- Środki z OFE po śmierci członka funduszu nie zawsze trafiają do spadku; w pierwszej kolejności znaczenie ma ustawowy mechanizm wypłaty oraz wskazanie osoby uprawnionej.
- Rozwód nie unieważnia automatycznie wskazania byłego małżonka jako osoby uprawnionej do wypłaty z OFE.
- Jeżeli zmarły nie zmienił dyspozycji w OFE, wskazana osoba może żądać wypłaty, nawet gdy nie jest spadkobiercą ustawowym.
- Odmienna sytuacja może powstać, gdy zmarły pozostawał w nowym małżeństwie albo wcześniej nie rozliczono środków należących do majątku wspólnego.
Czy środki z OFE wchodzą do spadku?
Środki zgromadzone na rachunku członka otwartego funduszu emerytalnego są rozliczane według szczególnych zasad wynikających z ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych. Nie działa tu wyłącznie klasyczne dziedziczenie z Kodeksu cywilnego.
Zasadnicze znaczenie mają dwie kwestie: czy zmarły w chwili śmierci pozostawał w związku małżeńskim oraz czy wskazał w OFE osobę uprawnioną do otrzymania środków po jego śmierci.
Zgodnie z art. 131 ustawy, jeżeli w chwili śmierci członek OFE pozostawał w związku małżeńskim, fundusz dokonuje wypłaty transferowej części środków na rachunek małżonka w zakresie, w jakim środki te stanowiły przedmiot małżeńskiej wspólności majątkowej.
Natomiast zgodnie z art. 132 ustawy środki, które nie zostaną wykorzystane w trybie art. 131, przekazywane są osobom wskazanym przez zmarłego. Dopiero gdy takich osób nie ma, pieniądze z OFE wchodzą do spadku i są rozliczane razem z pozostałym majątkiem zmarłego.
Była żona jako osoba uprawniona do wypłaty z OFE
Jeżeli były mąż wskazał Panią w OFE jako osobę uprawnioną i przed śmiercią nie zmienił tej dyspozycji, to samo orzeczenie rozwodu nie powoduje automatycznie utraty prawa do wypłaty.
W takiej sytuacji nie otrzymuje Pani środków jako małżonek ani jako spadkobierca ustawowy, lecz jako osoba wskazana przez członka funduszu. To ważna różnica praktyczna, bo wypłata na rzecz osoby uprawnionej następuje na podstawie dyspozycji złożonej w OFE, a nie na podstawie działu spadku.
Jeżeli zmarły nie miał w chwili śmierci aktualnego małżonka, mechanizm wypłaty transferowej na rzecz małżonka z art. 131 ustawy co do zasady nie znajdzie zastosowania. Wtedy fundusz powinien badać przede wszystkim, czy istnieje skuteczne wskazanie osoby uprawnionej.
Jeżeli natomiast zmarły po rozwodzie zawarł kolejne małżeństwo, część środków może podlegać rozliczeniu z aktualnym małżonkiem w zakresie przewidzianym ustawą. Dopiero pozostała część środków jest przekazywana osobom wskazanym albo, w razie ich braku, wchodzi do spadku.
Znaczenie rozdzielności majątkowej i rozwodu
Notarialna rozdzielność majątkowa oraz późniejszy rozwód mają znaczenie dla ustalenia, które środki mogły należeć do majątku wspólnego małżonków, a które stanowiły majątek osobisty zmarłego. Nie oznacza to jednak, że wskazanie osoby uprawnionej w OFE przestaje obowiązywać tylko dlatego, że małżeństwo ustało.
Jeżeli środki zgromadzone w OFE nie zostały rozliczone przy podziale majątku wspólnego, mogą powstać dodatkowe kwestie majątkowe między osobami uprawnionymi, byłym małżonkiem lub spadkobiercami. Ocena zależy od tego, kiedy środki były gromadzone, kiedy powstała rozdzielność majątkowa i czy przeprowadzono podział majątku.
OFE po byłym małżonku nie trafiło do spadku?
Prawnik sprawdzi wskazanie osoby uprawnionej, skutki rozwodu, ewentualny nowy związek i wcześniejsze rozliczenie majątku wspólnego oraz ustali podstawę wypłaty środków.
Wyślij sprawę do bezpłatnej wyceny ›Opisanie sprawy i wycena są bezpłatne • Dopiero później decydujesz, czy zamawiasz poradę
W praktyce fundusz może żądać dokumentów potwierdzających stan cywilny zmarłego, datę ustania małżeństwa, akt zgonu oraz dane osoby uprawnionej. Jeżeli stan faktyczny jest bardziej skomplikowany, np. występuje nowy małżonek albo nierozliczony majątek wspólny, warto przeanalizować dokumenty przed złożeniem wniosku.
Czy trzeba być spadkobiercą, aby otrzymać środki z OFE?
Nie zawsze. Osoba wskazana przez członka OFE może otrzymać środki niezależnie od tego, czy dziedziczy po zmarłym. Wypłata na podstawie wskazania nie jest tym samym co dziedziczenie ustawowe.
Po rozwodzie była żona zasadniczo nie jest spadkobiercą ustawowym byłego męża. Zgodnie z art. 931 § 1 Kodeksu cywilnego w pierwszej kolejności do spadku z ustawy powołane są dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek. Były małżonek nie jest już małżonkiem w rozumieniu przepisów o dziedziczeniu ustawowym.
Nie wyklucza to jednak wypłaty z OFE, jeżeli była żona została skutecznie wskazana jako osoba uprawniona. W takim przypadku podstawą wypłaty jest dyspozycja w funduszu, a nie status spadkobiercy.
Zobacz również: odrzucenie spadku a pieniądze z OFE
można odrzucić spadek tylko w części
Jak ubiegać się o wypłatę środków z OFE?
Osoba wskazana powinna skontaktować się z OFE, w którym zmarły miał rachunek, i złożyć wniosek o wypłatę środków po zmarłym członku funduszu. Fundusz powinien poinformować, jakie dokumenty są potrzebne w konkretnej sprawie.
Najczęściej wymagane są: odpis aktu zgonu, dokument tożsamości osoby uprawnionej, dane do wypłaty, ewentualnie dokumenty potwierdzające zmianę nazwiska lub dane identyfikacyjne. Jeżeli fundusz ma wątpliwości co do stanu cywilnego zmarłego albo zakresu wspólności majątkowej, może żądać dodatkowych dokumentów.
Wypłata może zostać pomniejszona o zryczałtowany podatek dochodowy, jeżeli fundusz jako płatnik ma obowiązek jego poboru. Warto poprosić fundusz o informację, jaka kwota brutto została ustalona, jaka kwota została wypłacona i czy pobrano podatek.
Przykłady
Poniższe przykłady pokazują, jak w praktyce może działać wskazanie osoby uprawnionej do środków z OFE po rozwodzie i po śmierci członka funduszu.
Mąż w czasie małżeństwa wskazał żonę jako jedyną osobę uprawnioną do środków z OFE. Po kilku latach doszło do rozwodu, ale mąż nie zmienił dyspozycji w funduszu i nie zawarł kolejnego małżeństwa. Po jego śmierci była żona może wystąpić do OFE o wypłatę jako osoba wskazana, mimo że nie dziedziczy po byłym mężu z ustawy.
Po rozwodzie mężczyzna ponownie się ożenił, ale w OFE nadal jako osobę uprawnioną wskazywał byłą żonę. Po jego śmierci fundusz powinien najpierw ustalić, czy aktualnej żonie przysługuje wypłata transferowa w zakresie przewidzianym ustawą. Dopiero środki niewykorzystane w tym trybie mogą zostać przekazane osobie wskazanej, czyli byłej żonie.
Zmarły nie wskazał żadnej osoby uprawnionej w OFE. Nie miał też małżonka w chwili śmierci. W takim wariancie środki, po uwzględnieniu zasad wynikających z ustawy o funduszach emerytalnych, mogą wejść do spadku i podlegać rozliczeniu między spadkobiercami.
FAQ
Czy rozwód automatycznie kasuje wskazanie osoby uprawnionej w OFE?
Nie. Rozwód sam w sobie nie oznacza automatycznego odwołania dyspozycji złożonej w OFE. Jeżeli zmarły nie zmienił osoby uprawnionej, fundusz powinien uwzględnić nadal obowiązujące wskazanie, o ile nie ma innych przeszkód wynikających z ustawy lub dokumentów sprawy.
Czy była żona musi mieć postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku?
Zwykle nie, jeżeli występuje jako osoba wskazana w OFE. Wtedy podstawą wypłaty jest dyspozycja zmarłego w funduszu. Dokumenty spadkowe mogą być potrzebne przede wszystkim wtedy, gdy nie ma osoby wskazanej albo fundusz rozlicza środki w ramach spadku.
Czy dzieci zmarłego mogą zablokować wypłatę dla byłej żony?
Sam fakt, że dzieci są spadkobiercami ustawowymi, nie wyłącza prawa osoby wskazanej w OFE. Spór może jednak powstać, gdy kwestionowana jest skuteczność dyspozycji, zakres majątku wspólnego albo dokumenty przedstawione funduszowi.
Czy środki z OFE po zmarłym podlegają podatkowi?
Wypłata może być pomniejszona o zryczałtowany podatek dochodowy, jeżeli przepisy nakładają na fundusz obowiązek jego poboru. Przed wypłatą warto poprosić OFE o informację o kwocie brutto, kwocie netto oraz podstawie potrącenia.
Co zrobić, gdy OFE odmawia wypłaty?
Należy zażądać pisemnego stanowiska funduszu i wskazania przyczyny odmowy. Dopiero po poznaniu podstaw odmowy można ocenić, czy potrzebne jest uzupełnienie dokumentów, wyjaśnienie stanu cywilnego zmarłego, czy podjęcie dalszych kroków prawnych.
Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›
Wycena zwykle w ciągu 1 godziny
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Źródła
- Ustawa z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych.
- Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
- Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.
