Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Dom wybudowany na działce od rodziców a prawo rodzeństwa do zachowku

Autor: Tomasz Krupiński • Opublikowane: 2018-05-25

Przed ponad 15 laty rodzice mojej żony przekazali nam obojgu w formie darowizny działkę budowlaną, na której na własny koszt zbudowaliśmy dom. W jego jednej części zamieszkali darczyńcy. Czy w przyszłości siostra żony może domagać się zachowku z darowanej nieruchomości? Albo rościć sobie prawo do części domu, w którym mieszkają rodzice? Siostra żony wraz z mężem otrzymali mniej więcej równowartość tej działki w gotówce, ale nie ma na to żadnego pisemnego potwierdzenia. Czy można zmienić już zawartą umowę darowizny na umowę dożywocia?

Podstawę prawną dla przedstawionego zagadnienia stanowią przepisy Kodeksu cywilnego (K.c.).

Zgodnie bowiem z treścią art. 1000 K.c.:

§ 1. Jeżeli uprawniony nie może otrzymać należnego mu zachowku od spadkobiercy lub osoby, na której rzecz został uczyniony zapis windykacyjny, może on żądać od osoby, która otrzymała od spadkodawcy darowiznę doliczoną do spadku, sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku. Jednakże obdarowany jest obowiązany do zapłaty powyższej sumy tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem darowizny.

§ 2. Jeżeli obdarowany sam jest uprawniony do zachowku, ponosi on odpowiedzialność względem innych uprawnionych do zachowku tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej jego własny zachowek.

§ 3. Obdarowany może zwolnić się od obowiązku zapłaty sumy potrzebnej do uzupełnienia zachowku przez wydanie przedmiotu darowizny.”

Za dług spadkowy w postaci zachowku w pierwszej kolejności odpowiadają spadkobiercy.

Za zachowek ponoszą odpowiedzialność osoby, które otrzymały od spadkodawcy darowiznę podlegającą doliczeniu do spadku, ale nie jest to grupa jednolita. Art. 1000 § 1 i 2 pozwala wyodrębnić dwie kategorie obdarowanych ponoszących odpowiedzialność z tytułu zachowku. Przesłanki oraz granice ich odpowiedzialności są ukształtowane nieco odmiennie.

Pierwszą grupę stanowią osoby obdarowane, które nie należą do kręgu uprawnionych do zachowku (art. 1000 § 1). Ponoszą one odpowiedzialność, jeżeli darowizna została dokonana przed mniej niż dziesięcioma laty, licząc od otwarcia spadku (art. 994 § 1), oraz istnieje wzbogacenie będące skutkiem darowizny (art. 1000 § 1 zd. 1). Granice odpowiedzialności wyznacza wartość tego wzbogacenia (art. 1000 § 1 zd. 2; zob. też wyrok SN z 30 stycznia 2008 r., III CSK 255/2007, LexPolonica nr 1900395, z glosą aprobującą J. Kremisa, OSP 2009, nr 5, poz. 54).

Ocena istniejącego wzbogacenia powinna być dokonywana według stanu istniejącego w chwili wystąpienia przez uprawnionego z żądaniem zapłaty. Nie można przyjąć innej chwili, np. otwarcia spadku, gdyż brak podstaw do obciążenia obdarowanego ujemnymi skutkami utraty lub zużycia korzyści po otwarciu spadku, jeżeli nie wiedział o obowiązku zaspokojenia roszczenia z tytułu zachowku (tak C. Tabęcki, Zachowek..., s. 1129). Jeżeli jednak obdarowany zużył korzyść po otwarciu spadku, a przed wystąpieniem z roszczeniem przez uprawnionego, wiedząc o ciążącym na nim obowiązku zaspokojenia roszczenia o zachowek, to zużycia tego nie bierze się pod uwagę i ponosi on odpowiedzialność w granicach wzbogacenia istniejącego przed zużyciem korzyści (por. R. Czarnecki, Wspólność majątku spadkowego i dział spadku. Umowy dotyczące spadku, Katowice 1966, nr 33, s. 45).

Obdarowani będący jednocześnie uprawnionymi do zachowku ponoszą odpowiedzialność niezależnie od tego, jak dawno otrzymali darowiznę (art. 994 § 1 w zw. z art. 1000 § 2). Granice ich odpowiedzialności wyznacza różnica pomiędzy wartością wzbogacenia będącego skutkiem darowizny a wartością przysługującego im zachowku. Istniejące po stronie takiej osoby wzbogacenie ustala się według tych samych zasad, jakie obowiązują w odniesieniu do pierwszej grupy obdarowanych (por. uwagi 7 i 8).

Osoby obdarowane mogą zwolnić się od odpowiedzialności przez wydanie przedmiotu darowizny (art. 1000 § 3). Osobom tym przysługuje facultas alternativa (upoważnienie przemienne), które jednak nie obejmuje surogatu otrzymanego w zamian za przedmiot darowizny. Z uprawnienia tego mogą skorzystać zarówno obdarowani uprawnieni do zachowku, jak i osoby, którym takie uprawnienie nie przysługuje.

Fakt dokonania nakładów na nieruchomość ma duże znaczenie i wpływa na wysokość zachowku. Zgodnie bowiem z treścią art. 995 K.c.:

§ 1. Wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku.

§ 2. Wartość przedmiotu zapisu windykacyjnego oblicza się według stanu z chwili otwarcia spadku, a według cen z chwili ustalania zachowku.”

Pierwszą czynnością niezbędną do obliczenia zachowku należnego uprawnionemu jest ustalenie wartości spadku. Kodeks cywilny nie przejął uregulowania zawartego w art. 160 § 1 pr.sp., który wyraźnie wskazywał, że należy określić czystą wartość spadku, tzn. obliczyć wartość aktywów spadkowych i odjąć od tego pasywa.

Wartość spadku ustala się według cen z daty orzekania o roszczeniach z tytułu zachowku (tak uchwała składu 7 sędziów SN z 26 marca 1985 r., III CZP 75/84, LexPolonica nr 302504, OSNCP 1985, nr 10, poz. 147, z glosą A. Mączyńskiego, OSPiKA 1988, nr 2, poz. 27). Obecnie za takim stanowiskiem przemawia dodatkowo sformułowanie art. 995, który wartość przedmiotu doliczanej do spadku darowizny (a po wejściu w życie noweli z 18 marca 2011 r. – także przedmiotu zapisu windykacyjnego) każe określać według cen z chwili ustalania zachowku.

Doliczanie darowizn do wartości spadku następuje przy zastosowaniu jednolitych zasad, niezależnie od tego, kto jest uprawniony do zachowku.

Poza wyjątkami wynikającymi z art. 994, wszystkie darowizny uczynione przez spadkodawcę podlegają doliczeniu także wówczas, gdy przedmiot darowizny uległ zniszczeniu lub zużyciu. Nie jest także istotne, czy przedmiot darowizny znajduje się w majątku obdarowanego.

W Państwa sprawie należy zwrócić uwagę na ważną kwestię – darowizna została dokonana na Pana i żonę. Tak więc Pan nie jest już zobowiązany do zapłaty zachowku, gdyż darowizny dokonano dalej niż 10 lat wstecz. Osobą zobowiązaną będzie jedynie żona w zakresie swojego udziału i na stan z dnia dokonania darowizny. Nadto oczywiście na poczet zachowku zalicza się dokonane darowizny na rzecz upragnionych do zachowku. Tutaj istnieje możliwość dowodowa w postaci zeznań świadków.

Niestety nie ma możliwości zamiany umowy darowizny na umowę dożywocia. Umowa doprowadziła już do przeniesienia własności. Oczywiście mogliby Państwo próbować dokonać odwołania darowizny, ale może być to potraktowane jako próba obejścia przepisów o odpowiedzialności za zachowek.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Jak przekazać mieszkanie żeby nie płacić zachowku?

Pozostało mi niewiele czasu, jestem nieuleczalnie chora, dlatego chciałabym przekazać córce mieszkanie własnościowe, tak by nie płaciła zachowku drugiej...

Czy wnuk jest obowiązany wypłacić zachowek swojemu ojcu?

W 2002 r. otrzymałem od babci mieszkanie w bloku (aktem darowizny). Wyremontowałem je, płaciłem czynsz, babcia tam mieszkała aż do swojej śmierci....

Pokrzywdzony przy podziale gospodarstwa rodziców a zachowek

Mam dwie siostry. Starsza siostra wyszła za mąż w 1974 r. i wtedy otrzymała  od rodziców 3 ha ziemi ornej i pomoc...

Zaspokojenie zachowku

Dwa lata temu mój ojciec sśdził się ze swoją przyrodnią siostrą o zachowek po ich ojcu (w skład spadku wchodziło mieszkanie). W trakcie...

Wartości nieruchomości a wyliczenie zachowku

Mąż ma dzieci z pierwszego małżeństwa. W zeszłym roku przekazał mi, swojej drugiej żonie, w darowiźnie dom. Rozumiem, że w razie jego...

Z testamentu dziedziczy siostrzenica, komu należy się zachowek?

Siostra mojej mamy (bezdzietna panna) na mocy testamentu powołała mnie do całości spadku. Rodzice cioci już nie żyją. Przy życiu pozostało jej rodzeństwo...

Zachowek dla dzieci z pierwszego małżeństwa, kiedy się należy?

Mój mąż po śmierci swojego ojca darował swojej matce cały odziedziczony po nim ustawowo spadek. Jego matka w testamencie zapisała synowej, czyli mnie,...

Darowizna na wnuka a pominięcie dzieci, co z zachowkiem?

Przed 16 laty babcia darowała mi mieszkanie, w akcie notarialnym wartość darowizny określono na 50 tys. zł. Babcia niedawno zmarła, nie zostawiła...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »