaby Pani zostać doradcą tymczasowym siostry.

Sąd może, jeżeli na podstawie opinii dwóch biegłych lekarzy uzna to za niezbędne, zarządzić oddanie osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie, pod obserwację w zakładzie leczniczym na czas nie dłuższy niż sześć tygodni. W wyjątkowych wypadkach sąd może termin ten przedłużyć do trzech miesięcy. Przed wydaniem postanowienia sąd wysłucha uczestników postępowania. Na postanowienie zarządzające oddanie do zakładu przysługuje zażalenie.

Postępowanie dowodowe powinno ustalić przede wszystkim stan zdrowia, sytuację osobistą, zawodową i majątkową osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie, rodzaj spraw wymagających prowadzenia przez tę osobę oraz sposób zaspokajania jej potrzeb życiowych.

Innymi słowy rodzaj ubezwłasnowolnienia, tj. całkowite lub częściowe, jest uzależniony od stanu zdrowia osoby, której wniosek dotyczy.

Stosownie do treści art. 23 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych opłatę stałą w kwocie 40 złotych pobiera się od wniosku o wszczęcie postępowania nieprocesowego lub samodzielnej jego części, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Innymi słowy opłata od wniosku o ubezwłasnowolnienie wraz z wnioskiem o ustanowienie doradcy tymczasowego wynosi 40 zł. Nadto wnioskodawca będzie zobowiązany do uiszczenia kosztów związanych z dopuszczenie dowodu z opinii biegłego, które w chwili obecnej wynoszą około 500 zł.

* Dmowski Stanisław, Rudnicki Stanisław, Najnowsze wydanie: Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga pierwsza. Część ogólna, Warszawa 2007, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis (wydanie VIII) ss. 520

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Stwierdzenie nabycia spadku po matce i ojcu w jednym postępowaniu

Mama zmarła 8 lat temu, po jej śmierci ojciec nie przeprowadzał sprawy spadkowej. Ojciec zmarł miesiąc temu, proszę więc o poradę, co teraz należy...

Podział spadku na pięcioro dzieci

Spadek po zmarłej odziedziczyło jej pięcioro dzieci po 1/5 dla każdego. Dwoje z nich chce się zrzec swojej części na rzecz jednego z dzieci za...

Czy jeden spadkobierca może wynająć wspólny dom?

Jest nas troje rodzeństwa, posiadamy dom po rodzicach, teraz chcemy go wynająć. Jaką mamy spisać umowę między sobą, aby tylko jeden spadkobierca był...

Przekazanie synowej części spadku a kredyt

Syn kupił mieszkanie, będąc kawalerem; jest obciążone kredytem hipotecznym. Po roku się ożenił. Niedawno syn zmarł. Do spadku uprawniona jest żona...

Czy mamy prawo do części własności mieszkania?

Czy mam prawo do części mieszkania własnościowego, w którym nie mieszkam i nie jestem zameldowana? W mieszkaniu mieszka moja macocha...

Przeznaczenie pieniędzy ze spadku na remont grobowca

Po zmarłej cioci został wkład mieszkaniowy, do którego mamy prawo jako spadkobiercy (wraz z innymi osobami nieznanymi z miejsca pobytu). Chcielibyśmy...

Zmiana terminu rozprawy w sprawie spadkowej

Po śmierci taty moja mama, ja i brat złożyliśmy w sądzie wniosek o nabycie praw do spadku. W dniu dzisiejszym dostałam pismo...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »