Kategoria: Spadek

Porady Prawne przez internet

Masz problem ze spadkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Dziecko, owoc romansu sprzed lat, a dziedziczenie

Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2016-03-21

Jest rodzina składająca się z ojca i matki (małżeństwo), dwóch córek i syna. Najprawdopodobniej ojciec ma nieślubne dziecko (córkę) – owoc krótkiego romansu sprzed około 17 lat. Do chwili obecnej matka dziecka nie zgłaszała żadnych roszczeń związanych z ojcostwem. Dziecko również tego nie robiło. Brak jest badań genetycznych, brak sądowego stwierdzenia ojcostwa. Proszę o informację, w jaki sposób zabezpieczyć się na wypadek śmierci ojca przed spłatą części jego majątku na rzecz tego nieślubnego dziecka.

Iryna Kowalczuk

»Wybrane opinie klientów

Fachowe porady jakie uzyskałam od Pana Marka Goli , pomogly mi w porozumieniu się z rodzina mojego męża, w sprawie zachowku po zmarłej teściowej.Dziekuje bardzo i będę dalej polecała państwa usługi moim znajomym.
Malgorzata
Otrzymałam odpowiedź bardzo wyczerpującą i klarowną.
Anna, 66 lat, inżynier
Bardzo profesjonalnie, szybko, wszystko zrozumiałe
Ania, 68 lat, emerytka
Chciałem bardzo podziękować za poradę która mi bardzo pomogła wasza firma działa na najwyższym poziomie wasze odpowiedzi były wyczerpujące i pomocne jeszcze raz bardzo dziękuję i pozdrawiam.
Krzysztof
Dziękuję za wyczerpującą odpowiedź, uratowała mi Paki tyłek.
Jerzy, 53 lata, informatyk

Zgodnie z art. 931 Kodeksu cywilnego w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. Z tego wynika, że po śmierci ojca na podstawie ustawy cały spadek odziedziczą jego dzieci oraz żona.

Interesuje Cię ten temat? – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Nieślubne dziecko, żeby mogło dziedziczyć po ojcu, musiałoby mieć najpierw ustalone ojcostwo. Ustalenie ojcostwa nawet po śmierci domniemanego ojca jest dopuszczalne.

Jak podaje przepis art. 84 § 1 i 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (K.r.o.):

„Art. 84. § 1. Sądowego ustalenia ojcostwa może żądać dziecko, jego matka oraz domniemany ojciec dziecka. Jednakże matka ani domniemany ojciec nie mogą wystąpić z takim żądaniem po śmierci dziecka lub po osiągnięciu przez nie pełnoletności.

§ 2. Dziecko albo matka wytacza powództwo o ustalenie ojcostwa przeciwko domniemanemu ojcu, a gdy ten nie żyje – przeciwko kuratorowi ustanowionemu przez sąd opiekuńczy”.

Po pierwsze, możliwość wytoczenia powództwa o ustalenie ojcostwa nie jest ograniczona przez ustawodawcę żadnym terminem (w przeciwieństwie do powództwa o zaprzeczenie ojcostwa), a po drugie, jak najbardziej dopuszczalne jest wytoczenie takiego powództwa również po śmierci domniemanego ojca.

W tym miejscu należy wskazać, że ani śmierć domniemanego ojca, ani nawet brak woli potwierdzenia tych okoliczności przez członków jego rodziny lub inne osoby, które mogą posiadać taką wiedzę, nie uniemożliwia nieślubnemu dziecku udowodnienia swoich twierdzeń.

Trzeba bowiem zaznaczyć, iż w praktyce – poza wyżej wymienionymi dowodami z zeznań świadków – po śmierci domniemanego ojca można przeprowadzić ustalenie ojcostwa, korzystając w zasadzie z trzech możliwych rozwiązań. Mianowicie:

  • wykorzystując w badaniu przedmioty należące za życia do zmarłego ojca,
  • przeprowadzając badania na najbliższych krewnych zmarłego,
  • dokonując analizy chromosomu Y w sytuacji, kiedy wszystkie badane osoby są płci męskiej.

Jak się jednakże podkreśla, w dwóch ostatnich przypadkach dokładność metody jest zazwyczaj nieco mniejsza niż w sytuacji, gdy badanie takie przeprowadzane jest na podstawie materiału pobranego bezpośrednio od żyjącego mężczyzny. W sytuacji gdy nie jest badany bezpośrednio ojciec, czułość testu przy potwierdzeniu ojcostwa wynosi bowiem ok. 95%.

A teraz przejdźmy do sposobów, które chronią przed ewentualnymi roszczeniami finansowymi nieślubnego dziecka po śmierci ojca.

Jeśli ojciec sporządzi testament na wypadek swojej śmierci lub poczyni darowiznę (darowizny) np. na rzecz swoich dzieci i małżonki, pomijając nieślubne dziecko, to będziemy wówczas mieli do czynienia z tzw. zachowkiem. Owszem osoby wybrane przez ojca na spadkobierców otrzymają majątek, ale będą musieli liczyć się ze spłatą, w sytuacji gdy nieślubne dziecko ustali ojcostwo i wystąpi do nich z roszczeniem finansowym.

Krąg osób uprawnionych do zachowku reguluje art. 991 Kodeksu cywilnego (K.c.):

„§ 1. Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek).

§ 2. Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo jego uzupełnienia”.

Dopiero w sytuacji, gdy uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku w jeden z powyższych sposobów, przysługuje mu roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do jego pokrycia.

O zachowku możemy mówić jedynie po śmierci spadkodawcy.

Zgodnie z art. 992. K.c.: „przy ustalaniu udziału spadkowego stanowiącego podstawę do obliczania zachowku uwzględnia się także spadkobierców niegodnych oraz spadkobierców, którzy spadek odrzucili, natomiast nie uwzględnia się spadkobierców, którzy zrzekli się dziedziczenia albo zostali wydziedziczeni”.

Prawo polskie przewiduje trzy możliwości, żeby uchronić się przed wypłatą ewentualnego zachowku. Są to:

1. Umowa dożywocia (art. 908 § 1 K.c.)

Umowa dożywocia jest najlepszym sposobem żeby uchronić się przez wypłatą zachowku.

Według art. 908 § 1 K.c.: „jeżeli w zamian za przeniesienie własności nieruchomości nabywca zobowiązał się zapewnić zbywcy dożywotnie utrzymanie (umowa o dożywocie), powinien on, w braku odmiennej umowy, przyjąć zbywcę jako domownika, dostarczać mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić mu odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawić mu własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym”.

Stosownie do art. 908 § 2 K.c.: „jeżeli w umowie o dożywocie nabywca nieruchomości zobowiązał się obciążyć ją na rzecz zbywcy użytkowaniem, którego wykonywanie jest ograniczone do części nieruchomości, służebnością mieszkania lub inną służebnością osobistą albo spełniać powtarzające się świadczenia w pieniądzach lub w rzeczach oznaczonych co do gatunku, użytkowanie, służebność osobista oraz uprawnienie do powtarzających się świadczeń należą do treści prawa dożywocia”.

Z przepisów K.c. wynika, że strony umowy dożywocia mogą swobodnie kształtować treść obowiązków nakładanych na nabywcę nieruchomości w związku z umową dożywocia. W umowie dożywocia strony same określają, co należy rozumieć pod pojęciem dożywotniego utrzymania. Dopiero w braku postanowień umownych wchodzą obowiązki określone w art. 908 K.c.

Umowa dożywocia nie jest bezpłatnym przysporzeniem (darowizną) i dlatego, jeżeli zostanie zawarta, poza ślubne dziecko nie będzie mogło żądać zachowku od wartości nieruchomości zbytej tą umową (co miałoby miejsce w przypadku zwykłej darowizny czy dziedziczenia testamentowego).

Wartości nieruchomości przeniesionej przez spadkodawcę na nabywcę w zamian za dożywotnie utrzymanie, tj. w wykonaniu umowy dożywocia, nie dolicza się do substratu zachowku. Dożywocie jest umową wzajemną i odpłatną, więc również przy liberalnym ujmowaniu darowizny w rozumieniu przepisów o zachowku nie może ona mieć znaczenia z tego punktu widzenia. Tak też stwierdził Sąd Apelacyjny w Warszawie w uzasadnieniu wyroku z 19 lipca 2006 r. (VI ACa 99/2006).

Zawarcie umowy dożywocia jest najlepszym sposobem na uniknięcie zapłaty zachowku po śmierci Pańskiego ojca.

2. Wydziedziczenie spadkobiercy, tj. pozbawienie go prawa do zachowku

Wydziedziczenie jest uregulowane w art. 1008 K.c. Zgodnie z tym przepisem: „spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku (wydziedziczenie), jeżeli uprawnieni:

1) wbrew woli spadkodawcy postępują uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;

2) dopuścili się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności, albo rażącej obrazy czci;

3) uporczywie nie dopełniają względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych”.

Jak wynika z przytoczonego przepisu, wydziedziczenie może zostać dokonane jedynie w testamencie. Nieważność tego dokumentu pociąga za sobą nieważność wydziedziczenia.

Ważność i skuteczność wydziedziczenia zależy od:

– dokonania go w ważnym testamencie – jeżeli testament będzie z jakiejkolwiek przyczyny nieważny, to pociągnie to za dobą nieważność wydziedziczenia;

– dokonania wydziedziczenia z przyczyn określonych w art. 1008 K.c. – jeżeli wydziedziczenie zostanie dokonane z innych przyczyn, to będzie nieważne;

– nieprzebaczenia osobie uprawnionej do zachowku przez spadkodawcę.

To, czy oświadczenie o wydziedziczeniu jest ważne i skuteczne, ocenia sąd, np. w postępowaniu o zapłatę zachowku.

Artykuł 1008 K.c. zawiera szczegółowe oraz wyczerpujące wyliczenie przyczyn wydziedziczenia. Jak zatem należy rozumieć i interpretować wydziedziczenie?

Uporczywe postępowanie wbrew woli spadkodawcy, w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego oznacza prowadzenie wbrew woli spadkodawcy nagannego trybu życia (przykładowo: alkoholizm, narkomania). Podkreślić należy, że ustawową przyczyną wydziedziczenia jest postępowanie wbrew woli spadkodawcy i w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego w sposób uporczywy. Przesłanka ta jest spełniona, gdy zachowanie wydziedziczonego bądź jest długotrwałe, bądź wydziedziczony dopuszcza się wielokrotnie nagannych zachowań. Zdarzenie o charakterze jednorazowym czy stany krótkotrwałe nie uzasadniają wydziedziczenia spadkobiercy.

Oceny, kto jest osobą najbliższą spadkodawcy – w ramach przesłanki dopuszczenia się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci – należy dokonywać z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy. Nie można określić jakiegokolwiek zamkniętego katalogu takich osób. Umyślność przestępstwa oznacza, że zamiar sprawcy ukierunkowany był na jego popełnienie, a zatem przestępstwo nie było przypadkowe.

W pojęciu uporczywego zaniedbywania wobec spadkodawcy obowiązków rodzinnych (np. obowiązków alimentacyjnych czy obowiązku opieki nad spadkodawcą) mieści się również takie zachowanie, które prowadzi do faktycznego zerwania kontaktów rodzinnych i ustania więzi uczuciowej, normalnej w stosunkach rodzinnych (tak: wyrok Izby Cywilnej SN z 7 listopada 2002 r., II CKN 1397/2000). Co do pojęcia „uporczywości” – zostało ono wyjaśnione powyżej.

Stosownie do art. 1009 K.c.: „przyczyna wydziedziczenia uprawnionego do zachowku powinna wynikać z treści testamentu”. Nie musi ona zostać wyraźnie podana, ale treść testamentu powinna umożliwiać ustalenie tej przyczyny. Wydziedziczenie jest nieskuteczne, jeżeli jego przyczyna nie wynika z treści testamentu, nawet gdyby w rzeczywistości przyczyna wydziedziczenia zachodziła (tak: wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 19 sierpnia 2005 r., sygn. akt. VI ACa 302/2005, LexPolonica nr 390926).

W kwestii wydziedziczenia należy pamiętać, że samo wskazanie w testamencie, iż spadkodawca wydziedzicza spadkobiercę, i podanie przyczyny wydziedziczenia nie jest wystarczające dla skuteczności wydziedziczenia. Dla skuteczności wydziedziczenia konieczne jest, aby przyczyny będące podstawą wydziedziczenia istniały w rzeczywistości.

Jeżeli więc spadkodawca w testamencie wydziedzicza jakąś osobę, lecz wskazane przez niego w testamencie przyczyny nie mają faktycznie miejsca, to wówczas wydziedziczenie nie będzie skuteczne i osoba według testamentu wydziedziczona będzie mogła skutecznie ubiegać się o zachowek.

W opisanej przez Pana sprawie wydziedziczenie może wejść w grę, jeżeli np. nieślubna córka za życia ojca ustali jego ojcostwo. Wtedy w testamencie może on wskazać, że wydziedzicza córkę z uwagi na nieutrzymywanie kontaktów. Dopóki ojcostwo nie zostanie ustalone, to ojciec nie ma prawnej możliwości córki wydziedziczyć (ponieważ w świetle prawa nie jest ona jego córką). Zaznaczę jeszcze, że wydziedziczenie może być skuteczne tylko wobec pełnoletniego dziecka.

Powinien Pan pamiętać, że jeśli osoba wydziedziczona ma swoje dzieci i dalszych zstępnych w chwili śmierci ojca, to jeżeli wydziedziczenie zawarte w testamencie będzie skuteczne, o zachowek będą mogły wystąpić dzieci osoby wydziedziczonej. Jak stanowi bowiem art. 1011 K.c.: „zstępni wydziedziczonego zstępnego są uprawnieni do zachowku, chociażby przeżył on spadkodawcę”.

3. Dobrowolne zrzeczenie się przez córkę dziedziczenia po śmierci ojca

 

Zrzeczenie takie może być dokonane wyłącznie przez umowę w formie aktu notarialnego.

Według art. 1048 K.c.: „Spadkobierca ustawowy może przez umowę z przyszłym spadkodawcą zrzec się dziedziczenia po nim. Umowa taka powinna być zawarta w formie aktu notarialnego”.

Stosownie do art. 1049 § 1 K.c.: „zrzeczenie się dziedziczenia obejmuje również zstępnych zrzekającego się, chyba że umówiono się inaczej”. Według § 2 tego art.: „zrzekający się oraz jego zstępni, których obejmuje zrzeczenie się dziedziczenia, zostają wyłączeni od dziedziczenia, tak jakby nie dożyli otwarcia spadku”.

Do zawarcia umowy o zrzeczenie się spadku konieczna jest wola zarówno spadkodawcy, jak i spadkobiercy.

Podsumowując, wydaje się, że najlepszym sposobem, żeby uniknąć spłaty nieślubnego dziecka w przyszłości, jest spisanie umowy dożywocia (wyłącznie nieruchomości mogą być przedmiotem tej umowy) z innym dzieckiem lub żoną lub też wydziedziczenie nieślubnej córki, ale dopiero po uznaniu ojcostwa.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Indywidualne Porady Prawne

Masz problem ze spadkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »