Jak przekazać spadek po ojcu mamie?

Czy można zrzec się spadku po ojcu na rzecz mamy?

W opisanej sytuacji trzeba odróżnić trzy różne czynności: zrzeczenie się dziedziczenia, odrzucenie spadku oraz dział spadku. Zrzeczenie się dziedziczenia to umowa zawierana ze spadkodawcą jeszcze za jego życia. Po śmierci ojca nie można już zawrzeć z nim takiej umowy, więc nie jest to właściwa droga.

Odrzucenie spadku również nie oznacza przekazania udziału wybranej osobie. Spadkobierca, który odrzuca spadek, jest traktowany tak, jakby nie dożył otwarcia spadku. W praktyce jego miejsce mogą zająć jego dzieci, czyli wnuki zmarłego. Jeżeli celem rodziny jest przekazanie całego majątku mamie, odrzucenie spadku przez dzieci często komplikuje sprawę zamiast ją upraszczać.

Najbardziej typowym rozwiązaniem jest więc najpierw formalne potwierdzenie, kto dziedziczy po ojcu i w jakich udziałach, a następnie dokonanie działu spadku. W dziale spadku wszyscy spadkobiercy mogą zgodnie ustalić, że cały majątek po ojcu przypadnie matce, bez obowiązku spłat na rzecz dzieci.

Pierwszy krok: potwierdzenie nabycia spadku

Zanim spadkobiercy podzielą majątek, trzeba uzyskać dokument potwierdzający dziedziczenie. Dotyczy to także sytuacji, gdy prowadzona jest sprawa spadkowa po ojcu po latach. Można to zrobić na dwa sposoby: w sądzie, przez postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, albo u notariusza, przez akt poświadczenia dziedziczenia.

W obu przypadkach dokument wskazuje krąg spadkobierców i ich udziały w spadku. Jeżeli ojciec nie zostawił testamentu, a żyją żona i czworo dzieci, co do zasady dziedziczą oni ustawowo. Udział małżonka przy dziedziczeniu z dziećmi nie może być mniejszy niż jedna czwarta całości spadku, a pozostała część przypada dzieciom w częściach równych.

Jeżeli istnieje testament, wcześniejsze rozrządzenia majątkiem, niejasności co do kręgu spadkobierców albo spór rodzinny, konieczna może być droga sądowa. Przy pełnej zgodzie wszystkich zainteresowanych często szybsza jest wizyta u notariusza.

Stwierdzenie nabycia spadku w sądzie

Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku składa się do sądu rejonowego właściwego co do zasady według ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy. We wniosku należy wskazać uczestników postępowania, czyli osoby, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi lub testamentowi.

Do wniosku zwykle dołącza się odpis aktu zgonu spadkodawcy, odpisy aktów stanu cywilnego spadkobierców oraz testament, jeżeli istnieje. Sąd bada z urzędu, kto jest spadkobiercą, czy został złożony testament i czy nie zachodzą przeszkody do wydania postanowienia.

Opłata od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku wynosi obecnie 100 zł. Dodatkowo pobierana jest opłata za wpis w Rejestrze Spadkowym. Jeżeli razem ze stwierdzeniem nabycia spadku składany jest wniosek o dział spadku, trzeba uwzględnić także opłatę od działu spadku.

Akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza

Akt poświadczenia dziedziczenia może sporządzić notariusz, jeżeli między osobami zainteresowanymi nie ma sporu co do dziedziczenia i mogą stawić się wszystkie osoby, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi lub testamentowi. Nie ma znaczenia miejsce ostatniego zamieszkania spadkodawcy, więc można wybrać dowolną kancelarię notarialną.

Notariusz sporządza najpierw protokół dziedziczenia, odbiera wymagane oświadczenia, a następnie sporządza akt poświadczenia dziedziczenia. Dokument wywołuje skutki prawne po zarejestrowaniu w Rejestrze Spadkowym i ma taką samą moc jak prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku.

Do notariusza należy zabrać przede wszystkim akt zgonu ojca, akty urodzenia dzieci, akt małżeństwa mamy, akty małżeństwa dzieci, jeżeli zmieniały nazwisko, oraz testament, jeżeli został sporządzony. Przed wizytą warto potwierdzić z kancelarią pełną listę dokumentów.

Zobacz również: odrzucenie zadłużonego spadku po ojcu

Drugi krok: zgodny dział spadku na rzecz mamy

Po potwierdzeniu nabycia spadku spadkobiercy mogą przeprowadzić dział spadku. Zgodnie z art. 1037 § 1 Kodeksu cywilnego dział spadku może nastąpić na mocy umowy między wszystkimi spadkobiercami albo na mocy orzeczenia sądu na żądanie któregokolwiek ze spadkobierców.

Jeżeli wszyscy są zgodni, w umowie działowej można zapisać, że cały majątek po ojcu otrzymuje mama, a dzieci nie otrzymują spłat. Wtedy mama staje się właścicielką składników majątku objętych działem spadku w takim zakresie, w jakim wynika to z umowy albo postanowienia sądu. Tak właśnie najczęściej przebiega sprawa, gdy całe mieszkanie po ojcu ma przypaść mamie.

Jeżeli w skład spadku wchodzi nieruchomość, umowny dział spadku musi zostać dokonany w formie aktu notarialnego. Jeżeli spadek obejmuje wyłącznie ruchomości lub środki pieniężne, forma aktu notarialnego nie zawsze będzie wymagana, ale przy większej wartości majątku i dla bezpieczeństwa dowodowego warto zadbać o właściwą formę dokumentu.

Sądowy dział spadku czy notariusz?

Droga notarialna jest zwykle szybsza, zwłaszcza gdy wszyscy spadkobiercy są zgodni i mogą stawić się w kancelarii. Koszt zależy jednak od rodzaju czynności, wartości majątku, liczby wypisów oraz tego, czy w skład spadku wchodzi nieruchomość. Taksa notarialna jest określona maksymalnie w rozporządzeniu, ale w praktyce można zapytać kancelarię o pełną wycenę przed umówieniem terminu.

Droga sądowa bywa tańsza przy majątku o znacznej wartości, ale zwykle trwa dłużej. Opłata od wniosku o dział spadku wynosi 500 zł, a jeżeli wniosek zawiera zgodny projekt działu spadku, 300 zł. Gdy dział spadku jest połączony ze zniesieniem współwłasności, opłata wynosi 1000 zł, a przy zgodnym projekcie 600 zł.

Jeżeli stwierdzenie nabycia spadku jeszcze nie nastąpiło, sąd może wydać postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku w toku sprawy działowej. W praktyce można więc połączyć w jednym postępowaniu potwierdzenie dziedziczenia i dział spadku, zwłaszcza gdy wszyscy spadkobiercy przedstawiają zgodny projekt.

Co powinien zawierać zgodny projekt działu spadku?

W zgodnym projekcie działu spadku warto dokładnie wskazać, jakie składniki majątku wchodzą w skład spadku po ojcu, jaka jest ich przybliżona wartość oraz komu mają przypaść. Jeżeli cały spadek ma otrzymać mama, należy wyraźnie napisać, że dzieci zgadzają się na przyznanie jej całości majątku bez spłat i dopłat.

Przy nieruchomości trzeba wskazać dane z księgi wieczystej, udział należący do spadku oraz dokumenty potwierdzające własność. Odrębnym problemem bywają działki bez księgi wieczystej w spadku. Jeżeli ojciec i mama mieli majątek wspólny małżeński, w praktyce często trzeba uwzględnić, że do spadku wchodzi tylko udział ojca w majątku wspólnym, a nie cała nieruchomość.

Jeżeli w skład spadku wchodzą rachunki bankowe, samochód, udziały w spółce lub inne składniki, należy sprawdzić, czy do ich przepisania nie będą potrzebne dodatkowe dokumenty. Bank, wydział komunikacji albo spółka mogą wymagać prawomocnego postanowienia sądu, zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia oraz dokumentu działu spadku.

Podatek i zgłoszenie SD-Z2

Małżonek i dzieci należą do najbliższej grupy podatkowej, która może korzystać ze zwolnienia z podatku od spadków i darowizn. Aby zachować zwolnienie, co do zasady trzeba zgłosić nabycie spadku na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu albo od zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia.

Jeżeli dział spadku następuje bez spłat i dopłat, zwykle nie pojawia się podatek od czynności cywilnoprawnych od spłat. W sprawach o większej wartości, przy nieruchomościach albo nietypowych rozliczeniach warto jednak potwierdzić skutki podatkowe przed podpisaniem dokumentów, ponieważ znaczenie ma dokładna treść umowy i historia nabycia majątku.

Czy przekazanie spadku mamie wpływa na dziedziczenie po niej?

Przyznanie całego spadku po ojcu mamie w dziale spadku nie pozbawia dzieci prawa do dziedziczenia po mamie w przyszłości. Jeżeli mama nie sporządzi testamentu, po jej śmierci dziedziczenie nastąpi według zasad ustawowych. Przy czworgu dzieci i braku małżonka każde dziecko dziedziczy co do zasady po jednej czwartej spadku po mamie.

Trzeba jednak pamiętać, że po przekazaniu majątku mamie to ona będzie właścicielką tego majątku i będzie mogła nim rozporządzać za życia, na przykład sprzedać nieruchomość, darować ją albo obciążyć. Może też sporządzić testament i powołać do spadku wybrane osoby. Testament pomaga uporządkować sprawy spadkowe, ale w niektórych sytuacjach może rodzić roszczenia o zachowek.

Przeczytaj również:

• mieszkanie po mamie
• spadek po mamie i darowizna domu

Jeżeli celem rodziny jest uniknięcie sporów po śmierci mamy, warto rozważyć testament, zapis windykacyjny albo wcześniejsze uregulowanie własności majątku, ale wybór rozwiązania powinien zależeć od składu majątku, relacji rodzinnych i planów mamy. Pomocne bywa też przemyślenie, jak realnie spełnić ostatnią wolę rodziców co do spadku.

FAQ

Czy dzieci mogą napisać oświadczenie, że zrzekają się spadku na rzecz mamy?

Samo prywatne oświadczenie nie przenosi udziałów w spadku na mamę. Po śmierci ojca trzeba najpierw potwierdzić dziedziczenie, a następnie zawrzeć umowę działu spadku albo uzyskać sądowe postanowienie o dziale spadku.

Czy lepiej odrzucić spadek, jeśli nie ma długów?

Jeżeli celem jest przekazanie majątku mamie, odrzucenie spadku zwykle nie jest najlepszym rozwiązaniem. Odrzucenie może spowodować wejście do dziedziczenia dzieci odrzucającego spadkobiercy, co komplikuje sprawę.

Czy wszystkie dzieci muszą być u notariusza?

Przy akcie poświadczenia dziedziczenia notariusz wymaga udziału wszystkich osób, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy. Przy umownym dziale spadku również potrzebna jest zgoda wszystkich spadkobierców.

Czy dział spadku bez spłat jest dopuszczalny?

Tak. Jeżeli wszyscy spadkobiercy są pełnoletni, mają pełną zdolność do czynności prawnych i zgadzają się na takie rozwiązanie, mogą ustalić, że cały spadek przypadnie mamie bez spłat i dopłat.

Czy mama powinna sporządzić testament?

Testament nie jest obowiązkowy, ale często pomaga uporządkować przyszłe dziedziczenie. Jeżeli mama nie sporządzi testamentu, jej spadek przypadnie spadkobiercom ustawowym. Przy czworgu dzieci każde z nich dziedziczy co do zasady po jednej czwartej.

Podsumowanie

Jeżeli dzieci chcą, aby spadek po ojcu w całości przypadł mamie, nie powinny ograniczać się do zwykłego oświadczenia o zrzeczeniu się spadku. Właściwa procedura polega na potwierdzeniu nabycia spadku, a następnie na zgodnym dziale spadku, w którym cały majątek zostaje przyznany mamie bez spłat.

Notariusz będzie dobrym wyborem, gdy wszyscy spadkobiercy są zgodni, mogą stawić się jednocześnie i nie ma wątpliwości co do testamentu ani kręgu spadkobierców. Sąd może być korzystniejszy kosztowo albo konieczny, gdy pojawia się spór, brak zgody, problem z dokumentami albo potrzeba połączenia kilku rozstrzygnięć w jednym postępowaniu.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych - Dz.U. 2005 nr 167 poz. 1398
3. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej - Dz.U. 2016 poz. 93

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.