Czy przekazanie spadku Skarbowi Państwa zwalnia z zachowku?

Czy spadek można przekazać Skarbowi Państwa?

W opisanej sytuacji jest Pan spadkobiercą testamentowym po babci i został Pan już ujawniony w księdze wieczystej jako właściciel określonego udziału albo części nieruchomości. To oznacza, że nie chodzi już o decyzję, czy przyjąć spadek, lecz o rozporządzanie majątkiem, który został nabyty w drodze dziedziczenia.

Nie ma ogólnej możliwości jednostronnego zrzeczenia się odziedziczonej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Skarb Państwa albo gmina mogą stać się spadkobiercą ustawowym tylko wtedy, gdy spełnione są szczególne przesłanki ustawowe. Zgodnie z art. 935 Kodeksu cywilnego, w braku małżonka spadkodawcy, jego krewnych i dzieci małżonka spadkodawcy powołanych do dziedziczenia z ustawy spadek przypada gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, a w określonych przypadkach Skarbowi Państwa.

Ten przepis nie daje spadkobiercy prawa do wskazania Skarbu Państwa jako podmiotu, który ma przejąć jego udział. Można co do zasady sprzedać albo darować udział w nieruchomości, ale wymaga to umowy z drugą stroną, a przy nieruchomości aktu notarialnego. Przy gospodarstwie rolnym notariusz powinien dodatkowo sprawdzić ograniczenia dotyczące obrotu nieruchomościami rolnymi.

Zobacz również: przeniesienie praw do spadku na inną osobę

Czy przekazanie udziału zwolni z zachowku?

Sama zmiana właściciela udziału w nieruchomości nie zwalnia z odpowiedzialności za zachowek. Roszczenie o zachowek jest roszczeniem pieniężnym przeciwko osobie zobowiązanej, najczęściej spadkobiercy testamentowemu. Jeżeli kuzyni są uprawnieni do zachowku, mogą żądać zapłaty niezależnie od tego, czy później sprzeda Pan, daruje albo w inny sposób rozporządzi odziedziczoną nieruchomością. Co istotne, sam obowiązek zapłaty nie znika również wtedy, gdy nieruchomość zostanie zbyta, o czym piszemy szerzej w tekście o tym, jak wygląda zachowek po sprzedaży domu ze spadku.

Podstawą jest art. 991 Kodeksu cywilnego. Zachowek przysługuje zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy dziedziczyliby z ustawy. Jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo małoletni, zachowek wynosi dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który przypadłby mu przy dziedziczeniu ustawowym. W pozostałych przypadkach wynosi połowę tego udziału.

W przypadku zmarłego wuja jego dzieci mogą wchodzić do kręgu spadkobierców ustawowych po babci w miejsce swojego ojca. To oznacza, że mogą być uprawnione do zachowku, ale trzeba policzyć, czy i ile rzeczywiście im się należy. Jeżeli otrzymały już udział w gospodarstwie, jego wartość zalicza się na poczet ich zachowku. Roszczenie może dotyczyć tylko brakującej części, a nie dowolnej kwoty wskazanej w rozmowie.

Ważne jest także przedawnienie. Roszczenie o zachowek przeciwko spadkobiercy testamentowemu przedawnia się zasadniczo z upływem 5 lat od ogłoszenia testamentu. Jeżeli testament ogłoszono około roku temu, termin co do zasady jeszcze nie upłynął, ale zawsze trzeba sprawdzić konkretne daty i czynności podejmowane przez strony.

Ugoda z kuzynami zamiast sporu sądowego

Propozycja kuzynów, aby odsprzedali Panu swój udział za określoną kwotę i jednocześnie nie dochodzili zachowku, może być rozsądnym rozwiązaniem, ale powinna być bardzo precyzyjnie zapisana. Samo potoczne stwierdzenie, że zrzekają się zachowku, może później wywołać spór, jeśli nie będzie wiadomo, czy chodziło o pełne rozliczenie roszczeń po babci.

Jeżeli przedmiotem ugody jest udział w nieruchomości, przeniesienie własności wymaga aktu notarialnego. W tym samym akcie albo w odrębnej ugodzie warto wskazać, że określona zapłata obejmuje cenę udziału oraz pełne i ostateczne rozliczenie roszczeń o zachowek po babci, o ile strony rzeczywiście taki skutek chcą osiągnąć. Dobrze jest też wymienić, jakich roszczeń strony nie będą już dochodzić w przyszłości.

Przed podpisaniem ugody należy porównać proponowaną kwotę z realną wartością udziałów i ewentualnego zachowku. Do obliczeń bierze się pod uwagę m.in. krąg spadkobierców ustawowych, wartość spadku, wartość otrzymanych udziałów, darowizny doliczane do spadku oraz to, czy któryś z uprawnionych ma podwyższony zachowek.

Koszty sądowe i zniesienie współwłasności

Jeżeli kuzyni wystąpią do sądu o zapłatę zachowku, to oni jako powodowie muszą co do zasady uiścić opłatę od pozwu i wykazać wysokość żądania. W toku sprawy mogą pojawić się koszty opinii biegłego, zwłaszcza gdy spór dotyczy wartości gospodarstwa albo udziałów. Ostateczne rozliczenie kosztów zależy od wyniku sprawy. Strona przegrywająca zwykle ponosi koszty w odpowiedniej części.

Odrębnie każdy współwłaściciel może żądać zniesienia współwłasności nieruchomości. Sąd nie jest związany wyłącznie propozycją jednej strony. Może rozważyć podział fizyczny, przyznanie nieruchomości jednemu ze współwłaścicieli ze spłatą pozostałych albo sprzedaż sądową, jeżeli inne rozwiązania nie są możliwe lub racjonalne.

Jeżeli problemem jest brak środków na jednorazową zapłatę zachowku, warto pamiętać, że Kodeks cywilny przewiduje możliwość żądania odroczenia terminu płatności, rozłożenia zachowku na raty, a w wyjątkowych sytuacjach także jego obniżenia. Nie działa to automatycznie. Trzeba wykazać swoją sytuację majątkową oraz okoliczności sprawy.

Zobacz również: długi spadkowe i odpowiedzialność spadkobierców

Jak bezpiecznie rozwiązać taką sprawę?

Najpierw należy oddzielić dwie kwestie: własność udziału w gospodarstwie oraz roszczenie o zachowek. Odkupienie udziału od kuzynów rozwiązuje problem współwłasności, ale nie musi automatycznie rozliczać zachowku. Rozliczenie zachowku powinno być wyraźnie ujęte w treści ugody.

Praktycznie warto wykonać trzy kroki. Po pierwsze, ustalić pełny krąg osób, które dziedziczyłyby po babci z ustawy. Po drugie, określić wartość spadku i udziałów już otrzymanych przez kuzynów. Po trzecie, przygotować projekt aktu notarialnego albo ugody tak, aby po zapłacie ustalonej kwoty nie pozostały niezamknięte roszczenia.

Nie należy natomiast liczyć na to, że przekazanie udziału Skarbowi Państwa spowoduje, że kuzyni utracą prawo do zachowku. Jeżeli roszczenie powstało, późniejsze wyzbycie się majątku zwykle nie jest skuteczną obroną przed zapłatą.

FAQ

Czy mogę oddać odziedziczoną nieruchomość Skarbowi Państwa?

Nie można jednostronnie oddać nieruchomości Skarbowi Państwa po to, aby uwolnić się od obowiązków spadkowych. Rozporządzenie nieruchomością wymaga odpowiedniej umowy i zgody drugiej strony, a przy nieruchomości aktu notarialnego.

Czy sprzedaż udziału zwalnia z zapłaty zachowku?

Nie. Sprzedaż udziału zmienia właściciela nieruchomości, ale nie wygasza automatycznie roszczenia o zachowek. Wygaśnięcie albo ograniczenie roszczenia powinno wynikać z zapłaty, potrącenia, ugody albo innej skutecznej czynności prawnej.

Czy kuzyni mogą zrzec się zachowku po śmierci babci?

Po śmierci spadkodawcy uprawnieni mogą zawrzeć ugodę, zwolnić zobowiązanego z długu albo potwierdzić, że określona zapłata wyczerpuje ich roszczenia. Dla bezpieczeństwa takie postanowienia powinny być jednoznaczne i najlepiej powiązane z dokumentem dotyczącym sprzedaży udziału.

Kiedy przedawnia się zachowek przy testamencie?

Roszczenie o zachowek przeciwko spadkobiercy testamentowemu przedawnia się zasadniczo po 5 latach od ogłoszenia testamentu. Termin należy liczyć ostrożnie, ponieważ znaczenie mogą mieć konkretne daty i czynności przerywające bieg przedawnienia.

Czy sąd może rozłożyć zachowek na raty?

Tak, w odpowiednich okolicznościach zobowiązany może żądać odroczenia płatności albo rozłożenia zachowku na raty. W wyjątkowych sytuacjach możliwe jest także obniżenie zachowku, ale wymaga to wykazania szczególnych okoliczności.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.