Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z działem spadku?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Spłata w zamian za zrzeczenie się spadku

Autor: Katarzyna Nosal • Opublikowane: 2019-09-30

Dwoje z czworga rodzeństwa zrzekło się spadku na korzyść najmłodszego brata, więc on wystąpił do sądu o dokonanie działu spadku. W skład masy spadkowej wchodzi działka i budynek mieszkalny. W dokumentach, które otrzymałem z sądu, brat proponuje mi zrzeczenie się spadku na jego korzyść za określoną kwotę. Mimo że mieszkam 400 km od rodzinnego domu, mam własne plany co do mojej części spadku, więc przed sądem zamierzam oświadczyć, że się nie zgadzam. Czy mam do tego prawo i jakie w tej sytuacji będą dalsze kroki sądu? Czy podczas rozprawy mogę zaproponować, że to ja spłacę brata?

Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Spłata w zamian za zrzeczenie się spadku

Ma Pan prawo zaproponować inny podział spadku niż ten, którego żąda brat. Niemniej jednak sąd nie musi Pana wniosku uwzględnić, biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy.

Zgodnie z art. 1035 Kodeksu cywilnego (K.c.) – jeżeli spadek przypada kilku spadkobiercom, do wspólności majątku spadkowego oraz do działu spadku stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych z zachowaniem przepisów dotyczących tylko spadków. Tutaj w grę wchodzi art. 1037 § 1 K.c., który stanowi, że dział spadku może nastąpić bądź na mocy umowy między wszystkimi spadkobiercami, bądź na mocy orzeczenia sądu na żądanie któregokolwiek ze spadkobierców. Dochodzi też kwestia rozliczeń darowizn.

Dział spadku następuje więc zasadniczo na podstawie przepisów o zniesieniu współwłasności. Zgodnie z art. 212 § 1 K.c. – jeżeli zniesienie współwłasności następuje na mocy orzeczenia sądu, wartość poszczególnych udziałów może być wyrównana przez dopłaty pieniężne. Przy podziale gruntu sąd może obciążyć poszczególne części potrzebnymi służebnościami gruntowymi. Paragraf 2 tego przepisu stanowi natomiast, że rzecz, która nie daje się podzielić, może być przyznana stosownie do okoliczności jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty pozostałych albo sprzedana stosownie do przepisów Kodeksu postępowania cywilnego (K.p.c.).

Pana brat oczekuje zastosowania tego właśnie przepisu, Pan w sumie także, tyle że na swoją rzecz. W takim przypadku sąd będzie musiał rozstrzygnąć, co jest bardziej ekonomiczne i celowe, tak by nie pokrzywdzić żadnego ze spadkobierców. W grę wchodzi ocena takich okoliczności jak właśnie bliskość zamieszkiwania, możliwości spłaty drugiego ze współspadkobierców w najmniej krzywdzący sposób. Brat posiada znaczną część udziału w nieruchomościach, co już na starcie czyni go lepszym kandydatem do przypisania mu nieruchomości. Pan musiałby wykazać, że jest w stanie szybko spłacić brata z tych większych udziałów szybciej niż on Pana. Trudno tutaj przesądzać o rozstrzygnięciu sądu. Według autorów komentarza do art. 212 Kodeksu cywilnego:

„Brak możliwości podziału rzeczy otwiera przed sądem wybór pomiędzy przyznaniem rzeczy wspólnej na wyłączność jednego ze współwłaścicieli albo sprzedażą rzeczy. Swoboda sądu w dokonaniu wspomnianego wyboru nie jest nieograniczona, gdyż sąd orzeka w tym zakresie stosownie do wszelkich okoliczności sprawy”. Jak uznał SN: „przy określeniu sposobu zniesienia współwłasności należy uwzględniać całokształt okoliczności mających dla niego znaczenie, jednakże we właściwym wymiarze, uwzględniając konkretne okoliczności specyficzne dla poszczególnych spraw” (post. SN z 30.5.2008 r., III CSK 10/08, Legalis). Sąd musi więc wszechstronnie rozważyć, czy konkretne okoliczności przemawiają za przyznaniem własności rzeczy jednemu ze współwłaścicieli (i któremu z nich), czy też raczej zdecydować się na sprzedaż rzeczy wspólnej (podział cywilny) – por. post. SN z 27.4.2000 r. (I CKN 268/00, Legalis).

Wyrażana jest również generalna teza, że spośród dwóch przedstawionych wyżej sposobów wyjścia ze współwłasności pierwszeństwo uzyskuje przyznanie własności rzeczy jednemu ze współwłaścicieli. O wyborze konkretnego współwłaściciela, który ma uzyskać własność rzeczy, decydować musi szereg okoliczności faktycznych każdej, konkretnej sprawy, takich jak w szczególności: rodzaj i przeznaczenie rzeczy, stan rodzinny poszczególnych współwłaścicieli, przygotowanie zawodowe, rodzaj działalności zawodowej, stan majątkowy, i możliwość dokonania spłaty przez tego współwłaściciela, któremu rzecz ma być przyznana. Przyznanie rzeczy jednemu ze współwłaścicieli nie może nastąpić wbrew jego woli (por. post. SN z 16.9.2016 r., IV CSK 763/15, Legalis). Ponadto należy uwzględnić również warunki przedstawione przez tego współwłaściciela przejęcia tej rzeczy, w szczególności odnoszące się do jej wartości, decydujące zarazem o wysokości spłat (post. SN z 26.4.2013 r., II CSK 459/12, Legalis). Natomiast bez znaczenia jest ewentualny sprzeciw pozostałych współwłaścicieli. Sąd związany byłby jedynie wolą współwłaścicieli, gdyby wszyscy oni zgodnie wskazali konkretną osobę z grona współwłaścicieli, której ma być przyznana własność rzeczy przez sąd (por. E. Gniewek, Kodeks, s. 461)” ( w: E. Gniewek, P. Machnikowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Wyd. 8, Warszawa 2017).

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>


Podobne materiały

Pełnomocnictwo do działu spadku

Czy do działu spadku u notariusza muszą zgłosić się osobiście wszyscy spadkobiercy, czy może to być tylko jeden spadkobierca z pełnomocnictwami...

Dom, samochody i oszczędności wchodzące w skład spadku - jak podzielić?

W skład spadku wchodzą: dom, samochody i oszczędności na koncie bankowym. Było przeprowadzone nabycie spadku u notariusza (protokół dziedziczenia...

Sprawa o zapłatę za bezumowne użytkowanie części nieruchomości przy dziale spadku

Sprawa o zapłatę za bezumowne użytkowanie części nieruchomości przy dziale spadku

Czy w trakcie sprawy o dział spadku (mieszkania) można jednocześnie w pozwie lub wnioskach procesowych uwzględnić wniosek o zapłatę...

Podział nieruchomości ze spadku

Podział nieruchomości ze spadku

Przed 5 miesiącami notariusz sporządził akt dziedziczenia na rzecz spadkobierców, którymi są: mąż zmarłej i dwaj synowie. Następnie geodeta...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »