• Autor: Mateusz Rzeszowski
Przed 2 laty w testamencie otrzymałam po mamie wszystko, co posiadała. Było to mieszkanie i również ogród działkowy. U notariusza zapomniałam wymienić ten ogród działkowy, zostało tylko ujęte mieszkanie. Także w zeznaniu SD-3 nie ujęłam całego spadku tylko mieszkanie. Teraz mam kupca na ogród działkowy. Co zrobić, aby w opisanej sytuacji móc go sprzedać?

Notariusz prawdopodobnie sporządził akt poświadczenia dziedziczenia, dla Pani jako jedynego spadkobiercy. W takim wypadku akt ten musi zawierać postanowienie, z którego wynika, iż dziedziczy Pani cały majątek po spadkodawcy. Dotyczy to również majątku niewskazanego (wyliczonego) bezpośrednio w samym akcie, a który stanowił własność spadkodawcy. Akt poświadczenia dziedziczenia został sporządzony na podstawie art. 1025 Kodeksu cywilnego (K.c.), który mówi:
„Art. 1025 § 1. Sąd na wniosek osoby mającej w tym interes stwierdza nabycie spadku przez spadkobiercę. Notariusz na zasadach określonych w przepisach odrębnych sporządza akt poświadczenia dziedziczenia.
§ 2. Domniemywa się, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku albo poświadczenie dziedziczenia, jest spadkobiercą.”
Jak czytamy w § 2 cytowanego przepisu, działa na Pani rzecz domniemanie prawne, co ma niebagatelne znaczenie.
W przypadku ogrodów działkowych zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych. Rodzinne ogrody działkowe zakładane są na gruntach stanowiących własność Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego oraz stowarzyszeń ogrodowych, zgodnie z art. 7 powoływanej ustawy. Prawo użytkowania działki jest ograniczonym prawem rzeczowym określonym w art. 244 K.c. i nie podlega ono dziedziczeniu. Jednak własność składników majątkowych znajdujących się na działce (np. nasadzenia i urządzenia), staje się częścią masy spadkowej i podlega dziedziczeniu.
Jednakże inny przepis ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych, a mianowicie art. 38, reguluje inny sposób możliwego nabycia ogródków działkowych w przypadku śmierci działkowca. Mianowicie stanowi on, iż:
„Art. 38. 1. W razie śmierci jednego z małżonków prawo do działki, które przysługiwało obojgu małżonkom, przypada drugiemu małżonkowi. Jeżeli małżonek nie posiadał prawa do działki, może w terminie 6 miesięcy od dnia śmierci małżonka złożyć oświadczenie woli o wstąpieniu w stosunek prawny wynikający z tego prawa, pod rygorem wygaśnięcia prawa do działki.
2. Z chwilą wygaśnięcia prawa do działki w następstwie niedokonania czynności, o której mowa w ust. 1, roszczenie o ustanowienie prawa do działki po zmarłym przysługuje innym osobom bliskim. Roszczenie to wygasa w terminie 3 miesięcy od dnia powstania. Ustanowienie prawa do działki nie może nastąpić przed upływem terminu wygaśnięcia roszczenia.
3. W przypadku zgłoszenia się kilku uprawnionych, o ustanowieniu prawa do działki rozstrzyga sąd w postępowaniu nieprocesowym, biorąc pod uwagę w szczególności okoliczność, czy osoba uprawniona na podstawie ust. 2, korzystała z działki ze zmarłym.
4. W razie śmierci działkowca niepozostającego w związku małżeńskim, przepisy ust. 2 i 3 stosuje się odpowiednio, z tym że roszczenie wygasa w terminie 6 miesięcy od dnia śmierci działkowca.”
Zobacz również: Zgłoszenie nabycia spadku
Z powyższego przepisu wynika, iż w związku z upływem terminu 6 miesięcy od śmierci spadkodawcy nie przysługuje Pani już prawo do złożenia roszczenia, rzecz jasna, o ile takie roszczenie nie zostało złożone już wcześniej. Nie zmienia to faktu, iż w myśl przywołanych wcześniej przepisów Kodeksu cywilnego – w każdym wypadku ma Pani prawo do znajdujących się na terenie ogródka urządzeń i mienia.
Mimo wszystko (jeśli nie złożyła Pani omawianego roszczenia) proponowałbym skontaktować się z organizacją zarządzającą ogródkiem działkowym, gdyż być może uda się polubownie załatwić sprawę.
Odnosząc się natomiast do zeznania podatkowego, które nie wspominało o ogródku działkowym, to zgodnie z art. 4a ustawy z dnia 28
lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn:
„Art. 4a. 1. Zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli:
1) zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego powstałego na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 2-5, 7 i 8 oraz ust. 2, a w przypadku nabycia w drodze dziedziczenia – w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, z zastrzeżeniem ust. 2 i 4, oraz,
1a. Jeżeli dokumentem potwierdzającym nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych jest akt poświadczenia dziedziczenia lub europejskie poświadczenie spadkowe, termin 6 miesięcy, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, do zgłoszenia tego nabycia właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego liczy się od dnia zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia lub wydania europejskiego poświadczenia spadkowego, z zastrzeżeniem ust. 2 i 4.
2. Jeżeli nabywca dowiedział się o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych po upływie terminów, o których mowa w ust. 1 pkt 1 lub ust. 1a, zwolnienie, o którym mowa w ust. 1, stosuje się, gdy nabywca zgłosi te rzeczy lub prawa majątkowe naczelnikowi urzędu skarbowego nie później niż w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o ich nabyciu, oraz uprawdopodobni fakt późniejszego powzięcia wiadomości o ich nabyciu.”
Z powołanych przepisów wynika, że co prawda miała Pani również 6 miesięcy na zgłoszenie nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych od momentu sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia, jednak powołując się na ust. 2 przytoczonego przepisu może Pani twierdzić, że dowiedziała się o dziedziczeniu omawianego majątku dopiero niedawno, w związku z czym termin na złożenie oświadczenia biegłby od tego momentu. Przy czym musiałaby Pani uprawdopodobnić, że taka sytuacja miała miejsce. W przeciwnym razie obowiązek podatkowy powstał i powinien być rozliczony.
Ogród działkowy zignorowany przez nieuwagę
Pani Elżbieta, po śmierci ojca, udała się do notariusza i sporządziła akt poświadczenia dziedziczenia, w którym wskazała jedynie mieszkanie w bloku. Dopiero po dwóch latach, przeglądając papiery ojca, natrafiła na umowę dzierżawy ogródka działkowego i dokumentację altany. Zorientowała się, że zapomniała zgłosić to w SD-3 i nie ujęła tej części spadku. Teraz, gdy chce sprzedać altanę, napotkała problem – ogród nie został ani formalnie zgłoszony, ani przepisany.
Działka z altaną warta więcej niż się wydawało
Pan Andrzej odziedziczył po dziadku dom i – jak sądził – tylko dom. Nie interesował się ogrodem działkowym, który dziadek użytkował przez lata. Dopiero gdy jeden z sąsiadów zaproponował mu kupno altany i sprzętu ogrodowego, uświadomił sobie, że działka była cenną częścią majątku. Niestety, ani w akcie poświadczenia dziedziczenia, ani w zeznaniu podatkowym SD-3 nie pojawiła się wzmianka o tym ogródku. Sprawa trafiła do urzędu skarbowego i trzeba było składać korektę.
Ogródek jako prezent dla sąsiadki? Nie tak szybko
Pani Zofia po śmierci męża przejęła mieszkanie, które wspólnie posiadali. Nie wiedziała jednak, że ogród działkowy, z którego od lat korzystali, nie wchodzi automatycznie do spadku. Chciała go przekazać sąsiadce, która się nim opiekowała, ale z ROD przyszła odpowiedź, że nie ma do niego prawa, bo nie zgłosiła roszczenia w ciągu 6 miesięcy od śmierci męża. Sprawa się skomplikowała, choć myślała, że wszystko załatwiła przy akcie dziedziczenia.
Pominięcie składnika majątku w zeznaniu SD-3, jakim może być np. ogród działkowy, nie oznacza automatycznie utraty praw do niego, szczególnie gdy spadkobierca jest jedynym uprawnionym. Kluczowe jest, by akt poświadczenia dziedziczenia obejmował cały majątek spadkodawcy, nawet jeśli nie wszystko zostało w nim szczegółowo wymienione. W przypadku działek ROD, prawo do użytkowania nie podlega dziedziczeniu, ale majątek znajdujący się na działce – tak. Spadkobierca ma możliwość późniejszego zgłoszenia nabytego mienia, jeśli uprawdopodobni, że dowiedział się o nim dopiero po czasie. W razie wątpliwości warto skonsultować się z zarządem ROD i rozważyć złożenie korekty SD-3 lub nowego zgłoszenia, aby uniknąć problemów przy ewentualnej sprzedaży.
Potrzebujesz pomocy w sprawach spadkowych lub podatkowych? Skorzystaj z naszej oferty porad prawnych online – szybko, wygodnie i bez wychodzenia z domu. Nasi doświadczeni prawnicy odpowiedzą na Twoje pytania, pomogą w przygotowaniu pism, zgłoszeń i wyjaśnieniu wątpliwości dotyczących dziedziczenia, zeznań podatkowych oraz spraw związanych z ogrodami działkowymi. Wejdź na naszą stronę, opisz swój problem, a my zajmiemy się resztą.
1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika - porady prawne online
O autorze: Mateusz Rzeszowski
Absolwent prawa na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Specjalizuje się w prawie zamówień publicznych oraz obsłudze prawnej firm. Zajmuje się również sporządzaniem projektów umów, uchwał, regulaminów, polityk oraz innych aktów. Jednocześnie, posiada także szerokie zainteresowania w innych dziedzinach prawa, pozwalające na udzielanie porad w zróżnicowanych stanach faktycznych i prawnych.
Zapytaj prawnika