Jak przepisać mieszkanie własnościowe po śmierci ojca?

Czy trzeba iść do sądu, żeby przepisać mieszkanie po ojcu?

W praktyce nie chodzi o zwykłe „przepisanie” mieszkania, lecz o formalne potwierdzenie, kto nabył spadek po ojcu. Spadkobierca nabywa spadek z chwilą śmierci spadkodawcy, ale wobec urzędów, banków, sądu wieczystoksięgowego czy potencjalnego kupującego trzeba to jeszcze udokumentować.

Potwierdzeniem prawa do mieszkania może być jeden z dwóch dokumentów: prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony przez notariusza. Oba dokumenty mają w tym zakresie zasadniczo ten sam skutek: wskazują, kto dziedziczy po ojcu i w jakiej części.

Jeżeli jest Pan jedynym dzieckiem zmarłego ojca, nie oznacza to automatycznie, że zawsze dziedziczy Pan całe mieszkanie. Trzeba sprawdzić, czy ojciec pozostawił testament, czy żył jego małżonek, czy były inne dzieci, także pozamałżeńskie lub przysposobione, oraz czy nie było wcześniejszych czynności wpływających na dziedziczenie. Gdy ojciec był wdowcem, nie miał innych dzieci i nie zostawił testamentu, jedyne dziecko co do zasady dziedziczy cały spadek.

Postępowanie spadkowe w sądzie

Postępowanie sądowe wszczyna się przez złożenie wniosku o stwierdzenie nabycia spadku. Właściwy jest co do zasady sąd rejonowy ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy. Jeżeli nie da się go ustalić w Polsce, znaczenie może mieć miejsce położenia majątku spadkowego albo jego części, a w ostateczności właściwy może być sąd rejonowy dla m.st. Warszawy.

We wniosku należy wskazać zmarłego, datę i miejsce jego śmierci, ostatnie miejsce zwykłego pobytu oraz wszystkie osoby, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi albo testamentowi. Nie należy pomijać osób tylko dlatego, że wnioskodawca uważa, iż nie powinny dziedziczyć. Sąd musi ustalić pełny krąg spadkobierców.

Do wniosku najczęściej dołącza się odpis aktu zgonu ojca, odpis aktu urodzenia dziecka, odpis aktu małżeństwa osoby, która zmieniła nazwisko, testament, jeżeli istnieje, oraz dowód uiszczenia opłaty. Jeżeli zmarły miał mieszkanie, pomocny będzie także numer księgi wieczystej, choć samo stwierdzenie nabycia spadku nie jest jeszcze wpisem do księgi wieczystej.

Opłata sądowa od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku wynosi obecnie 100 zł. Dodatkowo pobierana jest opłata za wpis do Rejestru Spadkowego, zasadniczo 5 zł. Jeżeli w toku sprawy składane jest oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku, może pojawić się osobna opłata za tę czynność.

Notarialne poświadczenie dziedziczenia

Drugą drogą jest akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza. Jest to rozwiązanie zwykle szybsze niż postępowanie sądowe, ale możliwe tylko wtedy, gdy spełnione są warunki formalne. U notariusza powinny stawić się osoby, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi i testamentowi, a między nimi nie może być sporu co do tego, kto dziedziczy i w jakich udziałach.

Jeżeli ojciec był wdowcem, nie pozostawił testamentu i miał tylko jedno dziecko, procedura notarialna bywa stosunkowo prosta. Jeśli jednak żyje małżonek ojca, istnieje testament, pojawiają się inne dzieci, konflikt rodzinny albo wątpliwości co do ważności testamentu, notariusz może nie sporządzić aktu poświadczenia dziedziczenia i konieczne będzie postępowanie sądowe.

Notariusz sporządza protokół dziedziczenia, a następnie akt poświadczenia dziedziczenia. Akt nabiera znaczenia praktycznego po zarejestrowaniu w Rejestrze Spadkowym. Od tej chwili można posługiwać się nim podobnie jak prawomocnym postanowieniem sądu o stwierdzeniu nabycia spadku.

Koszty notarialne obejmują przede wszystkim taksę notarialną za protokół dziedziczenia, taksę za akt poświadczenia dziedziczenia, opłatę za wpis do Rejestru Spadkowego, VAT oraz wypisy. Maksymalne stawki taksy za podstawowe czynności są określone w rozporządzeniu, ale końcowy koszt zależy między innymi od liczby wypisów i ewentualnych dodatkowych czynności, np. otwarcia i ogłoszenia testamentu.

Co zrobić po uzyskaniu dokumentu spadkowego?

Po uzyskaniu prawomocnego postanowienia sądu albo zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia można ujawnić swoje prawo w księdze wieczystej mieszkania. W tym celu składa się formularz KW-WPIS do sądu rejonowego prowadzącego księgę wieczystą. Do wniosku dołącza się dokument potwierdzający dziedziczenie, a przy postanowieniu sądu również dokument potwierdzający jego prawomocność.

Od wniosku o wpis własności, użytkowania wieczystego albo spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu na podstawie dziedziczenia pobiera się jedną opłatę stałą w wysokości 150 zł, niezależnie od liczby udziałów objętych wpisem. Wpis w księdze wieczystej porządkuje stan prawny nieruchomości i ułatwia późniejszą sprzedaż, ustanowienie hipoteki albo załatwianie spraw administracyjnych.

Osobno trzeba pamiętać o podatku od spadków i darowizn. Dziecko należy do najbliższej grupy osób uprawnionych do pełnego zwolnienia z podatku po spełnieniu warunków ustawowych. W praktyce najważniejsze jest złożenie formularza SD-Z2 do właściwego urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy liczonym co do zasady od dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia. Niedochowanie terminu może spowodować utratę zwolnienia.

Przyjęcie albo odrzucenie spadku po ojcu

Sprawa mieszkania nie powinna przesłaniać kwestii długów. Spadek obejmuje nie tylko aktywa, takie jak mieszkanie, środki na rachunku bankowym czy samochód, lecz także zobowiązania. Spadkobierca ma 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o tytule swojego powołania do spadku, na złożenie oświadczenia o przyjęciu spadku wprost, przyjęciu z dobrodziejstwem inwentarza albo odrzuceniu spadku.

Jeżeli spadkobierca nie złoży żadnego oświadczenia w terminie, obecnie co do zasady dochodzi do przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Oznacza to ograniczenie odpowiedzialności za długi spadkowe do wartości stanu czynnego spadku, ale nie zawsze zwalnia z konieczności aktywnego uporządkowania spraw, np. sporządzenia wykazu inwentarza albo reagowania na roszczenia wierzycieli.

Jeżeli po ojcu pozostały długi, kredyty, zaległości czynszowe albo niejasna sytuacja majątkowa, przed podjęciem decyzji warto ustalić skład spadku. Odrzucenie spadku przez dziecko może mieć też skutki dla dalszych zstępnych, w tym małoletnich wnuków spadkodawcy, dlatego w takich sytuacjach potrzebna jest szczególna ostrożność.

Gdy jest kilku spadkobierców

Jeżeli mieszkanie dziedziczy kilka osób, samo stwierdzenie nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia nie rozstrzyga jeszcze, komu przypadnie konkretny lokal. Dokument potwierdza udziały w spadku, ale nie dokonuje działu spadku. Współspadkobiercy mogą następnie zawrzeć umowę działu spadku u notariusza, jeżeli w skład spadku wchodzi nieruchomość, albo wystąpić do sądu o dział spadku.

Przykładowo, jeżeli po ojcu dziedziczy żona i jedno dziecko, a nie ma testamentu, ich udziały ustawowe wyniosą zwykle po 1/2. Jeśli dzieci jest więcej, udziały małżonka i dzieci są równe, ale udział małżonka nie może być mniejszy niż 1/4 całości spadku. Dopiero dział spadku może doprowadzić do tego, że mieszkanie przypadnie jednej osobie z obowiązkiem spłaty pozostałych albo że zostanie sprzedane i rozliczone między spadkobiercami.

FAQ

Czy jako jedyne dziecko muszę zakładać sprawę spadkową po ojcu?

Tak, jeżeli chce Pan formalnie wykazać swoje prawa do mieszkania. Może to być sprawa sądowa o stwierdzenie nabycia spadku albo czynność u notariusza zakończona zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia.

Czy notariusz wystarczy do przejęcia mieszkania po ojcu?

Tak, jeżeli nie ma sporu i możliwe jest sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia. Notariusz nie rozstrzyga jednak konfliktów między spadkobiercami ani wątpliwości, które wymagają postępowania sądowego.

Czy po akcie poświadczenia dziedziczenia trzeba jeszcze iść do sądu?

Nie trzeba zakładać osobnej sprawy o stwierdzenie nabycia spadku. Trzeba jednak złożyć wniosek do wydziału ksiąg wieczystych, jeżeli mieszkanie ma zostać ujawnione w księdze wieczystej na spadkobiercę.

Ile kosztuje sądowe stwierdzenie nabycia spadku?

Podstawowa opłata sądowa od wniosku wynosi 100 zł. Do tego dochodzi opłata za wpis do Rejestru Spadkowego, zasadniczo 5 zł, a w niektórych sytuacjach także inne opłaty, np. za oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku.

Czy trzeba zgłosić mieszkanie po ojcu do urzędu skarbowego?

Tak, jeżeli spadkobierca chce skorzystać ze zwolnienia podatkowego dla najbliższej rodziny, powinien złożyć formularz SD-Z2 w terminie 6 miesięcy. W przypadku spadku termin liczy się co do zasady od uprawomocnienia się postanowienia sądu albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia.

Czy mogę sprzedać mieszkanie zaraz po sprawie spadkowej?

Po uzyskaniu dokumentu potwierdzającego dziedziczenie można rozporządzać prawem do spadku, ale w praktyce sprzedaż mieszkania wymaga uporządkowania księgi wieczystej i dokumentów podatkowych. Jeżeli jest kilku spadkobierców, konieczne może być także uzgodnienie sprzedaży albo wcześniejszy dział spadku.

Podsumowanie

Aby przejąć mieszkanie własnościowe po śmierci ojca, trzeba najpierw potwierdzić dziedziczenie. Można to zrobić w sądzie albo u notariusza, ale wybór procedury zależy od tego, czy sprawa jest bezsporna, ilu jest potencjalnych spadkobierców i czy istnieje testament.

Po uzyskaniu postanowienia sądu albo aktu poświadczenia dziedziczenia należy zadbać o dalsze formalności: wpis w księdze wieczystej, zgłoszenie SD-Z2 w urzędzie skarbowym oraz ewentualne rozliczenia z innymi spadkobiercami. W prostych sprawach procedura może być szybka, ale przy długach, testamencie lub sporze rodzinnym warto wcześniej przeanalizować konsekwencje prawne.

Źródła

• Kodeks cywilny, w szczególności art. 925, art. 931, art. 1015 oraz art. 1025.
• Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności przepisy o stwierdzeniu nabycia spadku.
• Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w szczególności art. 42 i art. 49.
• Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie, w szczególności przepisy o akcie poświadczenia dziedziczenia i Rejestrze Spadkowym.
• Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej.
• Ustawa o podatku od spadków i darowizn, w szczególności art. 4a.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.