Kategoria: Zachowek

Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Domaganie się spłaty przez siostrę za darowaną nieruchomość rodziców

Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2016-11-24

Przed 16 laty rodzice darowali mi połowę nieruchomości. Druga połowa nadal pozostawała w ich posiadaniu (po 1/4 każde). Rok temu rodzice aktem notarialnym darowali mi pozostałą część nieruchomości. Niedawno zmarł tato, a moja siostra zaczęła się domagać spłaty. Czy może podważyć moje prawo do nieruchomości, mimo że nie mieszka w domu rodzinnym od prawie 20 lat? Jeśli jej się coś należy, to jaki to udział? Chciałbym jakoś zaradzić nieporozumieniom z siostrą, ale zależy mi, aby uznała fakt, że cały czas dokonuję nakładów na utrzymanie nieruchomości (remonty, opłaty), a jej od wielu lat nic nie interesuje, ani nieruchomość, ani rodzice.

Iryna Kowalczuk

»Wybrane opinie klientów

Dziękuję za rzeczową wyczerpującą odpowiedź
Grażyna
Dziękuję za odpowiedź. Wyjaśniła moje wątpliwości. 
Karol
Bardzo dziękuję. Wg mnie bardzo dobra i pełna odpowiedź,która wyjaśniła moje wątpliwości. Polecam innym mającym problemy z testamentem i zachowkiem.
Stanisław, 70 lat, emeryt
Polecam korzystanie z usługi eporady, wszystkie informacje są konkretne, szczegółowo i wyczerpująco opisane, niczym nie odbiega jak wizyta bezpośrednio w kancelarii. 100% profesjonalizmu w każdej dziedzinie. Sam korzystałem i gwarantuję 100% satysfakcji. Polecam.
Paweł, 39 lat
Fachowe porady jakie uzyskałam od Pana Marka Goli , pomogly mi w porozumieniu się z rodzina mojego męża, w sprawie zachowku po zmarłej teściowej.Dziekuje bardzo i będę dalej polecała państwa usługi moim znajomym.
Malgorzata

Przepisy o zachowku znajdują się w art. 991 i następnych ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ze zmianami, dalej „K.c.”). Prawo do zachowku ustanawia art. 991 K.c., zgodnie z którym:

Interesuje Cię ten temat? – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

„§ 1. Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek).

§ 2. Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia”.

Z cytowanego powyżej przepisu wynikają następujące zasady:

  • roszczenie z tytułu zachowku jest zawsze roszczeniem o zapłatę określonej sumy pieniężnej (równowartość w pieniądzu 2/3 – gdy uprawniony do zachowku jest trwale niezdolny do pracy albo małoletni lub 1/2 udziału spadkowego – w pozostałych wypadkach – przysługującego spadkobiercy ustawowemu, który nie został powołany do dziedziczenia z mocy testamentu);
  • roszczenie z tytułu zachowku przysługuje wtedy, gdy dany spadkobierca należy do kręgu spadkobierców ustawowych, a przy dziedziczeniu testamentowym nie został powołany do spadku i nie otrzymał od spadkodawcy darowizny i (lub) zapisu w testamencie. Należy pamiętać, że o zachowek można wystąpić tylko w ściśle określonym okresie czasu.

Roszczenie z tytułu zachowku przedawnia się bowiem w terminie 5 lat od dnia ogłoszenia testamentu (art. 1007 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, w skrócie „K.p.c.”) albo od dnia otwarcia spadku (którym jest dzień śmierci spadkodawcy).

Stosownie do art. 117 K.c.:

„§ 1. Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu.

§ 2. Po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. Jednakże zrzeczenie się zarzutu przedawnienia przed upływem terminu jest nieważne”.

Odnosząc powyższe rozważania do przedstawionej sytuacji, należy stwierdzić, że jako obdarowany może być Pan zobowiązany po śmierci każdego z rodziców do zapłaty zachowku, jeżeli Pana siostra o niego wystąpi.

Nie dolicza się do spadku drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych (np. prezentów urodzinowych) oraz darowizn uczynionych przed więcej niż dziecięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku na rzecz innych osób niż spadkobiercy i uprawnieni do zachowku. Darowizna nieruchomości nie należy z pewnością do drobnych darowizn, a więc zalicza się do spadku po śmierci każdego z Pana rodziców.

Po śmierci Pana ojca będzie zaliczana do spadku 1/2 wartości darowizny, którą darował Panu spadkodawca.

Wartość spadku ustala się według cen z daty orzekania o roszczeniach z tytułu zachowku (tak: uchwała składu 7 sędziów SN z 26 marca 1985 r., III CZP 75/84, OSNCP 1985, nr 10, poz. 147, z glosą A. Mączyńskiego, OSPiKA 1988, nr 2, poz. 27). Obecnie za takim stanowiskiem przemawia dodatkowo sformułowanie art. 995, który wartość przedmiotu doliczanej do spadku darowizny każe określać według cen z chwili ustalania zachowku.

Aby ustalić wysokość należnego zachowku, należy ustalić wartość aktywów spadku pozostawionego przez spadkodawcę – należy zsumować wartość przedmiotów spadkowych pozostawionych przez zmarłego oraz odjąć od tej kwoty pasywa spadku (długi spadkowe).

Do tego należy doliczyć wartość darowizny uczynionej na Pana rzecz. Jak stanowi art. 995 K.c., podstawę ustalenia wartości nieruchomości stanowić będzie jej stan z chwili dokonania darowizny (nie uwzględnia się nakładów, jakie Pan poczynił na darowaną nieruchomość) według cen z chwili ustalania zachowku. Ustalając wartość darowizny, należy odpowiedzieć na pytanie, ile w dniu wystąpienia siostry o zachowek warta byłaby nieruchomość w stanie podarowanym.

Wartość zachowku oblicza się w następujący sposób: wartość spadku ustalona dla potrzeb obliczenia zachowku × (razy) udział danego spadkodawcy wynikający z dziedziczenia ustawowego × (razy) ułamek należnego zachowku – (minus) darowizny dla uprawnionego do zachowku = wartość zachowku.

Zakładając, że po śmierci ojca było troje spadkobierców, to Pana siostra może domagać się zachowku w wysokości 1/6 (1/2 z 1/3 udziału) lub 2/9 (2/3 z 1/3) od połowy wartości nieruchomości.

Niestety nie ma Pan możliwości uchylić się od zapłaty zachowku, może Pan jednak starać się przed sądem (jeżeli siostra założy Panu sprawę o zachowek) o obniżenie należnego jej zachowku z uwagi na to, że nie interesowała się zmarłym ojcem.

Zgodnie z art. 5 K.c.: „Nie można czynić ze swego prawa pożytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony”.

Oczywiście nikt nie zagwarantuje Panu, że sąd, rozpoznając żądanie zapłaty zachowku, przychyli się do tego stanowiska i zastosuje przepis art. 5 K.c. Jest to bowiem prawo sędziowskie, tj. pozostawione woli i swobodnej ocenie dokonywanej przez skład orzekający w ramach konkretnego przypadku, ale oczywiście warto, aby Pan skorzystał z tej linii obrony.

Sąd Najwyższy już kilkakrotnie potwierdził konieczność uwzględniania w sprawach o zachowek przytoczonego wyżej art. 5 K.c. Stało się tak chociażby w uchwale Sądu Najwyższego – Izby Cywilnej i Administracyjnej z dnia 19 maja 1981 r. (sygn. akt: III CZP 18/81), z tezą, że w sprawie o zachowek nie jest wyłączone obniżenie wysokości należnej z tego tytułu sumy na podstawie art. 5 K.c.

W ostatnim czasie argument ten stał się ponownie podstawą obniżenia przez sąd dochodzonego roszczenia o zachowek. W sprawie prowadzonej przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie (sygn. I ACa 286/09) sąd zdecydował, że zasady współżycia społecznego przemawiają za obniżeniem roszczenia o zachowek o połowę w stosunku do regulacji K.c.

Co do zasady do tego przepisu sądy odwołują się niestety rzadko. Nie może on stanowić samodzielnej podstawy ograniczenia uprawnienia. Jednak należy zauważyć, że coraz częściej komentatorzy wskazują, że art. 5 K.c. powinien być stosowany w takich przypadkach.

Co się tyczy samej nieruchomości – siostra już w żaden sposób nie będzie w stanie pozbawić Pana własności tej nieruchomości, musiałaby bowiem podważyć ważność aktów darowizny tej nieruchomości na Pana. A jeśli chodzi o nakłady: dokonuje ich Pan na swoją własną nieruchomość, której jest Pan jedynym właścicielem, dlatego siostra nie jest zobowiązana do zwrotu dla Pana żadnej z części tych nakładów.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Podobne materiały

Niespełnienie warunków dożywocia

Są 3 siostry. Mama przekazała jednej z nich za dożywotnią opiekę swoje mieszkanie. Później napisała testament, czyniąc tę córkę jedyną...

Mieszkanie od ojca a zachowek

Mój tata darował mi mieszkanie, będąc wdowcem. Potem ożenił się drugi raz. Czy mojej macosze należy się zachowek z tego mieszkania?

Żądanie zachowku przez przyrodnie rodzeństwo

Dostałem nieruchomość rolna od ojca w formie darowizny 18 lat temu. W 2011 roku ojciec sporządził u notariusza klauzulę o wyłączeniu tej...

Założenie sprawy o zachowek

Pół roku temu zakończyła się sprawa o stwierdzenie nabycia spadku po mojej żonie. Spadkobierczynią testamentową została siostrzenica zmarłej (córka...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »