Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku

Kiedy potrzebne jest stwierdzenie nabycia spadku?

Spadkobierca nabywa spadek z chwilą śmierci spadkodawcy. Samo postanowienie sądu albo akt poświadczenia dziedziczenia nie tworzy więc prawa do spadku, ale urzędowo potwierdza, kto dziedziczy, z jakiego tytułu i w jakich udziałach. W praktyce bez takiego dokumentu trudno sprzedać mieszkanie, załatwić sprawę w księdze wieczystej, wykazać prawa do rachunku bankowego zmarłego albo przeprowadzić dalsze czynności spadkowe. To typowe czynności, które trzeba wykonać po śmierci bliskiej osoby - opisujemy je szerzej w tekście o tym, jak wygląda spadek po małżonku bez testamentu.

W opisanej sytuacji dokument będzie potrzebny przede wszystkim dlatego, że mieszkanie ma zostać sprzedane. Notariusz sporządzający umowę sprzedaży musi wiedzieć, kto jest właścicielem lokalu i w jakich udziałach. Jeżeli po zmarłej żonie nie przeprowadzono jeszcze sprawy spadkowej, trzeba najpierw uzyskać sądowe postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo notarialny akt poświadczenia dziedziczenia.

Jakie udziały w mieszkaniu ma mąż i syn po śmierci żony?

Jeżeli mieszkanie zostało kupione w czasie małżeństwa i między małżonkami obowiązywała ustawowa wspólność majątkowa, co do zasady lokal należał do majątku wspólnego. Po śmierci żony najpierw ustala się udział żyjącego małżonka w majątku wspólnym, a dopiero udział zmarłej żony wchodzi do spadku.

Zgodnie z art. 931 § 1 Kodeksu cywilnego w pierwszej kolejności dziedziczą dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek, w częściach równych, przy czym udział małżonka nie może być mniejszy niż 1/4 całości spadku. Jeżeli więc żona nie zostawiła testamentu, miała jednego syna i w chwili śmierci pozostawała w małżeństwie, spadek po niej przypada mężowi i synowi po 1/2.

Dla samego mieszkania oznacza to zwykle, że mąż zachowuje swoją połowę z majątku wspólnego oraz dziedziczy połowę udziału żony. W efekcie może mieć łącznie 3/4 udziału w mieszkaniu, a syn 1/4. Ten wynik może się zmienić, jeżeli był testament, umowa majątkowa małżeńska, wcześniejszy dział majątku, darowizna, odrzucenie spadku, zrzeczenie się dziedziczenia albo inni spadkobiercy.

Sąd czy notariusz - którą drogę wybrać?

Prawo przewiduje dwie podstawowe drogi potwierdzenia praw do spadku: postępowanie sądowe o stwierdzenie nabycia spadku oraz notarialny akt poświadczenia dziedziczenia. Oba dokumenty, po spełnieniu wymaganych warunków, pozwalają wykazać prawa spadkobierców.

Dodatkowe porównanie obu trybów znajdziesz w artykule stwierdzenie nabycia spadku czy akt poświadczenia dziedziczenia, który omawia praktyczne różnice między postanowieniem sądu a aktem notarialnym.

Postępowanie sądowe jest właściwe zawsze wtedy, gdy sprawa jest sporna, nie można zgromadzić wszystkich zainteresowanych u notariusza, istnieją wątpliwości co do kręgu spadkobierców, testamentu, udziałów albo jurysdykcji. Notariusz jest zazwyczaj szybszy, ale wymaga zgodnego udziału wszystkich osób zainteresowanych i spełnienia warunków ustawowych.

Przy wyborze drogi notarialnej warto porównać czas, koszty i wymóg obecności wszystkich zainteresowanych; szerzej omawiamy to w poradniku akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza – kiedy się opłaca.

Akt notarialny poświadczenia dziedziczenia

Akt poświadczenia dziedziczenia sporządza notariusz. Jest to rozwiązanie wygodne, gdy sprawa jest niesporna, wszyscy spadkobiercy mogą stawić się w kancelarii i nie ma wątpliwości co do tego, kto dziedziczy oraz w jakich udziałach.

Przed sporządzeniem aktu notariusz spisuje protokół dziedziczenia. W protokole osoby zainteresowane składają m.in. oświadczenia o znanych spadkobiercach, testamentach, złożonych oświadczeniach o przyjęciu albo odrzuceniu spadku, ewentualnych umowach o zrzeczenie się dziedziczenia oraz o tym, czy wcześniej nie wydano już postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku albo aktu poświadczenia dziedziczenia.

Po sporządzeniu aktu notariusz rejestruje go w Rejestrze Spadkowym. Dopiero zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia ma skutki prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku.

Kiedy notariusz może odmówić sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia?

Notariusz nie rozstrzyga sporów między spadkobiercami. Jeżeli pojawia się konflikt co do ważności testamentu, kręgu spadkobierców, wysokości udziałów, zapisów windykacyjnych albo prawa właściwego, sprawę trzeba skierować do sądu.

Notariusz odmówi sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia także wtedy, gdy wcześniej w tej samej sprawie wydano już postanowienie sądu albo sporządzono akt poświadczenia dziedziczenia, gdy nie stawią się wszystkie osoby, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi lub testamentowi, gdy istnieją testamenty, które nie zostały otwarte i ogłoszone, albo gdy w sprawie brak jurysdykcji krajowej.

Akt poświadczenia dziedziczenia nie obejmuje dziedziczenia na podstawie testamentów szczególnych, takich jak testament ustny, testament podróżny lub wojskowy. W praktyce notariusz nie sporządzi też aktu, jeżeli nie ma pewności, że spełnione są warunki sporządzenia APD.

Czy u notariusza muszą być wszyscy spadkobiercy?

Tak. Przy sporządzaniu protokołu dziedziczenia zasadą jest udział wszystkich osób zainteresowanych, czyli osób mogących wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi lub testamentowi, a także osób, na których rzecz spadkodawca uczynił zapis windykacyjny. Jeżeli jedna z tych osób nie może albo nie chce stawić się u notariusza, droga notarialna zwykle odpada i pozostaje sąd.

W opisanym przypadku u notariusza powinien stawić się mąż oraz syn zmarłej. Jeżeli obaj są zgodni co do dziedziczenia, nie ma testamentu, nie było wcześniejszego postępowania spadkowego i nie zachodzą inne przeszkody, akt poświadczenia dziedziczenia może być najszybszą drogą do uporządkowania sytuacji przed sprzedażą mieszkania.

Jakie dokumenty przygotować do notariusza?

Do notariusza trzeba zwykle przygotować: odpis aktu zgonu spadkodawcy, odpis aktu małżeństwa małżonka, odpisy aktów urodzenia dzieci, ewentualne akty małżeństwa osób, które zmieniły nazwisko, testamenty, jeżeli istnieją, dokumenty tożsamości uczestników oraz numery PESEL. Notariusz może poprosić także o dodatkowe dokumenty, zwłaszcza gdy sprawa dotyczy nieruchomości, cudzoziemca, wcześniejszych oświadczeń spadkowych albo testamentu.

Do samego aktu poświadczenia dziedziczenia nie składa się typowego wniosku, tak jak w sądzie. Warto jednak przed wizytą przesłać kancelarii podstawowe dane spadkodawcy i spadkobierców, aby notariusz mógł ocenić, czy sprawa nadaje się do przeprowadzenia w trybie notarialnym.

Ile kosztuje akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza?

Wynagrodzenie notariusza jest limitowane rozporządzeniem w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej. Maksymalna stawka za sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia ustawowego albo testamentowego wynosi 50 zł, a przy akcie testamentowym z zapisem windykacyjnym 100 zł. Za protokół dziedziczenia maksymalna stawka wynosi 100 zł, a za protokół otwarcia i ogłoszenia testamentu 50 zł. Do taksy dolicza się VAT oraz koszty wypisów.

Łączny koszt u notariusza zależy więc od liczby dokumentów, liczby stron wypisów, testamentu, dodatkowych czynności i ewentualnych opłat rejestrowych. Przed wizytą warto poprosić kancelarię o pełną kalkulację kosztów brutto.

Wniosek do sądu o stwierdzenie nabycia spadku

Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku składa się do sądu spadku. Co do zasady jest to sąd rejonowy ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy, a jeżeli takiego miejsca w Polsce nie da się ustalić - sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część. Gdy także tej podstawy nie da się zastosować, właściwy jest Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy. Przygotowując pismo, można wykorzystać wzór wniosku o stwierdzenie nabycia spadku. Szersze omówienie etapów opisujemy też w poradniku wniosek o stwierdzenie nabycia spadku krok po kroku.

We wniosku trzeba wskazać spadkodawcę, datę i miejsce jego śmierci, ostatnie miejsce zwykłego pobytu, wszystkich znanych spadkobierców ustawowych i testamentowych, tytuł dziedziczenia oraz żądanie stwierdzenia nabycia spadku. Do wniosku dołącza się odpisy aktów stanu cywilnego, testament, jeżeli istnieje, oraz odpisy wniosku i załączników dla uczestników.

Sąd bada z urzędu, kto jest spadkobiercą. Nie jest związany wyłącznie twierdzeniami wnioskodawcy. Może żądać dodatkowych dokumentów, przesłuchać uczestników, odebrać zapewnienie spadkowe i przeprowadzić dowody dotyczące testamentu lub kręgu spadkobierców.

Ile kosztuje sprawa o stwierdzenie nabycia spadku w sądzie?

Aktualna opłata stała od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku wynosi 100 zł. Dodatkowo pobierana jest opłata za wpis w Rejestrze Spadkowym, obecnie 5 zł. Jeżeli w jednym piśmie obejmuje się kilku spadkodawców albo dodatkowe wnioski, opłaty mogą być liczone odrębnie.

Jeżeli opłata nie zostanie uiszczona, sąd wezwie do jej zapłaty w wyznaczonym terminie, najczęściej pod rygorem zwrotu wniosku. Po zakończeniu sprawy potrzebny będzie odpis prawomocnego postanowienia; opłata za odpis zależy od liczby stron i sposobu wydania dokumentu.

Jak długo trwa sprawa spadkowa w sądzie?

Czas trwania postępowania sądowego zależy od obciążenia konkretnego sądu, kompletności dokumentów, liczby uczestników, konieczności doręczeń oraz tego, czy sprawa jest sporna. Prosta sprawa, w której wszyscy uczestnicy są znani, adresy są aktualne i nie ma testamentu, może zakończyć się na jednej rozprawie. W większych sądach samo oczekiwanie na termin może jednak trwać kilka miesięcy.

Jeżeli pojawi się spór o testament, brak adresu uczestnika, potrzeba ustanowienia kuratora, poszukiwanie spadkobierców przez ogłoszenie albo apelacja, postępowanie może znacznie się wydłużyć.

Jak długo trwa uprawomocnienie się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku?

Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku nie zawsze nadaje się do użycia od razu po rozprawie. Trzeba poczekać na jego prawomocność, a następnie uzyskać odpis z potwierdzeniem prawomocności, jeżeli wymaga tego notariusz, bank, urząd albo sąd wieczystoksięgowy.

Termin prawomocności zależy od tego, czy uczestnicy byli obecni przy ogłoszeniu, czy trzeba doręczyć im postanowienie, czy złożą wniosek o uzasadnienie i czy zostanie wniesiona apelacja. W najprostszym wariancie, gdy uczestnicy znają treść postanowienia i nikt w terminie 7 dni nie zażąda uzasadnienia, sąd może stwierdzić prawomocność po upływie tego terminu. Jeżeli uczestnik skutecznie zażąda uzasadnienia, termin na apelację biegnie dopiero od doręczenia postanowienia z uzasadnieniem. Dlatego nie warto automatycznie przyjmować jednej daty dla każdej sprawy.

W praktyce, przed sprzedażą mieszkania, warto wystąpić do sądu o odpis prawomocnego postanowienia. Przydatne może być też omówienie, jak wygląda uprawomocnienie i odpis postanowienia, zwłaszcza gdy uczestnik był nieobecny albo sąd nie doręczył jeszcze dokumentu.

Czy akt poświadczenia dziedziczenia trzeba uprawomocnić?

Nie. Akt poświadczenia dziedziczenia nie przechodzi etapu uprawomocnienia jak orzeczenie sądu. Staje się skuteczny po zarejestrowaniu w Rejestrze Spadkowym. W typowej sprawie notariusz dokonuje rejestracji bezpośrednio po sporządzeniu aktu, dlatego dokument może być użyty szybciej niż sądowe postanowienie.

Trzeba jednak pamiętać, że akt poświadczenia dziedziczenia może zostać uchylony w przewidzianych prawem sytuacjach, np. gdy okaże się, że istnieje wcześniejsze postanowienie, inny akt albo pominięto osobę, która powinna dziedziczyć.

Co zrobić po uzyskaniu dokumentu spadkowego?

Po uzyskaniu prawomocnego postanowienia albo zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia można przejść do dalszych czynności. Przy nieruchomości najczęściej będzie to ujawnienie spadkobierców w księdze wieczystej, przygotowanie sprzedaży albo dział spadku, jeżeli spadkobiercy chcą inaczej podzielić majątek. Jeżeli lokal był wcześniej zbywany przez spadkodawcę, warto sprawdzić, jak ocenia się sprzedaż mieszkania przed śmiercią a spadek.

W przypadku sprzedaży mieszkania wszyscy współwłaściciele muszą co do zasady przystąpić do aktu notarialnego sprzedaży albo udzielić odpowiednich pełnomocnictw. Jeżeli więc po żonie dziedziczy mąż i syn, sprzedaż całego mieszkania wymaga udziału obu właścicieli.

FAQ

Czy trzeba przeprowadzić sprawę spadkową, jeśli spadkobiercy są zgodni?

Nie zawsze trzeba iść do sądu, ale prawa do spadku trzeba formalnie wykazać. Jeżeli sprawa jest zgodna i wszyscy zainteresowani mogą stawić się u notariusza, często wystarczy akt poświadczenia dziedziczenia.

Czy sądowe postanowienie i akt poświadczenia dziedziczenia mają taką samą moc?

Tak, zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia ma skutki prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Różnica dotyczy głównie trybu uzyskania dokumentu i warunków, które muszą być spełnione u notariusza.

Czy można sprzedać mieszkanie przed stwierdzeniem nabycia spadku?

W praktyce sprzedaż całego mieszkania wymaga wcześniejszego wykazania, kto jest właścicielem udziałów po zmarłym. Notariusz sporządzający umowę sprzedaży będzie wymagał prawomocnego postanowienia sądu albo zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia.

Czy syn musi brać udział w sprzedaży mieszkania po śmierci matki?

Jeżeli syn dziedziczy udział w mieszkaniu, jest współwłaścicielem i co do zasady musi uczestniczyć w sprzedaży albo udzielić prawidłowego pełnomocnictwa. Sam małżonek nie może sprzedać udziału należącego do syna.

Czy postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku można uzyskać po wielu latach?

Tak. Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku można złożyć także wiele lat po śmierci spadkodawcy. Trzeba jednak zebrać aktualne dokumenty i wskazać wszystkich uczestników postępowania.

Co jest szybsze: sąd czy notariusz?

W prostej i zgodnej sprawie notariusz jest zwykle szybszy, ponieważ akt działa po rejestracji. Sąd może być tańszy, ale czas oczekiwania zależy od obciążenia sądu, kompletności dokumentów i ewentualnych sporów.

Podsumowanie

W opisanej sytuacji mąż i syn mogą co do zasady potwierdzić nabycie spadku po zmarłej żonie i matce albo w sądzie, albo u notariusza. Jeżeli nie ma testamentu, innych spadkobierców ani sporu, a obaj mogą stawić się w kancelarii, notarialny akt poświadczenia dziedziczenia będzie zwykle szybszy. Jeżeli jednak pojawią się wątpliwości, brak zgody albo problem z udziałem któregoś spadkobiercy, właściwa będzie droga sądowa.

Przed sprzedażą mieszkania trzeba ustalić nie tylko, kto dziedziczy po zmarłej, ale też jakie udziały w całym lokalu mają poszczególne osoby. Przy mieszkaniu należącym do majątku wspólnego małżonków żyjący małżonek zachowuje swój udział, a dziedziczeniu podlega udział zmarłego małżonka.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, w szczególności art. 931 i art. 1025 - ISAP
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności przepisy o postępowaniu spadkowym i środkach zaskarżenia - ISAP
3. Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie, w szczególności art. 95a-95p - ISAP
4. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w szczególności art. 49 - ISAP
5. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej - ISAP

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.