Kategoria: Spadek

Porady Prawne przez internet

Masz problem ze spadkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Stwierdzenie nabycia spadku po matce i ojcu w jednym postępowaniu

Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2016-09-07

Mama zmarła 8 lat temu, po jej śmierci ojciec nie przeprowadzał sprawy spadkowej. Ojciec zmarł miesiąc temu, proszę więc o poradę, co teraz należy zrobić, aby zamknąć sprawy spadkowe po obojgu rodzicach. Nadmienię, że jest nas troje rodzeństwa, ojciec miał dom jednorodzinny, w którym mieszkał, zostawił nam też niespłaconą pożyczkę. Nie było żadnych testamentów.

Iryna Kowalczuk

»Wybrane opinie klientów

Fachowe porady jakie uzyskałam od Pana Marka Goli , pomogly mi w porozumieniu się z rodzina mojego męża, w sprawie zachowku po zmarłej teściowej.Dziekuje bardzo i będę dalej polecała państwa usługi moim znajomym.
Malgorzata
Otrzymałam odpowiedź bardzo wyczerpującą i klarowną.
Anna, 66 lat, inżynier
Bardzo profesjonalnie, szybko, wszystko zrozumiałe
Ania, 68 lat, emerytka
Chciałem bardzo podziękować za poradę która mi bardzo pomogła wasza firma działa na najwyższym poziomie wasze odpowiedzi były wyczerpujące i pomocne jeszcze raz bardzo dziękuję i pozdrawiam.
Krzysztof
Dziękuję za wyczerpującą odpowiedź, uratowała mi Paki tyłek.
Jerzy, 53 lata, informatyk

Zacznijmy od przedstawienia pokrótce, jak wygląda dziedziczenie w przedmiotowej sprawie.

Interesuje Cię ten temat? – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Najpierw zmarła Pani mama, nie pozostawiając po sobie testamentu, wobec czego w grę wchodziło dziedziczenie ustawowe. Zgodnie z art. 931 Kodeksu cywilnego (K.c.) w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Udział małżonka nie może być mniejszy niż 1/4 udziału w spadku. Wobec tego spadek po Pani mamie nabyli z mocy prawa: Pani ojciec (jako małżonek), Pani i rodzeństwo jako zstępni. Pani ojciec odziedziczył po mamie 1/4 a pozostały spadek – w równych częściach dzieci zmarłej.

Przy czym należy dodać, że dziedziczeniu podlegał cały majątek osobisty Pani mamy oraz udział w wysokości 1/2 w majątku wspólnym Pani mamy i ojca.

Z kolei w tym roku zmarł Pani ojciec, również nie pozostawiając testamentu, w związku z czym również w grę weszły reguły dziedziczenia ustawowego, wedle których majątek po ojcu dziedziczą jego dzieci, każdy po 1/3 udziału w spadku.

Proponowałabym, aby pierwszym krokiem do uregulowania spraw spadkowych było przeprowadzenie postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po rodzicach. Co prawda, nie istnieje prawny obowiązek uzyskania stwierdzenia nabycia spadku przez spadkobiercę. W pewnych przypadkach jednak uzyskanie takiego stwierdzenia będzie konieczne. Bez postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku spadkobierca nie zostanie np. wpisany w księdze wieczystej jako następca prawny zmarłego właściciela nieruchomości.

Wydanie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, zwłaszcza przy dziedziczeniu ustawowym, jest rodzajem formalności, gdyż spadkobierca nabywa spadek z mocy prawa w chwili śmierci spadkodawcy, a postanowienie sądu wydawane w wyniku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku ma jedynie charakter potwierdzający ten stan rzeczy.

Prawo do spadku się nie przedawnia. Postanowienie stwierdzające jego nabycie może być wydane wiele lat po śmierci spadkodawcy i niejednokrotnie tak się dzieje, jeśli z różnych względów spadkobiercom nie spieszy się z załatwieniem spraw spadkowych.

Wniosek o wydanie postanowienia o nabyciu spadku przez sąd może złożyć każda osoba mająca w tym interes prawny, a więc przede wszystkim którykolwiek ze spadkobierców. Pozostali są uczestnikami tego postępowania.

Stwierdzenie nabycia spadku nie może nastąpić przed upływem sześciu miesięcy od otwarcia spadku (spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy). Wyjątek od tej zasady może mieć miejsce wówczas, gdy wszyscy znani spadkobiercy złożyli już oświadczenie o przyjęciu albo o odrzuceniu spadku. Co prawda, tak jak wspomniałam wcześniej, spadkobierca nabywa spadek z mocy ustawy w chwili śmierci spadkodawcy, nie jest to jednak nabycie definitywne i spadkobierca może złożyć stosowne oświadczenie o odrzuceniu lub przyjęciu spadku. Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku spadkobierca może złożyć w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o tytule swojego powołania (w praktyce najczęściej jest to dzień dowiedzenia się o śmierci spadkodawcy). Z opisu wiemy, że minął już termin do złożenia oświadczenia w kwestii przyjęcia spadku po matce, ale nie minął jeszcze termin do złożenia oświadczenia, jeśli chodzi o przyjęcie spadku po ojcu. Oświadczenie o przyjęciu spadku można złożyć przed sądem w trakcie postępowania o stwierdzenie nabycia spadku. Brak oświadczeń, co do zasady, oznacza przyjęcie spadku wprost – czyli że spadkobierca odpowiada za długi spadkowe bez ograniczeń, całym swoim majątkiem.

W celu stwierdzenia nabycia spadku należałoby skierować do właściwego sądu wniosek o stwierdzenie nabycia spadku. Z pytania wynika, że w grę wchodziłoby stwierdzenie nabycia spadku po dwóch spadkodawcach – po Pani matce, a następnie ojcu. W zasadzie wniosek o stwierdzenie nabycia spadku powinien dotyczyć nabycia spadku po jednym, określonym spadkodawcy. Obowiązujące przepisy nie wyłączają jednak możliwości połączenia kilku wniosków i rozpoznania ich w jednym postępowaniu. Możliwe jest więc połączenie postępowania i wydanie postanowienia odnośnie kilku osób kolejno po sobie dziedziczących.

W jednym wniosku można więc domagać się stwierdzenia nabycia spadku po matce i ojcu. Dopuszczalne jest takie połączenie żądań pod warunkiem, że właściwość sądu jest uzasadniona dla każdego żądania. Sądem właściwym jest sąd ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy. W związku z tym, jeśli rodzice mieli takie samo miejsca zamieszkania, możliwe będzie przeprowadzenie obu postępowań w ramach jednego wniosku – da się założyć sprawę spadkową po obojgu rodzicach.

We wniosku należałoby jednak wyraźnie zaznaczyć, że chodzi o stwierdzenie nabycia spadku po dwóch spadkodawcach. Wniosek powinien ponadto zawierać:

  • imię, nazwisko i adres osoby składającej wniosek (wnioskodawca) oraz imiona, nazwiska i adresy potencjalnych spadkobierców ustawowych (uczestnicy postępowania);
  • imię i nazwisko zmarłego, datę i miejsce (miejscowość) jego śmierci oraz jego ostatnie miejsce stałego zamieszkania;
  • akt zgonu oraz inne akty stanu cywilnego wskazujące na pokrewieństwo ze zmarłym osób wskazanych we wniosku jako spadkobierców (odpis skrócony aktu urodzenia, odpis skrócony aktu małżeństwa).

Do wniosku należy również dołączyć odpisy wniosku w ilości odpowiadającej liczbie uczestników postępowania. W Pani przypadku uczestnikami postępowania będzie Pani rodzeństwo. Wniosek należy opłacić znakami opłaty sądowej lub przelewem w kwocie 50 zł (jeżeli wniosek obejmuje więcej niż jednego spadkodawcę – po 50 zł od każdego spadkodawcy).

Po złożeniu kompletnego wniosku sędzia wyznacza rozprawę, na którą wzywa wnioskodawcę i uczestników postępowania. Pouczenie o obowiązku lub braku obowiązku stawiennictwa w sądzie znajdzie się na wezwaniu na rozprawę.

Po przeprowadzeniu rozprawy sąd wydaje postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, w którym wymienia spadkodawcę oraz wszystkich spadkobierców, którym spadek przypadł, jak również wysokość ich udziałów (w postaci ułamka).

Dla pełnej jasności dodam tylko, iż obecnie nie ma konieczności przeprowadzenia postępowania o stwierdzenie nabycia spadku w sądzie i można też przeprowadzić całą procedurę u notariusza w drodze tzw. aktu poświadczenia dziedziczenia.

Warunkiem uzyskania aktu poświadczenia dziedziczenia jest stawienie się u notariusza wszystkich osób, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi. W sporządzonym przez niego protokole dziedziczenia musi się znaleźć zgodne żądanie poświadczenia dziedziczenia złożone przez wszystkie te osoby.

Podobnie jak w wypadku sądowego stwierdzenia nabycia spadku konieczne będzie dostarczenie notariuszowi odpisu aktu zgonu spadkodawcy, odpisów aktów stanu cywilnego (urodzenia, małżeństwa) spadkobierców ustawowych i ewentualnie innych dokumentów, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw do spadku. Niezwłocznie po sporządzeniu aktu poświadczenia dziedziczenia notariusz wpisze ten akt za pośrednictwem systemu teleinformatycznego do centralnego rejestru takich aktów prowadzonego przez Krajową Radę Notarialną. Zarejestrowany akt będzie miał takie same skutki jak prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku. Będzie dowodem, że dana osoba jest spadkobiercą.

Gdy już uzyska Pani prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku bądź akt poświadczenia dziedziczenia, będzie można przeprowadzić dział spadku, aby wyjść ze współwłasności majątku spadkowego. Działu spadku nie trzeba przeprowadzać w sądzie i można to zrobić również u notariusza w formie aktu notarialnego, ponieważ w skład spadku wchodzi nieruchomość i forma aktu notarialnego jest tutaj wymagana. W kwestiach działu spadku najlepiej dogadać się z rodzeństwem, jak on ma wyglądać i dokonać go zgodnie, za porozumiem wszystkich spadkobierców. Jeśli się nie uda tak załatwić sprawy, to kwestie działu spadku rozstrzygnie sąd w postępowaniu o dział spadku.

Warto też zapoznać się z kosztami postępowania działowego u notariusza. Otóż maksymalna stawka taksy notarialnej jest zależna od wartości majątku podlegającego działowi i wynosi od wartości:

  • wartość majątku do 3000 zł – maksymalna opłata 100 zł,
  • powyżej 3000 zł do 10 000 zł – 100 zł + 3% od nadwyżki powyżej 3000 zł,
  • powyżej 10 000 zł do 30 000 zł – 310 zł + 2% od nadwyżki powyżej 10 000 zł,
  • powyżej 30 000 zł do 60 000 zł – 710 zł + 1% od nadwyżki powyżej 30 000 zł,
  • powyżej 60 000 zł do 1 000 000 zł – 1010 zł + 0,4% od nadwyżki powyżej 60 000 zł,
  • powyżej 1 000 000 zł do 2 000 000 zł – 4770 zł + 0,2% od nadwyżki powyżej 1 000 000 zł,
  • powyżej 2 000 000 zł – 6770 zł + 0,25% od nadwyżki powyżej 2 000 000 zł, nie więcej jednak niż 10 000 zł, a w przypadku czynności dokonywanych pomiędzy osobami zaliczonymi do I grupy podatkowej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn nie więcej niż 7500 zł.

Powyższe kwoty są kwotami maksymalnymi, jakie może naliczyć notariusz. Notariusz doliczy do nich jeszcze 23% podatku VAT.

Umowa o dział spadku podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych w części dotyczącej spłat lub dopłat. Stawka podatku wynosi 2% przy przeniesieniu własności nieruchomości, rzeczy ruchomych, prawa użytkowania wieczystego, własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego, spółdzielczego prawa do lokalu użytkowego oraz wynikających z przepisów prawa spółdzielczego: prawa do domu jednorodzinnego oraz prawa do lokalu w małym domu mieszkalnym lub 1% przy przeniesieniu własności innych praw majątkowych.

Obowiązek zapłaty podatku ciąży na podmiocie nabywającym rzeczy lub prawa majątkowe ponad udział w spadku lub we współwłasności. Może się okazać, iż tańszym rozwiązaniem przeprowadzenia sprawy spadkowej będzie przeprowadzenie działu spadku w drodze postępowania sądowego. Opłata sądowa od wniosku o dział spadku wynosi 500 zł, a jeżeli wniosek zawiera zgodny projekt działu spadku pobiera się opłatę stałą w kwocie 300 zł. Opłatę stałą w kwocie 1000 zł pobiera się od wniosku o dział spadku połączony ze zniesieniem współwłasności, a jeżeli zawiera on zgodny projekt działu spadku i zniesienia współwłasności pobiera się opłatę stałą w kwocie 600 zł.

Jeśli chodzi o kwestie podatkowe, to będzie Pani mogła skorzystać ze zwolnienia podatkowego przewidzianego w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. Aby z niego skorzystać, powinna Pani w terminie 6 miesięcy od daty uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku zgłosić ten fakt do urzędu skarbowego na druku SD-Z2. Zwolnienie to dotyczy jednak spadków otwartych po 1 stycznia 2007 r., więc w przedmiotowej sprawie zwolnienie będzie dotyczyło tylko spadku po ojcu. Natomiast ze zwolnienia nie korzystają spadki nabyte wcześniej, czyli jeśli spadek nabyty po Pani mamie był otwarty przed 1 stycznia 2007 roku, to niestety będzie podlegał opodatkowaniu.

Co się tyczy odpowiedzialności za długi spadkowe:

Zgodnie z przepisem art. 924 K.c.: „spadek (rozumiany jako suma praw i obowiązków zmarłego) otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy”, a „spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku” (art. 925 K.c.) Tak więc formalnie, już z chwilą śmierci spadkodawcy wszelkie przysługujące mu prawa i obowiązki majątkowe przechodzą na jednego lub kilku spadkobierców. W praktyce dalsze przepisy Kodeksu cywilnego wprowadzają wyjątki od tej zasady.

Zobowiązania zmarłego obejmowane są zbiorczym określeniem „długów spadkowych”. Odpowiedzialność spadkobiercy za te długi nie zawsze wygląda tak, jak odpowiedzialność spadkodawcy. Jej zakres zmienia się bowiem w czasie:

  • od dnia otwarcia spadku (tj. chwili śmierci spadkodawcy) do chwili przyjęcia lub odrzucenia spadku,
  • od dnia przyjęcia spadku do chwili dokonania tzw. działu spadku,
  • od dnia następującego po dniu działu spadku.

Spadkobierca, jak wskazano wyżej, formalnie nabywa spadek z chwilą jego otwarcia, czyli z chwilą śmierci spadkodawcy. Nabycie to nie ma jednak charakteru ostatecznego, gdyż spadkobierca może przecież spadek odrzucić (art. 1012 K.c.). Dlatego też do chwili przyjęcia spadku, spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko ze spadku (art. 1030 K.c.). Majątek osobisty spadkobiercy pozostaje w tym czasie niedostępny dla wierzycieli spadkodawcy. Warto w tym miejscu przypomnieć, że przyjęcie spadku następuje wskutek wyraźnego oświadczenia spadkobiercy, złożonego przed sądem, notariuszem lub milcząco, wobec braku oświadczenia spadkobiercy o odrzuceniu spadku, z upływem 6 miesięcy od chwili śmierci spadkodawcy.

Od chwili przyjęcia spadku do chwili działu spadku spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe z całego swego majątku (również osobistego, zgromadzonego przed nabyciem spadku, wcześniej niedostępnego dla wierzycieli spadkodawcy).

Zgodnie z przepisami prawa spadkowego, przyjęcie spadku, wedle wyboru spadkobiercy, może przybrać formę prostego przyjęcia spadku (bez zastrzeżeń) oraz przyjęcia spadku z tzw. dobrodziejstwem inwentarza. Rozróżnienie to jest istotne, albowiem w razie prostego przyjęcia spadku spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe z całego swojego majątku, bez ograniczenia. W razie zaś przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza – spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe z całego swojego majątku jednak z ograniczeniem do wartości ustalonego w inwentarzu (sporządzonego przez komornika) stanu czynnego spadku, tj. sumy jego aktywów. Powyższe ograniczenie odpowiedzialności spadkobiercy odpada, jeżeli podstępnie nie podał on do inwentarza przedmiotów należących do spadku albo podał do inwentarza nieistniejące długi (art. 1031 K.c.).

Począwszy od chwili przyjęcia spadku, do chwili dokonania działu spadku, odpowiedzialność spadkobierców za długi spadkowe ma nadto charakter solidarny. Oznacza to, że wierzyciel, wedle swego wyboru, może żądać całości lub części należnego mu świadczenia od wszystkich spadkobierców łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna, a zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek ze spadkobierców zwalnia pozostałych. Jeżeli jednak jeden ze spadkobierców spełnił świadczenie, może on żądać zwrotu od pozostałych spadkobierców w częściach, które odpowiadają wielkości ich udziałów (art. 366 K.c.).

Należy wspomnieć jeszcze w tym miejscu o pewnej szczególnej regulacji dotyczącej zakresu odpowiedzialności spadkobierców, którzy przyjęli spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Otóż, zgodnie z przepisem art. 1032 K.c., spadkobierca taki, jeżeli spłacił niektóre długi spadkowe, nie wiedząc o istnieniu innych, ponosi odpowiedzialność za niespłacone długi tylko do wysokości różnicy między wartością ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku, a wartością świadczeń dotychczas spełnionych na zaspokojenie długów. Z drugiej jednak strony, jeżeli spadkobierca, który przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza, spłacił niektóre długi spadkowe i wyczerpał kwotę ograniczającą jego odpowiedzialność, wiedząc o istnieniu innych długów, ponosi odpowiedzialność za pominięte świadomie długi ponad wartość stanu czynnego spadku. Jego odpowiedzialność nie staje się jednak nieograniczona. Zgodnie z brzmieniem przepisu art. 1032 § 2 K.c. spadkobierca taki odpowiada tylko do takiej wysokości, w jakiej byłby obowiązany je zaspokoić, gdyby spłacał należycie wszystkie długi spadkowe.

Od chwili działu spadku spadkobiercy ponoszą odpowiedzialność za długi spadkowe w stosunku do wielkości udziałów przypadających im w spadku ustalonych w umowie działowej albo w orzeczeniu sądu (art. 1034 § 2 K.c.).

Opis sprawy z sierpnia 2015 r.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Indywidualne Porady Prawne

Masz problem ze spadkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »