Dziedziczenie przez jedyne dziecko po rodzicu

Po śmierci rodzica pierwszym krokiem nie jest jeszcze przepisanie mieszkania w księdze wieczystej, lecz formalne potwierdzenie, kto nabył spadek. Dopiero postanowienie sądu albo notarialny akt poświadczenia dziedziczenia pozwala bezpiecznie załatwiać dalsze sprawy: bankowe, mieszkaniowe, podatkowe i wieczystoksięgowe.

Dziedziczenie ustawowe przez jedyne dziecko

Jeżeli zmarła mama nie zostawiła testamentu, zastosowanie ma dziedziczenie ustawowe. Zgodnie z art. 931 § 1 Kodeksu cywilnego w pierwszej kolejności dziedziczą dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek, w częściach równych, przy czym udział małżonka nie może być mniejszy niż jedna czwarta całego spadku.

Oznacza to, że jedyne dziecko dziedziczy cały spadek po mamie wtedy, gdy w chwili jej śmierci nie było małżonka uprawnionego do dziedziczenia, na przykład drugi rodzic wcześniej zmarł, małżeństwo było rozwiązane przez rozwód albo z innych przyczyn dana osoba nie dziedziczy. Jeżeli natomiast mama pozostawała w małżeństwie, a małżonek żył w chwili jej śmierci, co do zasady spadek przypadnie małżonkowi i jedynemu dziecku po jednej drugiej.

Trzeba też odróżnić udział w spadku od prawa własności do konkretnego mieszkania. Jeżeli mieszkanie należało wyłącznie do mamy, wchodzi do spadku w całości. Jeżeli było objęte majątkiem wspólnym małżonków, do spadku po mamie wchodzi zasadniczo tylko jej udział w majątku wspólnym, a druga część pozostaje przy żyjącym małżonku. W praktyce właśnie ten element często wymaga sprawdzenia aktu własności, księgi wieczystej albo dokumentów spółdzielni.

Zobacz również: jak wygląda przebieg postępowania spadkowego przy dziedziczeniu ustawowym.

Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku przez jedynaczkę

Aby potwierdzić nabycie spadku, można wybrać jedną z dwóch dróg: postępowanie sądowe o stwierdzenie nabycia spadku albo notarialny akt poświadczenia dziedziczenia. Do sądu składa się wniosek o stwierdzenie nabycia spadku do sądu rejonowego właściwego co do zasady według ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy.

We wniosku należy wskazać spadkodawcę, datę i miejsce śmierci, znanych spadkobierców, informację o testamencie oraz żądanie stwierdzenia, kto i w jakiej części nabył spadek. Dołącza się przede wszystkim odpis aktu zgonu spadkodawcy, odpisy aktów stanu cywilnego spadkobierców oraz odpis wniosku dla uczestników postępowania.

Akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza jest zwykle szybszy, ale możliwy tylko wtedy, gdy osoby wchodzące w rachubę jako spadkobiercy są zgodne, mogą stawić się u notariusza albo działać prawidłowo przez pełnomocnika, a sprawa nie wymaga rozstrzygania sporu. Jeżeli pojawia się spór co do testamentu, kręgu spadkobierców, ważności oświadczeń albo udziałów, bezpieczniejsza lub konieczna będzie droga sądowa.

Ile kosztuje sprawa spadkowa po rodzicu?

W postępowaniu sądowym podstawowa opłata od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku wynosi 100 zł. Do tego dochodzi 5 zł opłaty za wpis w Rejestrze Spadkowym. Jeżeli sąd ma odebrać oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku, trzeba liczyć się z dodatkową opłatą od takiego oświadczenia.

U notariusza koszt zależy od zakresu czynności i liczby wypisów. Maksymalne stawki taksy notarialnej przewidują m.in. 100 zł za protokół dziedziczenia oraz 50 zł za akt poświadczenia dziedziczenia, do czego dolicza się VAT, opłaty rejestrowe i koszt wypisów. W typowej prostej sprawie po jednym rodzicu całość kosztów notarialnych często mieści się w kilkuset złotych, ale dokładną kwotę warto potwierdzić w wybranej kancelarii notarialnej.

Podatek od spadku dla jedynego dziecka

Dziecko należy do tzw. grupy zerowej, czyli do kręgu najbliższej rodziny uprawnionej do pełnego zwolnienia z podatku od spadków i darowizn. Zwolnienie obejmuje m.in. małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę.

W praktyce najważniejsze jest terminowe zgłoszenie nabycia spadku na formularzu SD-Z2. Termin wynosi 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, od dnia zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia albo od dnia wydania europejskiego poświadczenia spadkowego. Jeżeli zgłoszenie jest wymagane, a spadkobierca go nie złoży w terminie, może utracić zwolnienie i zapłacić podatek według zasad dla I grupy podatkowej.

SD-Z2 nie trzeba składać, jeżeli łączna wartość rzeczy i praw majątkowych nabytych od tej samej osoby lub po tej samej osobie w ciągu 5 lat, doliczona do ostatniego nabycia, nie przekracza aktualnej kwoty wolnej 36 120 zł. Przy mieszkaniu lub domu limit ten najczęściej jest przekroczony, dlatego zgłoszenie zwykle będzie konieczne.

Zobacz również: praktyczne omówienie, jak rozliczyć podatek od spadku dla najbliższej rodziny.

Co zrobić po uzyskaniu postanowienia albo aktu poświadczenia dziedziczenia?

Po uzyskaniu dokumentu potwierdzającego nabycie spadku trzeba zadbać o czynności praktyczne. Przy nieruchomości zwykle należy złożyć wniosek o wpis prawa własności w księdze wieczystej. Jeżeli chodzi o spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, trzeba skontaktować się ze spółdzielnią i ustalić wymagane dokumenty.

Warto również zawiadomić banki, ubezpieczycieli, dostawców mediów, wspólnotę mieszkaniową albo spółdzielnię. Jeżeli w skład spadku wchodzą długi, rachunki bankowe, samochód, udziały lub inne prawa, konieczne mogą być dodatkowe czynności, a czasem sporządzenie wykazu albo spisu inwentarza.

Przykłady

FAQ

Czy jedyne dziecko zawsze dziedziczy cały spadek po rodzicu?

Nie zawsze. Jedyne dziecko dziedziczy cały spadek przede wszystkim wtedy, gdy nie ma testamentu i nie ma małżonka spadkodawcy uprawnionego do dziedziczenia. Jeżeli drugi rodzic był małżonkiem zmarłego i żył w chwili jego śmierci, zwykle dziedziczy razem z dzieckiem.

Czy sprawę spadkową trzeba załatwiać w sądzie?

Nie zawsze. Prosta i bezsporna sprawa może zostać załatwiona u notariusza przez akt poświadczenia dziedziczenia. Sąd będzie potrzebny zwłaszcza wtedy, gdy jest spór, nie wszyscy mogą stawić się u notariusza, są wątpliwości co do testamentu albo kręgu spadkobierców.

Ile wynosi opłata sądowa od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku?

Podstawowa opłata sądowa od wniosku wynosi 100 zł. Dodatkowo pobierana jest opłata 5 zł za wpis w Rejestrze Spadkowym. Inne koszty mogą pojawić się na przykład przy oświadczeniu o przyjęciu albo odrzuceniu spadku, pełnomocnictwie lub odpisach dokumentów.

Czy dziecko płaci podatek od spadku po rodzicu?

Dziecko może skorzystać z pełnego zwolnienia z podatku, ale przy spadku przekraczającym kwotę wolną musi zasadniczo złożyć SD-Z2 w terminie 6 miesięcy. Przy mieszkaniu, domu albo większych oszczędnościach zgłoszenie jest zazwyczaj konieczne.

Od kiedy liczy się 6 miesięcy na zgłoszenie SD-Z2?

Przy dziedziczeniu termin liczy się od uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, od zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia albo od wydania europejskiego poświadczenia spadkowego. Nie jest to zwykle termin liczony od samej daty śmierci rodzica.

Podsumowanie

W typowej sprawie jedyne dziecko po zmarłym rodzicu musi najpierw potwierdzić nabycie spadku w sądzie albo u notariusza. Jeżeli nie ma testamentu i nie ma małżonka zmarłego rodzica, dziecko co do zasady dziedziczy cały spadek. Gdy żyje małżonek spadkodawcy, udział dziecka może być mniejszy.

Najczęstszy błąd w takich sprawach dotyczy podatku. Samo pokrewieństwo nie zawsze wystarczy, aby zachować zwolnienie. Przy wartości spadku przekraczającej 36 120 zł trzeba pilnować formularza SD-Z2 i 6-miesięcznego terminu.

Źródła

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, w szczególności art. 931 - ISAP.

2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, przepisy o stwierdzeniu nabycia spadku - ISAP.

3. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, w szczególności art. 4a - ISAP.

4. Informacje Ministerstwa Finansów dotyczące zwolnienia dla najbliższej rodziny i formularza SD-Z2 - podatki.gov.pl.

5. Informacje Ministerstwa Finansów o aktualnych kwotach wolnych w podatku od spadków i darowizn - podatki.gov.pl.

6. Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz rozporządzenie w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej - koszty sądowe, taksa notarialna.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.