Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Dziedziczenie przez matkę zmarłego

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2014-11-20

Rodzice męża przekazali nam 20 lat temu swoje gospodarstwo rolne, w zamian dostali emerytury. My ustaliliśmy dla rodziców prawo służebności mieszkania. 4 lata temu zmarł teść, a rok temu – mój mąż w wypadku. Czy teściowej należy się zachowek lub czy dziedziczy po swoim synu?

Zasady dotyczące dziedziczenia opisane są szczegółowo w ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny. Przepisy dotyczące dziedziczenia opisane są w księdze czwartej w art. 922–1088.

Po śmierci danej osoby można dziedziczyć albo z ustawy lub na podstawie testamentu.

Zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego:

„Art. 931. § 1. W pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.

§ 2. Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych.

Art. 932. § 1. W braku zstępnych spadkodawcy powołani są do spadku z ustawy jego małżonek i rodzice”.

Tak więc po zmarłym, jeżeli nie pozostawił testamentu, dziedziczą z ustawy jego żona i dzieci. Matka zmarłego nie będzie dziedziczyć po swoim synu w sytuacji, gdy żyje jego żona i dzieci.

Mamie zmarłego nie będzie się należał również zachowek, pomimo treści art. 991 § 1.

Zachowek jest formą ochrony interesów osób najbliższych spadkodawcy – zstępnych, małżonka oraz rodziców spadkodawcy, którym przysługuje roszczenie względem spadkobierców powołanych do dziedziczenia testamentem o zapłatę określonej sumy pieniężnej zwanej zachowkiem.

Uzasadnieniem postania takiej instytucji prawnej było założenie, że każdy człowiek w razie śmierci ma moralny obowiązek pozostawienia choćby części majątku swym najbliższym, a może się zdarzyć, że spadkodawca sporządzając testament pominie takie osoby.

Zgodnie z przepisami Kodeksu:

„Art. 991. § 1. Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek).

§ 2. Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo jego uzupełnienia”.

Z powyższego wynika, że uprawnionymi do zachowku są: dzieci, wnuki, małżonek i rodzice spadkodawcy. Tym osobom przysługuje prawo do żądania sumy pieniężnej stanowiącej równowartość należnego im zachowku. Rodzice są uprawnieni do zachowku jedynie w sytuacji, gdy spadkodawca nie miał dzieci, a wnuki – tylko w przypadku, gdy dzieci spadkodawcy nie żyją.

Jedynie na marginesie wspomnę, że zgodne ze stanowiskiem orzecznictwa i doktryny w tej kwestii zachowek od przekazanego na mocy ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników gospodarstwa rolnego nikomu się nie należy.

Orzecznictwo sądowe stoi bowiem na stanowisku, że takie przekazanie gospodarstwa nie jest uznawane za darowiznę i dlatego nie uwzględnia się wartości przekazanego gospodarstwa przy obliczaniu zachowku należnego uprawnionemu.

W uchwale Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 19 lutego 1991 r. (sygn. akt. III CZP 4/91) stwierdzono, iż wartości gospodarstwa rolnego przekazanego następcy na podstawie art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. z 1977 r. Nr 32, poz. 140) nie uwzględnia się przy ustalaniu zachowku.

Reasumując, matka zmarłego nie będzie po swym synu ani dziedziczyć ani nie należy się mej zachowek. Cały majątek po zmarłym synu przypadnie jego żonie i dzieciom. Oczywiście matka zmarłego nadal ma prawo zamieszkiwać w nieruchomości i korzystać z przysługujących jej praw na mocy ustanowionej służebności. Rekompensatę dla matki stanowi emerytura, którą uzyskała w zamian za przekazanie gospodarstwa następcom na mocy ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Częściowy dział spadku a odpowiedzialność za długi spadkodawcy

Czy częściowy dział spadku (dotyczący tylko ruchomości) spowoduje podział odpowiedzialności za długi spadkodawcy? Podział nieruchomości ze spadku jest na...

Jak podzielić spadek między spadkobierców?

Rodzice byli współwłaścicielami nieruchomości. Mieli dwoje dzieci. Ojciec zmarł w 1990 r., nie spisując testamentu. Mama zmarła w 2010 r., zostawiając...

Dwa testamenty notarialne rodziców

Przypadkiem zapoznałem się z testamentami notarialnymi moich rodziców. Okazało się, że cały swój majątek (dom) przepisali na moją siostrę, ja...

Czy stwierdzenie nabycia spadku to podział majątku?

Moja mama zmarła rok temu (była wdową). Wiedząc, że ma długi, odrzuciłem spadek. Niedawno okazało się, że miała swoje mieszkanie, zatem moje dzieci mogą...

Zachowki od darowizn

Rodzice przekazali w formie darowizny jednemu synowi nieruchomość a drugiemu kwotę pieniężną. Umowa darowizny nieruchomości została sporządzona...

Dochodzenie roszczeń z tytułu zachowku

Moja babcia sporządziła testament w którym mieszkanie zapisała mojej mamie, a resztę ruchomości pozostałym dwóm córkom. W testamencie podane...

Jak nie zapłacić zachowku od darowizny połowy nieruchomości?

Pięć lat przed śmiercią mamy otrzymałam od niej aktem darowizny połowę nieruchomości (domu) w zamian za opiekę do końca jej dni. Po śmierci mamy nie...

5 lat na wystąpienie z roszczeniem o zachowek

Czy po śmierci rodziców mogę domagać się od brata części spadku po rodzicach? Mama zmarła w 1984 roku, a ojciec w 2001 roku. Cały majątek...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »