- Intercyza, czyli umowa majątkowa małżeńska, reguluje majątek małżonków za życia, ale sama nie wyłącza dziedziczenia ani prawa do zachowku.
- Dzieci męża z pierwszego małżeństwa dziedziczą po nim tak samo jak dziecko z kolejnego małżeństwa, chyba że skutecznie działa testament lub inna czynność prawna; szerzej o tym, jak wygląda dziecko z poprzedniego małżeństwa a spadek.
- Dom, który po podziale majątku stał się wyłączną własnością żony, co do zasady nie wchodzi do spadku po mężu.
- Mieszkanie darowane żonie przez męża nie jest dziedziczone jako składnik spadku, ale jego wartość może być doliczana przy ustalaniu zachowku.
- Mieszkanie kupione przez żonę samodzielnie po ustanowieniu rozdzielności majątkowej nie należy do spadku po mężu i jego dzieci nie mają do niego bezpośrednich praw.
Co naprawdę zmienia intercyza?
Intercyza to potoczne określenie małżeńskiej umowy majątkowej. Może ona wprowadzić rozdzielność majątkową, rozszerzyć albo ograniczyć wspólność ustawową. Dla opisanej sytuacji najważniejsze jest to, że po ustanowieniu rozdzielności majątkowej każdy z małżonków ma swój majątek osobisty i samodzielnie nim zarządza.
Nie oznacza to jednak, że małżonkowie przestają być dla siebie spadkobiercami. Intercyza nie jest ani testamentem, ani zrzeczeniem się dziedziczenia. Jeżeli mąż umrze, jego żona nadal należy do kręgu spadkobierców ustawowych, a dzieci męża nadal dziedziczą po nim jako jego zstępni.
W praktyce trzeba więc rozdzielić dwie kwestie: po pierwsze, co wchodzi do majątku męża w chwili śmierci, a po drugie, czy wcześniejsze przesunięcia majątkowe, zwłaszcza darowizny, mogą być uwzględnione przy zachowku.
Zobacz również: rozdzielność majątkowa a spadek po mężu
Dom przyznany żonie przy podziale majątku
Jeżeli po zawarciu intercyzy albo przy podziale majątku dom został skutecznie przeniesiony na żonę i to ona jest jego jedyną właścicielką, dom nie stanowi majątku męża. W razie śmierci męża jego dzieci z pierwszego małżeństwa nie dziedziczą tego domu jako składnika spadku po ojcu.
Warto jednak sprawdzić treść aktu notarialnego. Jeżeli podział majątku był ekwiwalentny, na przykład uwzględniał spłaty albo inne rozliczenia, sytuacja jest zwykle prostsza. Jeżeli natomiast mąż przeniósł na żonę znaczną wartość bez realnego rozliczenia, w sporze o zachowek druga strona może próbować twierdzić, że doszło do nieodpłatnego przysporzenia. Ocena zależy od dokumentów i konkretnych okoliczności.
Sama okoliczność, że dzieci męża są jego spadkobiercami, nie daje im prawa do majątku, który w chwili śmierci męża należy wyłącznie do żony.
Dzieci z pierwszego małżeństwa a dziedziczenie po ojcu
Zgodnie z zasadami dziedziczenia ustawowego w pierwszej kolejności dziedziczą dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek. Dzieci z pierwszego małżeństwa, dzieci z kolejnego małżeństwa oraz dzieci pozamałżeńskie dziedziczą po tym samym rodzicu na równych zasadach, co bywa kanwą pytań o dom żony sprzed ślubu a dziedziczenie.
Jeżeli mąż pozostawi żonę oraz troje dzieci, czyli dwoje dzieci z pierwszego małżeństwa i jedno wspólne dziecko, to przy dziedziczeniu ustawowym każde z nich dziedziczy po 1/4 spadku. Żona dziedziczy 1/4, a każde dziecko również po 1/4. Gdyby dzieci było więcej, udział małżonka nie może spaść poniżej 1/4 spadku, co bliżej wyjaśnia tekst o tym, jaki jest udział drugiej żony w spadku.
Spadkiem po mężu będzie jednak tylko to, co w chwili jego śmierci należało do niego, a także jego udział w ewentualnym majątku wspólnym, jeżeli taki majątek istnieje. Przy pełnej rozdzielności majątkowej najczęściej trzeba ustalić osobny majątek każdego z małżonków.
Zobacz również: dziedziczenie po rozwodzie bez podziału majątku
Intercyza i drugie małżeństwo nie wyjaśniają jeszcze przyszłego spadku
Prawnik oddzieli majątek każdego z małżonków, przeanalizuje wcześniejsze darowizny i podział majątku oraz oceni prawa dzieci z pierwszego małżeństwa do spadku i zachowku.
Wyślij sprawę do bezpłatnej wyceny ›Opisanie sprawy i wycena są bezpłatne • Dopiero później decydujesz, czy zamawiasz poradę
Darowizna mieszkania od męża a zachowek
Inaczej należy ocenić mieszkanie, które mąż kupił, a następnie darował żonie. Po dokonaniu darowizny mieszkanie staje się własnością żony i nie wchodzi do spadku po mężu. Dzieci męża nie mogą więc żądać wpisania ich jako współwłaścicieli tego lokalu tylko dlatego, że są dziećmi spadkodawcy.
Darowizna może jednak wpływać na zachowek. Przy obliczaniu zachowku do spadku dolicza się określone darowizny dokonane przez spadkodawcę. Darowizna mieszkania na rzecz żony, która jest osobą najbliższą i potencjalnym spadkobiercą, może zostać uwzględniona przy ustalaniu substratu zachowku.
W praktyce oznacza to, że dzieci męża z pierwszego małżeństwa mogą nie mieć prawa do samego mieszkania, ale mogą dochodzić od żony zapłaty określonej kwoty, jeżeli nie otrzymały należnego im zachowku w inny sposób. Odpowiedzialność obdarowanego wymaga jednak dokładnego obliczenia wartości spadku, darowizn, udziałów ustawowych i tego, co każde dziecko już otrzymało od ojca.
Ile może wynosić zachowek dzieci?
Zachowek to roszczenie pieniężne, a nie automatyczne prawo do konkretnej rzeczy. Osoba uprawniona może żądać zapłaty kwoty odpowiadającej części udziału spadkowego, który przypadłby jej przy dziedziczeniu ustawowym.
Co do zasady zachowek wynosi połowę wartości udziału ustawowego. Jeżeli uprawniony jest małoletni albo trwale niezdolny do pracy, zachowek wynosi dwie trzecie wartości tego udziału. Przy żonie i trojgu dzieci udział ustawowy każdego dziecka wynosi 1/4 spadku. Typowy zachowek pełnoletniego dziecka to więc 1/8 substratu zachowku, a w przypadku małoletniego albo trwale niezdolnego do pracy dziecka 1/6 substratu.
Do obliczeń nie wystarczy sama wartość mieszkania. Trzeba ustalić aktywa spadku, długi spadkowe, doliczane darowizny, ewentualne zapisy windykacyjne oraz wcześniejsze świadczenia na rzecz uprawnionych. Roszczenie o zachowek co do zasady przedawnia się z upływem 5 lat, ale początek biegu terminu zależy od tego, przeciwko komu kierowane jest roszczenie i czy był testament.
Mieszkanie kupione samodzielnie przez żonę
Jeżeli po ustanowieniu rozdzielności majątkowej żona kupi mieszkanie wyłącznie za własne środki, lokal należy do jej majątku osobistego. W razie śmierci męża jego dzieci z pierwszego małżeństwa nie dziedziczą tego mieszkania, ponieważ nie jest ono składnikiem majątku męża.
Nie jest to także darowizna od męża, jeżeli środki rzeczywiście pochodziły z majątku żony. Dzieci męża nie powinny więc mieć podstaw do żądania zachowku od wartości takiego lokalu po śmierci ojca.
Trzeba jednak zachować dowody pochodzenia pieniędzy, zwłaszcza gdy zakup następuje w trakcie małżeństwa. Przy sporze znaczenie mogą mieć przelewy, umowy sprzedaży wcześniejszego majątku, darowizny otrzymane przez żonę, dokumenty bankowe oraz treść aktu notarialnego.
Testament, wydziedziczenie i umowa dożywocia
Mąż może sporządzić testament i powołać do spadku żonę, wspólne dziecko albo inną osobę. Testament może ograniczyć dziedziczenie ustawowe, ale co do zasady nie odbiera dzieciom prawa do zachowku. Jeżeli dzieci zostały pominięte w testamencie, mogą żądać zachowku, o ile nie zachodzi podstawa do pozbawienia ich tego prawa.
Wydziedziczenie jest możliwe tylko w testamencie i tylko z przyczyn wskazanych w Kodeksie cywilnym. Chodzi w szczególności o uporczywe postępowanie wbrew woli spadkodawcy sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, umyślne przestępstwo przeciwko spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób, rażącą obrazę czci albo uporczywe niedopełnianie obowiązków rodzinnych. Sama chęć przekazania majątku drugiej żonie nie wystarcza do skutecznego wydziedziczenia dzieci, na co warto zwrócić uwagę, rozważając drugie małżeństwo a spadek.
W niektórych sytuacjach rozważa się umowę dożywocia. Jej skutkiem jest przeniesienie własności nieruchomości w zamian za dożywotnie utrzymanie. Taka umowa różni się od darowizny, ponieważ ma charakter odpłatny. Musi być jednak rzeczywista, odpowiednio ukształtowana i zawarta w formie aktu notarialnego.
Przykłady
Poniższe przykłady pokazują, dlaczego przy intercyzie, darowiźnie i zachowku decydujące znaczenie ma pochodzenie majątku oraz treść aktu notarialnego.
Po podpisaniu intercyzy małżonkowie podzielili majątek i dom został przyznany żonie z obowiązkiem spłaty męża. Spłata została wykonana. Po śmierci męża jego dzieci z pierwszego małżeństwa nie mogą domagać się udziału w domu, bo nie należał on do spadku po ojcu. Do rozliczeń spadkowych wchodzi natomiast to, co mąż faktycznie posiadał w chwili śmierci.
Mąż po ustanowieniu rozdzielności majątkowej kupił mieszkanie za swoje pieniądze, a następnie darował je żonie. Po jego śmierci dzieci nie dziedziczą mieszkania jako rzeczy, ale mogą żądać obliczenia zachowku z uwzględnieniem wartości tej darowizny. O tym, czy żona będzie musiała zapłacić, zdecyduje pełne rozliczenie spadku i darowizn.
Żona kupiła lokal po intercyzie z pieniędzy uzyskanych ze sprzedaży mieszkania, które miała jeszcze przed ślubem. Mąż nie finansował zakupu. Po śmierci męża jego dzieci z pierwszego małżeństwa nie mają roszczeń do tego lokalu, ponieważ nie był własnością ich ojca i nie został darowany żonie przez ojca.
FAQ
Czy intercyza wyłącza dziedziczenie po małżonku?
Nie. Intercyza reguluje stosunki majątkowe za życia małżonków. Nie odbiera żonie ani mężowi statusu spadkobiercy ustawowego i nie pozbawia dzieci prawa do dziedziczenia po rodzicu.
Czy dzieci męża z pierwszego małżeństwa dziedziczą tak samo jak wspólne dziecko?
Tak. Wszystkie dzieci tego samego rodzica dziedziczą po nim na równych zasadach. Nie ma znaczenia, z którego związku pochodzą, o ile ich pochodzenie od spadkodawcy jest prawnie ustalone.
Czy dzieci mogą zabrać dom, który po podziale majątku należy do żony?
Co do zasady nie. Jeżeli dom skutecznie stał się wyłączną własnością żony, nie wchodzi do spadku po mężu. Wątpliwości mogą powstać wtedy, gdy podział majątku ukrywał nieodpłatne przysporzenie na rzecz żony.
Czy darowizna mieszkania od męża zawsze oznacza obowiązek zapłaty zachowku?
Nie zawsze. Darowizna może być doliczana przy obliczaniu zachowku, ale o obowiązku zapłaty decyduje pełne rozliczenie: wartość spadku, wartość darowizn, liczba uprawnionych, ich udziały oraz to, czy otrzymali coś wcześniej od spadkodawcy.
Jak zabezpieczyć żonę przed roszczeniami dzieci z pierwszego małżeństwa?
Można rozważyć testament, uporządkowanie własności majątku, rozliczenie darowizn, a w przypadku nieruchomości czasem także umowę dożywocia. Nie ma jednak jednego rozwiązania dobrego dla wszystkich, bo skutki zależą od majątku, relacji rodzinnych i dokumentów.
Podsumowanie
Intercyza nie powoduje, że dzieci męża z pierwszego małżeństwa tracą prawa spadkowe po ojcu. Jeżeli mąż umrze bez testamentu, żona i wszystkie jego dzieci dziedziczą po nim według zasad ustawowych. Przy żonie i trojgu dzieciach każdy otrzyma po 1/4 spadku.
Nie oznacza to jednak, że dzieci męża mają prawa do każdego składnika majątku żony. Dom, który stał się jej wyłączną własnością przy podziale majątku, oraz mieszkanie kupione przez nią samodzielnie po intercyzie nie wchodzą do spadku po mężu. Inaczej należy traktować mieszkanie darowane przez męża, bo jego wartość może mieć znaczenie przy zachowku.
Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›
Wycena zwykle w ciągu 2 godzin
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Źródła:
1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59
