Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Przekazanie całego majątku siostrze a zachowek dla brata

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2016-11-30

Moja mama kilka lat przed śmiercią w darowiźnie przekazała mojej siostrze cały majątek. Siostra poczyniła nakłady na tej nieruchomości. Obecnie twierdzi, że nic z tego nie dostanę. Czy rzeczywiście nic mi się nie należy?

Jeżeli w wyniku spadkobrania po swojej mamie nie nabyła Pani żadnego majątku, ponieważ cały swój majątek mama za życia przekazała Pani siostrze, jest Pani uprawniona do żądania od siostry zachowku. Jest ona w takiej sytuacji zobowiązana do zapłaty tego zachowku. Prawo do zachowku będzie Pani przysługiwało, jeżeli nie otrzymała Pani należnego zachowku w wyniku dziedziczenia (wartość spadków po mamie była równa 0 – mama nie pozostawiła żadnego majątku), a mama nie dokonała żadnej darowizny na Pani rzecz.

Zgodnie z art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego (w skrócie K.c.) „zstępnym [Pani jest zstępną], małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek)”.

Według § 2 art. 991 K.c. „jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia”.

Z cytowanego powyżej przepisu wynikają następujące zasady:

  1. roszczenie z tytułu zachowku jest zawsze roszczeniem o zapłatę określonej sumy pieniężnej (równowartość w pieniądzu 2/3 – gdy uprawniony do zachowku jest trwale niezdolny do pracy albo małoletni lub 1/2 udziału spadkowego – w pozostałych wypadkach – przysługującego spadkobiercy ustawowemu, który nie został powołany do dziedziczenia z mocy testamentu);
  2. roszczenie z tytułu zachowku przysługuje wtedy, gdy dany spadkobierca należy do kręgu spadkobierców ustawowych, a przy dziedziczeniu testamentowym nie został powołany do spadku i nie otrzymał od spadkodawcy darowizny i/lub zapisu w testamencie.

Należy pamiętać, że o zachowek można wystąpić tylko w ściśle określonym okresie.

Roszczenie z tytułu zachowku przedawnia się w terminie 5 lat od dnia ogłoszenia testamentu (art. 1007 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, w skrócie: K.p.c.) albo od dnia otwarcia spadku (którym jest dzień śmierci spadkodawcy).

Zgodnie z art. 995 § 1 Kodeksu cywilnego wartość darowizny oblicza się według stanu z daty jej dokonania, ale według cen aktualnych na datę wystąpienia z żądaniem zachowku. Oznacza to zatem, że wartość nieruchomości ustala się na podstawie tego, ile w chwili żądania zachowku jest warta nieruchomość w stanie, w jakim była darowana, czyli nie uwzględnia się żądnych późniejszych nakładów na nieruchomość, które podniosły jej wartość.

Darowizna uczyniona przez mamę na rzecz siostry będzie zaliczana do spadku, a zatem będzie się od niej należał zachowek, wbrew temu, co mówi Pani siostra.

Co się tyczy obliczenia zachowku. Podstawę ustalenia sumy stanowiącej zachowek stanowi tzw. substrat zachowku. Substrat zachowku to wartość stanu czynnego spadku wraz z wartością darowizn podlegających doliczeniu.

Aby ustalić wysokość należnego zachowku, należy ustalić wartość aktywów spadku pozostawionego przez spadkodawcę – należy zsumować wartość przedmiotów spadkowych pozostawionych przez niego oraz odjąć od tej kwoty pasywa spadku (długi spadkowe). Do tego należy doliczyć wartość darowizn uczynionych na rzecz uprawnionych do zachowku.

Zachowek wylicza się w następujący sposób. Wartość spadku ustalona dla potrzeby obliczenia zachowku × (razy) udział danego spadkobiercy wynikający z dziedziczenia ustawowego × (razy) ułamek należnego zachowku – (minus) darowizny (lub wartość majątku, który otrzymał uprawniony do zachowku w spadku) dla uprawnionego do zachowku = wartość zachowku.

Jeżeli jedynymi spadkobiercami po Pani mamie jest Pani i Pani siostra, a w chwili śmierci Pani mamy była Pani dorosła i zdolna do pracy, należy się Pani 1/4 wartości darowanej siostrze nieruchomości.

Jakie kroki powinna Pani teraz podjąć? W pierwszej kolejności należy wezwać siostrę pisemnie za potwierdzeniem odbioru do dobrowolnego wypłacenia Pani zachowku, zakreślając na to odpowiedni termin, np. w ciągu miesiąca. Jeżeli nie otrzyma Pani zapłaty, należy skierować pozew o zachowek do sądu. Pozew ten podlega opłacie w kwocie 5% od żądanej sumy zachowku. Jeżeli siostra sprawę przegra, to oprócz zachowku będzie musiała Pani zwrócić również kwotę opłaty od pozwu.

Jeżeli w wyniku spadkobrania po swojej mamie nie nabyła Pani żadnego majątku, ponieważ cały swój majątek mama za życia przekazała Pani siostrze, jest Pani uprawniona do żądania od siostry zachowku. Jest ona w takiej sytuacji zobowiązana do zapłaty tego zachowku. Prawo do zachowku będzie Pani przysługiwało, jeżeli nie otrzymała Pani należnego zachowku w wyniku dziedziczenia (wartość spadków po mamie była równa 0 – mama nie pozostawiła żadnego majątku), a mama nie dokonała żadnej darowizny na Pani rzecz.

Zgodnie z art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego (w skrócie K.c.) „zstępnym [Pani jest zstępną], małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek)”.

Według § 2 art. 991 K.c. „jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia”.

Z cytowanego powyżej przepisu wynikają następujące zasady:

  1. roszczenie z tytułu zachowku jest zawsze roszczeniem o zapłatę określonej sumy pieniężnej (równowartość w pieniądzu 2/3 – gdy uprawniony do zachowku jest trwale niezdolny do pracy albo małoletni lub 1/2 udziału spadkowego – w pozostałych wypadkach – przysługującego spadkobiercy ustawowemu, który nie został powołany do dziedziczenia z mocy testamentu);
  2. roszczenie z tytułu zachowku przysługuje wtedy, gdy dany spadkobierca należy do kręgu spadkobierców ustawowych, a przy dziedziczeniu testamentowym nie został powołany do spadku i nie otrzymał od spadkodawcy darowizny i/lub zapisu w testamencie.

Należy pamiętać, że o zachowek można wystąpić tylko w ściśle określonym okresie.

Roszczenie z tytułu zachowku przedawnia się w terminie 5 lat od dnia ogłoszenia testamentu (art. 1007 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, w skrócie: K.p.c.) albo od dnia otwarcia spadku (którym jest dzień śmierci spadkodawcy).

Zgodnie z art. 995 § 1 Kodeksu cywilnego wartość darowizny oblicza się według stanu z daty jej dokonania, ale według cen aktualnych na datę wystąpienia z żądaniem zachowku. Oznacza to zatem, że wartość nieruchomości ustala się na podstawie tego, ile w chwili żądania zachowku jest warta nieruchomość w stanie, w jakim była darowana, czyli nie uwzględnia się żądnych późniejszych nakładów na nieruchomość, które podniosły jej wartość.

Darowizna uczyniona przez mamę na rzecz siostry będzie zaliczana do spadku, a zatem będzie się od niej należał zachowek, wbrew temu, co mówi Pani siostra.

Co się tyczy obliczenia zachowku. Podstawę ustalenia sumy stanowiącej zachowek stanowi tzw. substrat zachowku. Substrat zachowku to wartość stanu czynnego spadku wraz z wartością darowizn podlegających doliczeniu.

Aby ustalić wysokość należnego zachowku, należy ustalić wartość aktywów spadku pozostawionego przez spadkodawcę – należy zsumować wartość przedmiotów spadkowych pozostawionych przez niego oraz odjąć od tej kwoty pasywa spadku (długi spadkowe). Do tego należy doliczyć wartość darowizn uczynionych na rzecz uprawnionych do zachowku.

Zachowek wylicza się w następujący sposób. Wartość spadku ustalona dla potrzeby obliczenia zachowku × (razy) udział danego spadkobiercy wynikający z dziedziczenia ustawowego × (razy) ułamek należnego zachowku – (minus) darowizny (lub wartość majątku, który otrzymał uprawniony do zachowku w spadku) dla uprawnionego do zachowku = wartość zachowku.

Jeżeli jedynymi spadkobiercami po Pani mamie jest Pani i Pani siostra, a w chwili śmierci Pani mamy była Pani dorosła i zdolna do pracy, należy się Pani 1/4 wartości darowanej siostrze nieruchomości.

Jakie kroki powinna Pani teraz podjąć? W pierwszej kolejności należy wezwać siostrę pisemnie za potwierdzeniem odbioru do dobrowolnego wypłacenia Pani zachowku, zakreślając na to odpowiedni termin, np. w ciągu miesiąca. Jeżeli nie otrzyma Pani zapłaty, należy skierować pozew o zachowek do sądu. Pozew ten podlega opłacie w kwocie 5% od żądanej sumy zachowku. Jeżeli siostra sprawę przegra, to oprócz zachowku będzie musiała Pani zwrócić również kwotę opłaty od pozwu.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Jakie kroki należy podjąć by otrzymać zachowek?

Rodzice posiadali dwie odrębne nieruchomości: nieruchomość gruntową zabudowaną budynkiem mieszkalnym oraz nieruchomość gruntową niezabudowaną. Około 20...

Żądanie zachowku przez przyrodnie rodzeństwo

Dostałem nieruchomość rolna od ojca w formie darowizny 18 lat temu. W 2011 roku ojciec sporządził u notariusza klauzulę o wyłączeniu tej...

Założenie sprawy o zachowek

Pół roku temu zakończyła się sprawa o stwierdzenie nabycia spadku po mojej żonie. Spadkobierczynią testamentową została siostrzenica zmarłej (córka...

Domaganie się spłaty przez siostrę za darowaną nieruchomość rodziców

Przed 16 laty rodzice darowali mi połowę nieruchomości. Druga połowa nadal pozostawała w ich posiadaniu (po 1/4 każde). Rok temu rodzice aktem...

Spłata za życia zamiast spadku po śmierci

Około 20 lat temu babcia zapisała na mnie mieszkanie w testamencie, powołując mnie do całości spadku. Babcia ma 3 synów. Obawiam się, że będą...

Niespłacone rodzeństwo a prawo do zachowku

Matka urodzona w 1922 r., aby przejść na rolniczą emeryturę, przekazała w całości 13 ha gospodarstwo w latach 80. na najmłodszego syna...

Najbliższa rodzina zmarłej odrzuciła spadek, co z dalszą rodziną?

Ponad rok temu zmarła ciotka mojej żony  (siostra teściowej) . Jakieś pół roku po jej śmierci drogą pantoflową dowiedzieliśmy się, że...

Pominięcie w testamencie a należny zachowek

Moja ciocia i mój ojciec zapisali mi w testamencie cały swój spadek. Ciocia oddzielnie i ojciec też oddzielnie. Jest jeszcze mój brat, którego...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »