Jak przekazać majątek spadkowy córce?

Czy można przekazać spadek córce w sprawie spadkowej?

Nie wprost. Postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku albo notarialny akt poświadczenia dziedziczenia służą ustaleniu, kto jest spadkobiercą i w jakim udziale. Sąd ani notariusz w tej czynności nie wybiera osoby, która ma ostatecznie dostać mieszkanie lub cały majątek.

Jeżeli po rodzicach nie było testamentów, a Pan jest jedynym dzieckiem, trzeba najpierw ustalić dziedziczenie ustawowe po każdym z rodziców. Gdyby jednak zachował się testament notarialny, podstawą dziedziczenia byłby ten testament, a nie ustawa. Dopiero po potwierdzeniu praw do spadku można rozważyć przeniesienie majątku na córkę: przez zbycie spadku, darowiznę udziału, sprzedaż albo darowiznę konkretnej nieruchomości.

Krok 1: ustalenie spadkobierców po rodzicach

W sprawach po rodzicach trzeba pamiętać, że są to co do zasady dwa odrębne spadki: po matce i po ojcu. Jeżeli jedno z rodziców zmarło wcześniej, drugie mogło dziedziczyć po nim razem z dzieckiem. Następnie majątek po zmarłym później rodzicu przechodzi na jego spadkobierców. Dlatego kolejność śmierci rodziców i ich stan cywilny w chwili śmierci mają znaczenie dla prawidłowego ustalenia udziałów.

Jeżeli nie było testamentów, dziedziczenie następuje z ustawy. Gdy zmarły pozostawił małżonka i dziecko, oboje dziedziczą co do zasady po 1/2. Gdy przy śmierci danego rodzica nie było już małżonka, a jedynym dzieckiem jest Pan, może Pan dziedziczyć całość po tym rodzicu.

Stwierdzenie nabycia spadku w sądzie

Sądowe stwierdzenie nabycia spadku uzyskuje się przez złożenie wniosku do sądu rejonowego właściwego zasadniczo według ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy. Jeżeli tego miejsca w Polsce nie da się ustalić, właściwość może zależeć od miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część.

We wniosku trzeba wskazać spadkodawcę, datę i miejsce śmierci, ostatnie miejsce zwykłego pobytu, podstawę dziedziczenia oraz wszystkich znanych spadkobierców ustawowych i testamentowych. Jeżeli sprawa dotyczy obojga rodziców, można opisać oba spadki, ale opłaty liczy się odrębnie.

Najczęściej do wniosku dołącza się:

1. odpis aktu zgonu każdego spadkodawcy;
2. odpisy aktów urodzenia spadkobierców, a gdy nazwisko uległo zmianie także odpis aktu małżeństwa lub inny dokument wykazujący zmianę nazwiska;
3. testament, jeżeli istnieje, wraz z wnioskiem o jego otwarcie i ogłoszenie;
4. odpis wniosku i załączników dla uczestników postępowania;
5. dowód uiszczenia opłaty sądowej.

Aktualnie opłata stała od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku wynosi 100 zł. Jeżeli wniosek obejmuje spadek po dwóch osobach, opłatę należy liczyć osobno dla każdego spadku. Dodatkowo pobiera się opłatę za wpis do Rejestru Spadkowego, obecnie 5 zł za wpis.

Akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza

Drugim sposobem potwierdzenia praw do spadku jest akt poświadczenia dziedziczenia sporządzany przez notariusza. Po zarejestrowaniu w Rejestrze Spadkowym ma on skutki zbliżone do prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku.

Notariusz może przeprowadzić tę czynność sprawnie, ale tylko wtedy, gdy spełnione są warunki formalne. Przede wszystkim muszą stawić się osoby zainteresowane, czyli osoby mogące wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi lub testamentowi, a w sprawie nie może być sporu co do kręgu spadkobierców. Notariusz odmówi sporządzenia aktu, jeżeli pojawią się wątpliwości co do osób uprawnionych, testamentów albo jurysdykcji, a także gdy dla tego samego spadku istnieje już wcześniejsze poświadczenie albo postanowienie sądu.

Do notariusza zwykle zabiera się akty zgonu, akty stanu cywilnego spadkobierców, numery PESEL, testamenty, jeżeli istnieją, oraz dokumenty dotyczące składników spadku, np. numer księgi wieczystej mieszkania. Koszty notarialne zależą od zakresu czynności. Poza taksą za protokół dziedziczenia i akt poświadczenia dziedziczenia trzeba uwzględnić VAT, wypisy, wpis do Rejestru Spadkowego oraz ewentualne czynności dotyczące testamentu.

Zgłoszenie spadku do urzędu skarbowego i księga wieczysta

Po uzyskaniu prawomocnego postanowienia sądu albo zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia trzeba ocenić obowiązki podatkowe. Dziecko dziedziczące po rodzicach należy do najbliższej rodziny i może korzystać ze zwolnienia z podatku od spadków i darowizn, ale przy dziedziczeniu zasadnicze znaczenie ma termin.

Formularz SD-Z2 należy złożyć w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu, zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia albo wydania europejskiego poświadczenia spadkowego. Niedotrzymanie terminu może spowodować utratę zwolnienia i obowiązek rozliczenia podatku na zasadach właściwych dla danej grupy podatkowej.

Jeżeli w spadku jest mieszkanie, po potwierdzeniu dziedziczenia można złożyć wniosek o wpis prawa własności w księdze wieczystej. W praktyce notariusz często pomaga ustalić, czy najpierw warto ujawnić spadkobiercę w księdze, czy od razu przygotować czynność przenoszącą własność na córkę.

Zbycie spadku na rzecz córki

Zgodnie z art. 1051 Kodeksu cywilnego spadkobierca, który spadek przyjął, może zbyć spadek w całości lub w części. To samo dotyczy zbycia udziału spadkowego. Jeżeli więc chce Pan przekazać córce całą masę spadkową, możliwa jest umowa zbycia spadku, np. sprzedaży albo darowizny, ale dopiero po przyjęciu spadku.

Art. 1052 Kodeksu cywilnego wymaga dla umowy zobowiązującej do zbycia spadku oraz dla umowy przenoszącej spadek formy aktu notarialnego. Bez aktu notarialnego taka czynność nie będzie ważna. Nabywca spadku wstępuje w prawa i obowiązki spadkobiercy, co oznacza, że trzeba brać pod uwagę nie tylko aktywa, ale także ewentualne długi spadkowe.

Jeżeli celem nie jest przeniesienie całego spadku jako zespołu praw i obowiązków, lecz tylko przekazanie mieszkania, w praktyce często stosuje się darowiznę albo sprzedaż konkretnej nieruchomości. Także wtedy potrzebny będzie akt notarialny, ponieważ chodzi o nieruchomość.

Wybór pomiędzy zbyciem spadku a darowizną konkretnego składnika majątku powinien zależeć od tego, co dokładnie obejmuje spadek. Inaczej ocenia się sytuację, gdy w spadku jest tylko mieszkanie bez długów, a inaczej gdy oprócz mieszkania istnieją zobowiązania, roszczenia, rachunki bankowe lub inne składniki majątku.

Czy potrzebna jest zgoda drugiej córki?

Jeżeli córki nie dziedziczą po Pana rodzicach, nie są współwłaścicielkami mieszkania i nie mają żadnego prawa do tego spadku, zgoda jednej córki na przekazanie majątku drugiej córce nie jest potrzebna. O majątku, który Pan odziedziczył i którego jest Pan właścicielem, może Pan zasadniczo decydować samodzielnie.

Trzeba jednak odróżnić zgodę na czynność od przyszłych roszczeń. Jeżeli przekaże Pan jednej córce majątek nieodpłatnie, np. w darowiźnie, po Pana śmierci druga córka może w określonych okolicznościach powoływać się na tę darowiznę przy obliczaniu zachowku. Nie oznacza to, że dziś musi wyrazić zgodę, ale warto uwzględnić ten skutek przy planowaniu rodzinnego przekazania majątku. W niektórych rodzinach rozważa się też wcześniejsze zrzeczenie się praw do mieszkania przez drugą córkę, co może uprościć późniejsze rozliczenia.

Jeżeli córka, która ma nabyć majątek, jest małoletnia, sprawa może wymagać dodatkowej analizy. Przy czynnościach mogących obciążyć dziecko, zwłaszcza gdy razem z aktywami przechodzą obowiązki lub długi, może być potrzebna zgoda sądu opiekuńczego.

Co wybrać: zbycie spadku czy darowiznę mieszkania?

Nie ma jednego rozwiązania dobrego dla każdej sprawy. Jeżeli spadek obejmuje różne prawa i obowiązki, zbycie spadku pozwala przenieść na córkę ogół sytuacji spadkowej. Jeżeli w praktyce chodzi tylko o mieszkanie, prostsza może być darowizna albo sprzedaż nieruchomości po wcześniejszym potwierdzeniu dziedziczenia.

• Zbycie spadku obejmuje spadek albo udział w spadku jako całość praw i obowiązków. Wymaga aktu notarialnego i może przenieść na nabywcę także odpowiedzialność związaną ze spadkiem.
• Darowizna mieszkania dotyczy konkretnej nieruchomości. Również wymaga aktu notarialnego, ale nie przenosi automatycznie całego zespołu praw i obowiązków spadkowych.
• Dział spadku jest potrzebny przede wszystkim wtedy, gdy jest kilku spadkobierców i trzeba podzielić majątek między nimi. Przy jednym spadkobiercy zazwyczaj nie ma czego dzielić.

Długi spadkowe, podatki i odpowiedzialność nabywcy

Przy zbyciu spadku trzeba uwzględnić art. 1055 Kodeksu cywilnego. Nabywca spadku ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe w takim samym zakresie jak zbywca, a ich odpowiedzialność wobec wierzycieli jest solidarna. Oznacza to, że wierzyciel może kierować roszczenia zarówno do zbywcy, jak i do nabywcy, chyba że z przepisów lub konkretnego stanu sprawy wynika ograniczenie odpowiedzialności.

Jeżeli przekazanie majątku córce ma być nieodpłatne, trzeba sprawdzić skutki w podatku od spadków i darowizn. Córka należy do najbliższej rodziny, ale sposób skorzystania ze zwolnienia zależy od formy czynności. Przy umowie zawieranej w formie aktu notarialnego notariusz co do zasady obsługuje obowiązki podatkowe związane z aktem, natomiast przy dziedziczeniu po rodzicach istotny jest formularz SD-Z2 i termin 6 miesięcy.

FAQ

Źródła

• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, w szczególności art. 1025 oraz art. 1051-1055: tekst aktu.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności przepisy o postępowaniu spadkowym i właściwości sądu: tekst aktu.
• Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w szczególności art. 49: tekst aktu.
• Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, w szczególności art. 4a: tekst aktu.
• Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie, w szczególności przepisy o aktach poświadczenia dziedziczenia: tekst aktu.
• Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej: tekst aktu.