Jak odzyskać pieniądze po zmarłym?

Od czego zacząć odzyskanie pieniędzy po zmarłym?

W opisanej sytuacji trzeba oddzielić dwie kwestie: formalne ustalenie, kto dziedziczy po matce i ojcu, oraz faktyczne rozliczenie pieniędzy, które miały pozostać po ojcu. Jeżeli po matce nie przeprowadzono postępowania spadkowego, należy najpierw uporządkować oba spadki. Można to zrobić w sądzie przez wniosek o stwierdzenie nabycia spadku albo u notariusza przez akt poświadczenia dziedziczenia, o ile wszyscy wymagani uczestnicy są zgodni i mogą stawić się u notariusza.

Jeżeli część rodzeństwa zmarła już po śmierci rodziców, ich udziały spadkowe nie znikają. Przechodzą na ich własnych spadkobierców. W praktyce może to oznaczać konieczność przeprowadzenia dodatkowych postępowań spadkowych po zmarłych siostrach, aby ustalić, kto dzisiaj może występować w sprawie i w jakich udziałach.

Dopiero mając dokument potwierdzający prawa do spadku, łatwiej żądać informacji, składać wnioski do banków, ustalać skład majątku i domagać się rozliczeń od osoby, która przechowuje pieniądze lub dokumenty po zmarłym.

Jak ustalić, czy pieniądze należały do spadku?

Najważniejsze jest zebranie dowodów. Mogą to być wyciągi bankowe, potwierdzenia wypłat, umowy lokat, dokumenty z mieszkania zmarłego, korespondencja z bankiem, zeznania osób, które wiedziały o gotówce, a także informacje o tym, kto miał dostęp do rachunku, sejfu, mieszkania albo pełnomocnictwa.

Jeżeli środki znajdowały się na rachunku bankowym spadkodawcy, bank co do zasady wymaga wykazania statusu spadkobiercy. Jeżeli pieniądze zostały wypłacone przed śmiercią albo zaraz po niej przez osobę trzecią, trzeba ustalić, na jakiej podstawie to nastąpiło. Inaczej ocenia się sytuację, w której zmarły sam darował komuś środki za życia, a inaczej sytuację, gdy ktoś tylko miał je przechować albo pobrał je bez rozliczenia z pozostałymi. Jeżeli środki znajdowały się na rachunku wspólnym, pomocne bywa porównanie z sytuacją, w której rozliczane jest konto bankowe po śmierci a dział spadku.

W dziale spadku sąd może rozliczać składniki majątku spadkowego i nakłady, a w razie sporu badać, czy konkretna kwota rzeczywiście należała do spadku. Jeżeli dana osoba twierdzi, że pieniądze otrzymała w darowiźnie, powinna liczyć się z koniecznością wykazania tej okoliczności, zwłaszcza gdy pozostali spadkobiercy temu zaprzeczają.

Zobacz również: przywłaszczenie majątku spadkowego

Wezwanie do rozliczenia pieniędzy po spadkodawcy

Przed skierowaniem sprawy do sądu albo organów ścigania warto wysłać do osoby przechowującej pieniądze pisemne wezwanie. Powinno być konkretne i doręczone w sposób pozwalający wykazać odbiór, na przykład listem poleconym za potwierdzeniem odbioru.

W wezwaniu warto wskazać:

• kto występuje z żądaniem i z jakiego tytułu, na przykład jako spadkobierca po ojcu albo po matce,
• jakich pieniędzy lub dokumentów dotyczy żądanie,
• czy żądacie wydania całej kwoty do depozytu, przedstawienia rozliczenia, kopii dokumentów, czy zapłaty odpowiednich udziałów,
• termin na odpowiedź i rozliczenie,
• zapowiedź skierowania sprawy na drogę sądową oraz, jeżeli są ku temu podstawy, zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa.

Taki dokument ma znaczenie dowodowe. Pokazuje, że osoba przechowująca środki została wezwana do rozliczenia i mimo tego nie podjęła współpracy. W sprawach spadkowych często pomaga też uporządkować stanowiska wszystkich uczestników, zanim powstanie kosztowny spór sądowy.

Dział spadku i rozliczenie zatrzymanych środków

Po ustaleniu spadkobierców kolejnym krokiem jest dział spadku. Może on nastąpić umownie, jeżeli wszyscy zainteresowani są zgodni, albo sądownie, gdy istnieje spór co do składu majątku, udziałów, rozliczeń albo darowizn.

We wniosku o dział spadku trzeba wskazać składniki majątku, które mają zostać podzielone. Jeżeli chodzi o pieniądze, należy opisać, dlaczego uważacie, że wchodziły do spadku, kto je przejął lub przechowuje, jaka jest przybliżona kwota oraz jakie dowody na to wskazują. Jeżeli kwota nie jest dokładnie znana, można wnosić o przeprowadzenie dowodów, w tym z dokumentów bankowych, zeznań świadków i przesłuchania uczestników.

W sprawie działowej można również podnosić, że jeden ze spadkobierców pobrał lub zatrzymał składniki majątku spadkowego i powinien rozliczyć się z pozostałymi. Znaczenie może mieć również zaliczenie darowizn na schedę spadkową, gdy spadkodawca obdarował za życia jednego ze spadkobierców. Jeżeli jednak spór dotyczy odrębnego roszczenia o zapłatę albo wydanie pieniędzy, sąd może wymagać dochodzenia go w osobnym procesie cywilnym. Wybór drogi zależy od tego, jakie dowody istnieją i jak sformułowane jest żądanie.

Darowizna mieszkania dla wnuka a rozliczenia spadkowe

Fakt, że jeden z wnuków otrzymał od dziadka mieszkanie w darowiźnie, nie oznacza automatycznie, że mieszkanie wraca do spadku. Darowizna dokonana za życia jest co do zasady ważnym przesunięciem majątkowym, o ile nie została skutecznie zakwestionowana.

Darowizna może jednak mieć znaczenie przy innych rozliczeniach. Po pierwsze, przy dziedziczeniu ustawowym między zstępnymi i małżonkiem może pojawić się kwestia zaliczenia darowizny na schedę spadkową, chyba że z okoliczności lub oświadczenia spadkodawcy wynika co innego. Po drugie, jeżeli osoby uprawnione do zachowku zostały pominięte albo otrzymały zbyt mało, darowizna może być istotna przy obliczaniu zachowku.

Trzeba jednak uważać na uproszczenia. Inaczej wygląda sytuacja, gdy obdarowany wnuk jest jednocześnie spadkobiercą, a inaczej, gdy dziedziczą inne osoby. Znaczenie ma też data darowizny, krąg uprawnionych i treść aktu notarialnego.

Kiedy można zgłosić przywłaszczenie pieniędzy?

Jeżeli istnieją poważne podstawy, aby twierdzić, że pieniądze zostały powierzone konkretnej osobie albo znalazły się legalnie w jej posiadaniu, a następnie zostały zatrzymane dla siebie wbrew prawom spadkobierców, można rozważyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa z art. 284 Kodeksu karnego.

Przepis ten przewiduje odpowiedzialność między innymi za przywłaszczenie cudzej rzeczy ruchomej lub prawa majątkowego, a w przypadku rzeczy powierzonej surowszą odpowiedzialność za sprzeniewierzenie. Jeżeli czyn nastąpił na szkodę osoby najbliższej, ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.

Nie każde nierozliczenie się ze spadku jest od razu przestępstwem. W postępowaniu karnym istotne jest wykazanie zamiaru przywłaszczenia, czyli tego, że sprawca chciał zatrzymać cudze mienie dla siebie albo dla innej osoby. Sam spór rodzinny o to, jaka kwota wchodzi do spadku, może zostać potraktowany jako sprawa cywilna, jeżeli brak dowodów na zamiar zatrzymania cudzych środków.

W zawiadomieniu warto opisać chronologię zdarzeń, wskazać osoby pokrzywdzone, przybliżoną kwotę, sposób powierzenia albo przejęcia pieniędzy, dowody i świadków. Zawiadomienie można złożyć pisemnie w prokuraturze lub na policji, a także ustnie do protokołu.

Przeczytaj również:

• spadek po ojcu i druga żona

Co przygotować przed złożeniem sprawy?

Praktycznie najbezpieczniej działać etapami. Najpierw należy zebrać akty stanu cywilnego i ustalić wszystkich spadkobierców. Następnie trzeba uzyskać postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku albo akty poświadczenia dziedziczenia. Kolejnym krokiem jest zgromadzenie dokumentów dotyczących pieniędzy, darowizny mieszkania i ewentualnych wypłat z rachunków.

Jeżeli kilka osób ma wspólne stanowisko, warto działać razem. Wspólne wezwanie, wspólny wniosek dowodowy i spójne zeznania świadków mogą ułatwić wykazanie, że określone środki rzeczywiście istniały i powinny zostać podzielone między uprawnionych.

W sprawach po wielu latach szczególne znaczenie ma dokumentacja. Pamięć świadków bywa zawodna, a część dokumentów może być trudna do uzyskania. Dlatego nie warto zwlekać z zabezpieczeniem korespondencji, potwierdzeń przelewów, dokumentów bankowych, aktów notarialnych i pisemnych oświadczeń osób, które mają wiedzę o majątku zmarłego.

FAQ

Czy można żądać pieniędzy bez stwierdzenia nabycia spadku?

Można wzywać do dobrowolnego rozliczenia, ale w praktyce dokument potwierdzający dziedziczenie jest bardzo ważny. Bez niego trudniej wykazać uprawnienie wobec banku, sądu lub osoby, która przechowuje środki.

Czy dzieci zmarłych sióstr uczestniczą w sprawie?

Tak, jeżeli odziedziczyły udziały po swoich matkach albo wchodzą do kręgu spadkobierców po dziadkach. Trzeba jednak ustalić to formalnie w dokumentach spadkowych, bo od tego zależy ich udział w rozliczeniach.

Czy darowizna mieszkania zawsze zmniejsza udział obdarowanego w spadku?

Nie zawsze. Zależy to od kręgu spadkobierców, treści darowizny, woli spadkodawcy i rodzaju dochodzonego roszczenia. Darowizna może być istotna przy zaliczeniu na schedę spadkową albo przy zachowku, ale wymaga indywidualnej analizy.

Kiedy sprawa jest karna, a kiedy cywilna?

Sprawa cywilna dotyczy przede wszystkim ustalenia składu spadku, udziałów i zapłaty należnych kwot. Sprawa karna wchodzi w grę wtedy, gdy są dowody, że ktoś celowo zatrzymał cudze lub powierzone mu pieniądze jak własne.

Co powinno znaleźć się w zawiadomieniu o przywłaszczeniu?

Należy opisać, kto miał pieniądze, skąd pochodziły, dlaczego należały do spadku, kiedy odmówiono rozliczenia oraz jakie dowody to potwierdzają. Warto dołączyć kopię wezwania do rozliczenia i potwierdzenie jego doręczenia.

Podsumowanie

Aby odzyskać pieniądze po zmarłym, trzeba najpierw uporządkować sprawy spadkowe po wszystkich osobach, po których nie przeprowadzono postępowania. Następnie należy ustalić skład majątku, zebrać dowody i wezwać osobę przechowującą środki do rozliczenia. Jeżeli nie odpowie albo odmówi wydania pieniędzy, możliwy jest dział spadku, pozew o zapłatę lub wydanie środków, a w uzasadnionych przypadkach także zawiadomienie o przywłaszczeniu.

Największe znaczenie mają dowody: dokumenty bankowe, akty notarialne, korespondencja, świadkowie i potwierdzenie, że osoba zobowiązana do rozliczenia została formalnie wezwana. Im dłużej trwa spór, tym ważniejsze jest szybkie zabezpieczenie dokumentacji.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553
2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny
3. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego
4. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 sierpnia 1978 r., sygn. akt Rw 285/78
5. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 20 lipca 1999 r., sygn. akt II AKa 136/99
6. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 6 października 1998 r., sygn. akt II AKa 108/98
7. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 3 grudnia 1998 r., sygn. akt II AKa 176/98
8. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 stycznia 1978 r., sygn. akt V KR 197/77

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.