Porady Prawne przez internet

Masz problem ze spadkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Zrzeczenie się spadku przez zadłużonego spadkobiercę

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2020-01-13

Sprawa dotyczy się konsekwencji zrzeczenia się spadku przez zadłużonego spadkobiercę. Tato nie żyje, mama mieszka w ich wspólnym mieszkaniu własnościowym. Udziały ojca zostały podzielone na spadkobierców, czyli na mamę, brata i na mnie. Mama przepisała mi wszystkie swoje udziały w testamencie. Nasze relacje rodzinne są bardzo dobre, jednak mamy kłopot. Brat posiada 15% udziałów, ale niestety ma poważne problemy finansowe – duże zadłużenie. On sam wystąpił z propozycją zrzeczenia się na mnie wszelkich swoich udziałów w spadku, czyli praw do mieszkania, aby jego problemy nie dotknęły rodziny. Jak można ochronić te jego udziały przed egzekucją?

Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Zrzeczenie się spadku przez zadłużonego spadkobiercę

Wierzycielom przysługuje skarga pauliańska

Jeżeli życzeniem brata jest przeniesienie swoich udziałów w majątku spadkowym na Pana, to oczywiście ma taką możliwość. Zbycie takie może być nieodpłatne (np. darowizna), jak i odpłatne (sprzedaż). Należy jednakże pamiętać, że wierzyciele Pańskiego brata dysponują środkami prawnymi, aby dokonane przez niego czynności prawne polegające na zbyciu udziałów w spadku zostały uznane przez sąd za bezskuteczne względem nich. Bowiem wierzycielom przysługuje instytucja zwana skargą pauliańską uregulowana w Kodeksie cywilnym (K.c.).

Stosownie do art. 527 § 1 K.c. – gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć.

Według § 2 art. 527 K.c. – czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności.

Gdyby zatem brat przeniósł swoje udziały w spadku na Pana rzecz w drodze nieodpłatnej czynności prawnej, zastosowanie będzie miał art. 528 K.c., zgodnie z którym – jeżeli wskutek czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie, wierzyciel może żądać uznania czynności za bezskuteczną, chociażby osoba ta nie wiedziała i nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mogła się dowiedzieć, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.

W takiej sytuacji wierzyciel musiałby jedynie w toku postępowania sądowego udowodnić, że brat działał w zamiarze jego (wierzyciela) pokrzywdzenia.

Domniemanie, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli

Ważna jest tu również treść art. 529 K.c., gdzie czytamy, że – jeżeli w chwili darowizny dłużnik był niewypłacalny, domniemywa się, iż działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. To samo dotyczy wypadku, gdy dłużnik stał się niewypłacalny wskutek dokonania darowizny.

Gdyby więc Pański brat zawarł z Panem umowę o odpłatne przeniesienie własności (umowa sprzedaży, dział spadku ze spłatą na rzecz brata za przekazany Panu udział), to wówczas – jako że ta czynność prawna byłaby czynnością prawną odpłatną –artykuł 528 K.c. nie miałby zastosowania. Jednak w takiej sytuacji znaczenie miałoby domniemanie z art. 527 § 3 stosownie do którego, jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli uzyskała korzyść majątkową osoba będąca w bliskim z nim stosunku, domniemywa się, że osoba ta wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.

Gdyby doszło między Panami do czynności prawnej odpłatnej, musiałby Pan wykazać, że nie miał wiedzy o tym, że brat działa z pokrzywdzeniem wierzycieli, a więc obalić powyższe domniemanie. Czyli w przypadku wystąpienia przez wierzyciela Pańskiego brata ze skargą paulińską Pan, uprzednio zawarłszy z bratem umowę o odpłatne przeniesienie własności, musiałby w sądzie udowodnić, że nie wiedział jego o długach.

Jeżeli wierzyciele doprowadziliby do uznania za bezskuteczną umowy o przeniesienie udziału w spadku, jaką ewentualnie Pański brat zawarłby z Panem, to będą oni mogli zaspokoić się z tego udziału w spadku, tak jakby brat nadal był jego właścicielem. Wierzyciel mógłby przeprowadzić postępowanie egzekucyjne, mimo że Pan, a nie brat, byłby już wtedy formalnie właścicielem majątku spadkowego.

Art. 531 § 1 K.c. wskazuje, iż uznanie za bezskuteczną czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli następuje w drodze powództwa lub zarzutu przeciwko osobie trzeciej, która wskutek tej czynności uzyskała korzyść majątkową.

Jeśli osoba trzecia rozporządziła uzyskaną korzyścią, wierzyciel może wystąpić bezpośrednio przeciwko tej osobie, jeżeli wiedziała o okolicznościach uzasadniających uznanie czynności dłużnika za bezskuteczną albo jeżeli rozporządzenie było nieodpłatne.

Jeżeli brat dokona jakichś czynności prawnych związanych ze swoim udziałem w spadku, to wierzyciel ma dość długi okres czasu na wystąpienie ze skargą pauliańską. Art. 534 K.c. wskazuje bowiem, iż uznania czynności prawnej dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli za bezskuteczną nie można żądać po upływie lat pięciu od daty tej czynności.

Umowa uznana za bezskuteczną, gdy egzekucja długu staje się niemożliwa

Jeżeli zbycie przez brata udziałów w spadku spowodowałoby, że wierzyciele nie mogliby wyegzekwować od niego zadłużenia, mogliby też skorzystać z innej możliwości żądania uznania takiej umowy za bezskuteczną w stosunku do nich. Taką możliwość daje im art. 59 K.c., który stanowi, że w razie zawarcia umowy, której wykonanie czyni całkowicie lub częściowo niemożliwym zadośćuczynienie roszczeniu osoby trzeciej, osoba ta może żądać uznania umowy za bezskuteczną w stosunku do niej, jeżeli strony o jej roszczeniu wiedziały albo jeżeli umowa była nieodpłatna. Uznania umowy za bezskuteczną nie można żądać po upływie roku od jej zawarcia.

Jak zatem widać, gdyby brat rozporządził przypadającym mu udziałem w spadku na rzecz Pana nieodpłatnie (darowizna, dział spadku bez spłaty), jego wierzyciele mieliby dość łatwą drogę do uznania takiej czynności za bezskuteczną względem nich, a więc do przeprowadzenia egzekucji z udziału w spadku brata, mimo że nie będzie on już formalnie do niego należał.

W przypadku darowizny wierzyciele mogą żądać bezskuteczności, chociażby osoba nabywająca udziały nie wiedziała i nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mogła się dowiedzieć, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.

W przypadku umowy odpłatnej, ze względu na to, że jest Pan osobą bliską w stosunku do brata, jeżeli wierzyciel wystąpiłby ze skargą pauliańską, to Pan w toku postępowania sądowego musiałby obalić domniemanie, zgodnie z którym  nabywająca udziały w spadku osoba bliska wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.

Podsumowując: nie istnieje taka umowa przekazania udziałów w spadku, która w 100% chroniłaby Pańskiego brata przed jego wierzycielami. Oczywiście nie ma żadnej pewności, że wierzyciele wystąpią ze skargą pauliańską. Wszystko zależy od tego, w jaki sposób prowadzą oni swoje sprawy. Aby wystąpić ze skargą pauliańską, wierzyciele brata musieliby wiedzieć o tym, że brat otrzymał część spadku i że go zbył na Pana rzecz.

Jeżeli brat zbyłby swoje udziały w spadku, to ewentualna egzekucja z tych udziałów byłaby możliwa dopiero po przeprowadzeniu przez wierzycieli postępowania o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną względem nich i, co oczywiste, po wygraniu tej sprawy.

W przypadku nieodpłatnej czynności prawnej byłoby to dość łatwe dla wierzyciela, ze względu na powyżej wskazane przepisy. W przypadku czynności prawnej odpłatnej na rzecz osoby bliskiej – ta osoba (czyli Pan) musiałaby wykazywać, że nie wiedziała nic na temat tego, że w związku ze zbyciem udziałów brat działał z pokrzywdzeniem wierzycieli.

Zrzeczenie się roszczenia o zachowek

Zasugeruję jeszcze jedną kwestię: zachowek. Otóż przepisy prawa nie przewidują wprost możliwości zrzeczenia się prawa do zachowku, ale jest on prawem osoby uprawnionej, a tym samym osoba ta może z tego prawa skorzystać, ale nie musi. Zrzeczenie się roszczenia o zachowek jest możliwe jako pewne zobowiązanie się uprawnionego do tego, aby w przyszłości nie dochodził od zobowiązanego określonego roszczenia. Takie zrzeczenie jest możliwe poprzez zawarcie w formie pisemnej umowy lub jednostronnym pisemnym oświadczeniu uprawnionego, w którym zrzeka się on w przyszłości dochodzenia tego roszczenia, jednakże oświadczenie takie ma charakter wyłącznie dowodowy w przyszłej sprawie o zachowek. Nie jest to zrzeczenie się definitywne.

Jeśli masz podobny problem prawny, zadaj pytanie naszemu prawnikowi (przygotowujemy też pisma) – link do formularza z indywidualną pomocą prawną »


Podobne materiały

Spadek po dziadkach przypadł jednej wnuczce - co robić?

Moi dziadkowie przed śmiercią przekazali swój majątek jednej wnuczce. Obecnie gospodarstwem nikt się nie zajmuje i niszczeje. Czy mam prawo domagać się...

 

Stwierdzenie nabycia spadku po matce i ojcu w jednym postępowaniu

Mama zmarła 8 lat temu, po jej śmierci ojciec nie przeprowadzał sprawy spadkowej. Ojciec zmarł miesiąc temu, proszę więc o poradę, co teraz należy...

 

Intercyza z drugim mężem a spadek

 Kilka lat temu z mężem...

 

Ciągnik po zmarłym

Mam pytanie dotyczące spadku po zmarłym. Chodzi o ciągnik. Właściciel zmarł kilka lat temu i nadal pozostaje jego właścicielem. Pozostała tylko...

 

Kolejność dziedziczenia i przygotowanie sprawy spadkowej po bezdzietnym wujku

Kolejność dziedziczenia i przygotowanie sprawy spadkowej po bezdzietnym wujku

Przed miesiącem zmarł mój wujek – brat mojej mamy, rok wcześniej zmarła jego żona. Moja mam też nie żyje od roku. Pozostawili mieszkanie...

Dziedziczenie przy rozdzielności majątkowej

Dziedziczenie przy rozdzielności majątkowej

Mam pytanie odnośnie prawa spadkowego oraz ewentualnego zabezpieczenia majątku. Wraz z mężem mamy rozdzielność majątkową, a więc brak jest...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
Szukamy ambitnego prawnika » Zadaj pytanie »