Sąd odmówił zgody na odrzucenie spadku przez dziecko – co zrobić?

Sąd odmówił zgody na odrzucenie spadku za dziecko – co zrobić najpierw?

Po otrzymaniu odmownego postanowienia najważniejsze są dwie rzeczy: sprawdzenie pouczenia sądu oraz ustalenie daty, od której biegnie termin do wykonania kolejnej czynności. Nie należy ograniczać się do ogólnego założenia, że „jest jeszcze czas na odwołanie”. Przy środkach zaskarżenia znaczenie ma dokładna data ogłoszenia albo doręczenia orzeczenia oraz to, czy wraz z postanowieniem doręczono już uzasadnienie.

Jeżeli postanowienie zostało ogłoszone na posiedzeniu jawnym, żądanie sporządzenia i doręczenia uzasadnienia składa się co do zasady w terminie tygodnia od ogłoszenia. Jeżeli zaskarżalne postanowienie zostało wydane na posiedzeniu niejawnym i doręczone stronie, termin na wniosek o uzasadnienie co do zasady liczy się od doręczenia. Gdy sąd doręczył postanowienie od razu z uzasadnieniem, trzeba zastosować reguły wynikające z otrzymanego pouczenia i nie składać automatycznie kolejnego wniosku o uzasadnienie.

Przed zaskarżeniem trzeba też odpowiedzieć na drugie pytanie: czy w danej sprawie zezwolenie sądu było rzeczywiście potrzebne. Od 15 listopada 2023 r. istnieje ustawowy wyjątek, dlatego w starszych i trwających sprawach sama informacja, że sąd wcześniej odmówił zezwolenia, nie wystarcza jeszcze do oceny dalszej drogi.

Czy od odmowy zgody przysługuje apelacja?

Tak. Zgodnie z art. 518 Kodeksu postępowania cywilnego od postanowień sądu pierwszej instancji orzekających co do istoty sprawy w postępowaniu nieprocesowym przysługuje apelacja. Postanowienie rozstrzygające wniosek o zezwolenie na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego jest takim rozstrzygnięciem co do istoty.

Apelację składa się do sądu, który wydał zaskarżone postanowienie. To ten sąd przyjmuje pismo i przekazuje je wraz z aktami do sądu drugiej instancji, który apelację rozpoznaje. Nie należy więc mylić sądu, w którym fizycznie składa się apelację, z sądem właściwym do jej rozpoznania.

Nie warto budować apelacji przed poznaniem motywów odmowy. Uzasadnienie pokazuje, czy sąd zakwestionował wartość aktywów, wysokość długów, wiarygodność dokumentów, istnienie ryzyka dla dziecka, czy też uznał, że odrzucenie spadku nie leży w jego interesie z innych przyczyn.

Ile czasu jest na uzasadnienie i apelację?

7 dni na wniosek o uzasadnienie

Przy postanowieniu ogłoszonym na posiedzeniu jawnym żądanie sporządzenia i doręczenia uzasadnienia składa się co do zasady w terminie tygodnia od ogłoszenia. Przy zaskarżalnym postanowieniu wydanym na posiedzeniu niejawnym należy sprawdzić datę jego doręczenia oraz treść pouczenia – co do zasady termin na wniosek o uzasadnienie wynosi tydzień od doręczenia postanowienia.

Jeżeli orzeczenie zostało doręczone już z uzasadnieniem, sposób dalszego postępowania trzeba ustalić na podstawie aktualnych przepisów i pouczenia znajdującego się przy konkretnym orzeczeniu. Nie należy wówczas automatycznie ponawiać wniosku tylko dlatego, że w innych sprawach jest on standardowym pierwszym krokiem.

2 tygodnie na apelację i kiedy termin wynosi 3 tygodnie

Zasadą wynikającą z art. 369 Kodeksu postępowania cywilnego jest termin 2 tygodni od doręczenia stronie orzeczenia z uzasadnieniem. Przepisy o apelacji stosuje się odpowiednio w postępowaniu nieprocesowym.

Istnieje jednak wyjątek. Jeżeli termin do sporządzenia pisemnego uzasadnienia został przedłużony, termin do wniesienia apelacji wynosi 3 tygodnie. Sąd powinien poinformować o tym przy doręczeniu orzeczenia z uzasadnieniem. Z tego powodu nie należy przyjmować z góry, że w każdej sprawie termin apelacyjny wynosi dokładnie 14 dni.

Najbezpieczniej ustalić termin na podstawie daty skutecznego doręczenia oraz pouczenia sądu. Pomyłka dotycząca początku lub długości terminu może prowadzić do odrzucenia apelacji jako spóźnionej.

Ile kosztuje wniosek o uzasadnienie?

Zgodnie z art. 25b ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych od wniosku o doręczenie postanowienia co do istoty sprawy z uzasadnieniem pobiera się opłatę stałą w wysokości 100 zł. Jeżeli następnie zostanie wniesiony środek zaskarżenia, opłata uiszczona od uzasadnienia jest zaliczana na poczet opłaty od tego środka. Ewentualna nadwyżka co do zasady nie podlega zwrotowi.

Co napisać w apelacji po odmowie?

Apelacja powinna być skierowana przeciwko konkretnemu rozstrzygnięciu i konkretnym ustaleniom sądu pierwszej instancji. Zgodnie z art. 368 Kodeksu postępowania cywilnego należy wskazać zaskarżone postanowienie, zakres zaskarżenia, zarzuty, ich uzasadnienie oraz wniosek o zmianę albo uchylenie postanowienia w odpowiednim zakresie.

W sprawie o zezwolenie na odrzucenie spadku znaczenie mogą mieć w szczególności zarzuty dotyczące błędnej oceny interesu majątkowego dziecka, niepełnego ustalenia składników majątku i długów, pominięcia dokumentów wierzycieli, przyjęcia nieprawidłowej wartości nieruchomości albo udziału w niej czy pominięcia istotnych ograniczeń wpływających na możliwość korzystania z majątku lub jego sprzedaży.

Samo stwierdzenie, że rodzice nie zgadzają się z sądem, że mieszkanie jest „mało warte” albo że rodzina nie chce mieć problemów ze spadkiem, nie zastępuje zarzutów apelacyjnych. Trzeba odnieść się do tego, co rzeczywiście wynika z uzasadnienia.

Jeżeli w apelacji mają zostać przedstawione nowe fakty lub dowody, trzeba uwzględnić ograniczenia wynikające z art. 368 KPC i wyjaśnić, dlaczego ich powołanie przed sądem pierwszej instancji nie było możliwe albo dlaczego potrzeba ich powołania powstała później.

Jakie dowody mogą przekonać sąd drugiej instancji?

Dowody powinny odpowiadać na konkretny problem wskazany w uzasadnieniu odmowy. Przy ustalaniu wartości aktywów pomocne mogą być aktualna wycena nieruchomości lub udziału, dokumentacja dotycząca stanu technicznego, informacje o ograniczeniach prawnych i faktycznych oraz dokumenty pokazujące realną możliwość zbycia danego składnika majątku.

Przy długach spadkowych znaczenie mają dokumenty wierzycieli, aktualne saldo zobowiązań istniejących po stronie spadkodawcy, umowy kredytowe i pożyczkowe, zaległości podatkowe, należności wobec wspólnoty albo spółdzielni obciążające spadkodawcę, tytuły wykonawcze i wezwania do zapłaty.

Trzeba odróżnić długi istniejące w chwili śmierci spadkodawcy od kosztów i zobowiązań powstających później w związku z odziedziczonym majątkiem. Obawa, że inny spadkobierca w przyszłości przestanie płacić czynsz albo media, nie jest tym samym co istniejące zadłużenie spadkowe. Może wskazywać na ryzyko związane ze współwłasnością, lecz nie należy przedstawiać jej jako długu spadkodawcy.

Nie istnieje również prosta ustawowa reguła, zgodnie z którą sąd może zezwolić na odrzucenie spadku dopiero wtedy, gdy suma długów matematycznie przewyższa wartość aktywów. Sąd ocenia konkretną czynność przez pryzmat interesu dziecka, a bilans majątku i zobowiązań jest jednym z najważniejszych elementów tej oceny.

Czy zgoda sądu zawsze jest potrzebna po zmianach?

Nie. Art. 101 § 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewiduje wyjątek od obowiązku uzyskania zezwolenia sądu. Może on mieć zastosowanie, gdy dziecko zostało powołane do spadku wskutek uprzedniego odrzucenia spadku przez rodzica, oświadczenie w imieniu dziecka składa rodzic mający w tym zakresie władzę rodzicielską, drugi uprawniony rodzic wyraża zgodę albo rodzice działają wspólnie, a spadek odrzucają także inni zstępni rodziców tego dziecka. Przy braku porozumienia rodziców stosuje się zasadę wymagającą zezwolenia.

Nie wystarczy zatem sam fakt, że jeden z rodziców wcześniej odrzucił spadek. Warunki wyjątku trzeba zbadać łącznie. Jeżeli dziecko dziedziczy z innego tytułu albo pozostałe przesłanki nie są spełnione, zezwolenie może nadal być konieczne. Szerzej wyjaśnia to poradnik kiedy potrzebna jest zgoda sądu na odrzucenie spadku za dziecko.

Po wydaniu odmowy nie należy jednak automatycznie przyjmować ani że zezwolenie na pewno jest nadal potrzebne, ani że można je całkowicie pominąć. Jeżeli w konkretnej sprawie zezwolenie rzeczywiście było wymagane, prawomocna odmowa oznacza, że rodzic go nie posiada. Jeżeli natomiast stan faktyczny może mieścić się w wyjątku z art. 101 § 4 KRO, trzeba osobno sprawdzić daty, przepisy przejściowe, przyczynę wydania wcześniejszego orzeczenia oraz aktualne przesłanki ustawowe.

Pełną ogólną procedurę opisuje osobny poradnik o odrzuceniu spadku w imieniu małoletniego. W tej sprawie najważniejsza jest natomiast ocena tego, co zrobić już po wydaniu odmowy.

Zmiana obowiązująca od 15 listopada 2023 r. ma znaczenie również dla części starszych spraw. Jeżeli termin na złożenie oświadczenia spadkowego nie upłynął przed wejściem nowych przepisów w życie, nowe zasady dotyczące zawieszenia terminu oraz – w odpowiednich przypadkach – wyjątku od wymogu zezwolenia mogą znaleźć zastosowanie. Do spraw wszczętych i niezakończonych przed wejściem nowelizacji stosuje się wskazane w ustawie zmieniającej nowe regulacje proceduralne. Dlatego sama data śmierci spadkodawcy nie rozstrzyga sprawy. Więcej o mechanizmie zmian zawiera artykuł procedura odrzucenia spadku przez dziecko po zmianach.

Co z 6-miesięcznym terminem na odrzucenie spadku?

Zgodnie z art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku składa się w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania. W przypadku małoletniego znaczenie ma wiedza jego przedstawiciela ustawowego.

Obecne przepisy zawierają dwa ważne mechanizmy ochronne. Po pierwsze, do zachowania 6-miesięcznego terminu wystarcza złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku. Po drugie, jeżeli złożenie oświadczenia wymaga zezwolenia sądu, bieg terminu ulega zawieszeniu na czas postępowania sądowego w przedmiocie zezwolenia.

Zawieszenie nie oznacza jednak, że po prawomocnym zakończeniu postępowania automatycznie zaczyna biec nowy pełny okres 6 miesięcy. Po ustaniu zawieszenia trzeba ustalić, jaka część terminu pozostała przed jego zawieszeniem. Z tego powodu po uzyskaniu prawomocnego zezwolenia nie należy odkładać złożenia samego oświadczenia spadkowego.

Samo postanowienie sądu zezwalające na odrzucenie spadku nie jest jeszcze oświadczeniem o odrzuceniu spadku. Jeżeli zezwolenie jest potrzebne, po jego uzyskaniu trzeba jeszcze skutecznie złożyć oświadczenie przed właściwym sądem albo notariuszem. Szczegółowe zasady ustalania początku terminu dziecka po wcześniejszym odrzuceniu spadku przez rodzica opisuje poradnik o terminie małoletniego na odrzucenie spadku po oświadczeniu rodzica.

Co się dzieje, gdy odmowa stanie się prawomocna?

Jeżeli zezwolenie było wymagane, a postanowienie odmawiające jego udzielenia stanie się prawomocne, rodzic nie ma wymaganego zezwolenia do dokonania tej czynności. Nie powinien więc traktować późniejszego oświadczenia o odrzuceniu spadku jako skutecznego tylko dlatego, że zostanie ono złożone przed notariuszem albo sądem.

Jeżeli nie dojdzie do skutecznego odrzucenia spadku w terminie, brak oświadczenia jest zgodnie z art. 1015 § 2 KC jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Ogranicza to odpowiedzialność za długi spadkowe, ale nie oznacza, że długi przestają mieć znaczenie. Trzeba ustalić aktywa i pasywa, a w razie potrzeby sporządzić wykaz inwentarza lub doprowadzić do sporządzenia spisu inwentarza.

Szerzej zasady odpowiedzialności opisuje artykuł o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza i spisie inwentarza.

Jeżeli natomiast istnieją podstawy do twierdzenia, że na podstawie aktualnych przepisów zezwolenie nie było wymagane, nie można wyciągać automatycznego wniosku wyłącznie z faktu wcześniejszej odmowy. Trzeba zbadać treść postanowienia, datę wszczęcia sprawy, przepisy przejściowe oraz sposób, w jaki dziecko zostało powołane do dziedziczenia.

Co zrobić z udziałem dziecka w mieszkaniu?

Jeżeli dziecko ostatecznie odziedziczy udział w mieszkaniu, nie oznacza to, że rodzice mogą nim swobodnie rozporządzić. Sprzedaż, darowizna, rezygnacja z należnej spłaty albo określony sposób działu spadku mogą stanowić czynności przekraczające zwykły zarząd majątkiem dziecka i wymagać odrębnego zezwolenia sądu.

Nie należy mieszać zezwolenia na odrzucenie spadku z późniejszą zgodą na rozporządzanie konkretnym składnikiem majątku. Jeżeli między interesem rodzica i dziecka występuje konflikt, trzeba również sprawdzić zasady reprezentacji małoletniego.

Po potwierdzeniu dziedziczenia możliwy jest dział spadku, przyznanie lokalu jednemu ze spadkobierców ze spłatą pozostałych, sprzedaż nieruchomości albo – zależnie od sytuacji – zniesienie współwłasności. Bieżące koszty lokalu i rozliczenia między współwłaścicielami trzeba jednak oddzielać od długów spadkodawcy. Nie każdy dług powstały po śmierci spadkodawcy staje się automatycznie solidarnym zobowiązaniem wszystkich współwłaścicieli wyłącznie dlatego, że są współwłaścicielami nieruchomości.

FAQ

Czy od odmowy zgody na odrzucenie spadku za dziecko można się odwołać?

Tak. Jeżeli postanowienie sądu pierwszej instancji rozstrzyga istotę sprawy, przysługuje od niego apelacja. Składa się ją za pośrednictwem sądu, który wydał zaskarżone postanowienie.

Ile dni jest na złożenie wniosku o uzasadnienie postanowienia?

Co do zasady 7 dni. Początek terminu zależy od tego, czy postanowienie zostało ogłoszone na posiedzeniu jawnym, czy wydane i doręczone po posiedzeniu niejawnym. Trzeba sprawdzić pouczenie dołączone do konkretnego orzeczenia.

Kiedy termin na apelację wynosi 3 tygodnie?

Jeżeli termin do sporządzenia pisemnego uzasadnienia został przedłużony, termin do wniesienia apelacji wynosi 3 tygodnie. Sąd powinien zawiadomić o tym przy doręczeniu orzeczenia z uzasadnieniem.

Czy po odmowie sądu można odrzucić spadek za dziecko u notariusza?

Jeżeli w danej sprawie zezwolenie sądu jest wymagane, prawomocna odmowa oznacza brak tego zezwolenia i samo złożenie oświadczenia przed notariuszem nie usuwa tego problemu. Inaczej należy ocenić sprawę, jeżeli po sprawdzeniu aktualnych przepisów okaże się, że zachodzi ustawowy wyjątek od obowiązku uzyskania zezwolenia.

Czy 6-miesięczny termin biegnie podczas sprawy o zezwolenie sądu?

Jeżeli oświadczenie wymaga zezwolenia sądu, bieg terminu ulega zawieszeniu na czas postępowania o zezwolenie. Po zakończeniu sprawy termin biegnie dalej, a nie od początku przez kolejne pełne 6 miesięcy.

Czy po prawomocnej odmowie dziecko odpowiada bez ograniczeń za długi spadkowe?

Nie. Jeżeli spadek nie zostanie skutecznie odrzucony i dochodzi do jego przyjęcia z dobrodziejstwem inwentarza, odpowiedzialność za długi spadkowe podlega ustawowemu ograniczeniu. Nadal trzeba jednak ustalić majątek i zobowiązania spadkowe.

Czy przyszłe zadłużenie mieszkania przez innego spadkobiercę wystarczy do uzyskania zgody?

Sama hipotetyczna obawa zwykle nie jest tym samym co istniejący dług spadkowy. Znaczenie mogą mieć przyszłe ryzyka i koszty, ale sąd ocenia je razem z aktualną wartością spadku, istniejącymi zobowiązaniami i pozostałymi okolicznościami wpływającymi na interes dziecka.

Kiedy po zmianach zgoda sądu nie jest potrzebna?

Wyjątek może mieć zastosowanie, gdy dziecko dochodzi do dziedziczenia wskutek wcześniejszego odrzucenia spadku przez rodzica i są spełnione łącznie dalsze warunki z art. 101 § 4 KRO, w tym dotyczące władzy rodzicielskiej, porozumienia rodziców i odrzucenia spadku przez innych zstępnych rodziców dziecka.

Podsumowanie – dalsze kroki po odmowie

Po odmowie zezwolenia trzeba najpierw ustalić datę rozpoczęcia biegu terminu, sprawdzić pouczenie i uzyskać uzasadnienie, jeżeli jest to wymagane do wniesienia apelacji. Następnie apelacja powinna odpowiadać na konkretne ustalenia sądu i wskazywać dowody dotyczące rzeczywistej wartości spadku, istniejących długów oraz interesu majątkowego dziecka.

Równolegle trzeba ustalić, czy zezwolenie sądu w ogóle jest wymagane według aktualnych przepisów oraz jak postępowanie wpłynęło na 6-miesięczny termin spadkowy. Jeżeli odmowa stanie się prawomocna i spadek nie zostanie skutecznie odrzucony, dalsze działania powinny koncentrować się na ochronie majątku dziecka i prawidłowym ustaleniu zakresu odpowiedzialności za długi.

Źródła:

1. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 236, w szczególności art. 101 § 3 i § 4 – ISAP.
2. Kodeks cywilny – tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 795, w szczególności art. 1015 – ISAP.
3. Kodeks postępowania cywilnego – tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 468, w szczególności art. 357, 368, 369 i 518 – ISAP.
4. Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych – tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 1228, w szczególności art. 25b – ISAP.
5. Ustawa z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2023 poz. 1615, w szczególności art. 11–12 – Dziennik Ustaw.