Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Ojciec zmarł, matka żyje - co z zachowkiem?

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2015-06-23

W 2008 r. moi rodzice przekazali swoje mieszkanie darowizną mojej siostrze. Tata zmarł rok temu, mama żyje. Czy należy mi się zachowek?

Stosownie do art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego zstępnym (dzieci, wnuki itd.), małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek).

„Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia” (art. 991 § 2).

Jak wynika z powyższych przepisów, jest Pani niewątpliwie osobą uprawnioną do zachowku po zmarłym ojcu. O zachowek można bowiem wystąpić dopiero po śmierci spadkodawcy.

Może Pani ubiegać się o zachowek po śmierci ojca (jak również w przyszłości po śmierci mamy) w przypadku, gdy nie otrzymała go Pani w wyniku darowizny (ojciec nie przekazał Pani w darowiźnie żadnych przedmiotów majątkowych) ani w wyniku dziedziczenia (ojciec nie pozostawił w spadku żadnych przedmiotów majątkowych). Ewentualnie może się Pani ubiegać o uzupełnienie zachowku, jeżeli otrzymała Pani darowiznę od ojca lub uzyskała w wyniku dziedziczenia po nim jakieś przedmioty majątkowe, ale ich wartość jest mniejsza niż wartość zachowku.

Według art. 993 „przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów i poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, darowizny uczynione przez spadkodawcę”.

Art. 994 § 1 wskazuje natomiast, iż „przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób nie będących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku”.

Odpowiedzialność za zapłatę zachowku ponoszą nie tylko spadkobiercy, ale również osoby, które otrzymały od spadkodawcy darowizny doliczane do spadku.

Stosownie do art. 1000 § 1 „jeżeli uprawniony nie może otrzymać od spadkobiercy należnego mu zachowku, może on żądać od osoby, która otrzymała od spadkodawcy darowiznę doliczoną do spadku, sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku. Jednakże obdarowany jest obowiązany do zapłaty powyższej sumy tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem darowizny”.

Dla obliczenia zachowku po Pani ojcu należy do spadku po nim doliczyć darowizny, jakich dokonał on za swojego życia. Z pewnością do spadku należy zatem doliczyć darowizny na rzecz Pani siostry.

Jeżeli darowane mieszkanie, o którym Pani pisze, wchodziło w skład majątku wspólnego małżeńskiego rodziców, to należy uznać (ze względu na domniemanie równości udziałów małżonków w majątku wspólnym), że ojciec podarował Pani siostrze 1/2 udziału w nieruchomości, a więc w skład spadku po ojcu będzie zaliczana wartość 1/2 darowizny na rzecz siostry.

Jeżeli przyjąć, że Pani ojciec nie pozostawił nic w spadku, to podstawą obliczenia zachowku będzie 0 (wartość spadku) + wartość 1/2 udziału darowanego Pani siostrze mieszkania.

Przyjmijmy dalej, że ojciec nie pozostawił testamentu i miał dwoje dzieci, tak więc spadek po nim nabyli spadkobiercy ustawowi – Pani, siostra oraz Pani mama, każdy po 1/3 udziału. Jako że podstawą obliczenia zachowku jest udział 1/2 w nieruchomości, to może Pani żądać od siostry zachowku o wartości udziału 1/12 (1/6 z 1/2) mieszkania lub udziału 1/9 (2/9 z 1/2), jeżeli jest Pani trwale niezdolna do pracy.

W Pani przypadku ważny jest również art. 995 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem „wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku”.

To znaczy – ile nieruchomość jest warta teraz, ale w stanie, w którym była w czasie dokonywania darowizny (nie dolicza się więc żadnych ewentualnych remontów, które podniosły wartość darowanej nieruchomości).

Roszczenie o zachowek, tak jak każde roszczenie majątkowe (tzn. posiadające wymierną wartość materialną), podlega przedawnieniu (art. 117 § 1 Kodeksu). Co oznacza przedawnienie roszczeń? To mianowicie, że po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że wyraźnie zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. Tak więc kwestia będąca przedmiotem niniejszego opracowania ma istotne znaczenie praktyczne.

Zgodnie z przepisem art. 1007 § 1 „roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku oraz roszczenia spadkobierców o zmniejszenie zapisów zwykłych i poleceń przedawniają się z upływem lat pięciu od ogłoszenia testamentu” (za roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanych od spadkodawcy zapisu windykacyjnego lub darowizny przedawnia się z upływem lat pięciu od otwarcia spadku, czyli zasadniczo śmierci spadkodawcy). Przepis art. 1007 § 1 jest w zakresie swojego uregulowania jasny, nie pozostawia żadnej swobody interpretacyjnej i nie przewiduje żadnych wyjątków (tak również orzeczenie Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 16 czerwca 2000 r., sygn. akt IV CKN 58/2000).

Aby skutecznie dochodzić zachowku, proponuję Pani w pierwszej kolejności przeprowadzić postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po Pani ojcu – aby móc wykazać w sądzie, że jest Pani spadkobiercą ustawowym swojego ojca.

Następnie powinna Pani wystąpić do swojej siostry z pisemnym wezwaniem o zapłatę zachowku w określonym terminie. Jeżeli siostra nie odpowie na Pani wezwanie i nie zapłaci Pani należnego zachowku, to wówczas pozostaje Pani droga sądowa – złożenie pozwu o zachowek.

Sądem właściwym do wniesienia pozwu o zachowek jest wyłącznie sąd ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy.

Od pozwu o zachowek należy uiścić opłatę stosunkową, która wynosi 5% wartości przedmiotu sporu. Obliczoną kwotę należy zaokrąglić w górę do pełnego złotego. Opłatę wnosi się poprzez naklejenie znaków opłaty sądowej, gotówką w kasie sądu lub na rachunek bankowy (dołączając do pozwu dowód uiszczenia opłaty).

W niniejszej sprawie zasadne byłoby zatem sporządzenie odpowiedniego pisma wzywającego do zapłaty zachowku, jak również wniosku do sądu o stwierdzenie nabycia spadku.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Zachowek a zapis w testamencie

Moja mama poinformowała mnie, że spisała testament u notariusza w obecności mojego brata, w którym dokonała zapisu na moją...

Brak spadku a roszczenie o zachowek

Mam dwoje rodzeństwa. Młodszy brat otrzymał za życia rodziców dom, a krótko przed ich śmiercią także działkę. Rodzice zmarli w zeszłym roku,...

Ustanowienie bratanka jedynym spadkobiercą

Wujek przepisał mi (czyli bratankowi) w testamencie swój dom, czyniąc mnie jedynym spadkobiercą. Wydziedziczył swoje córki, z którymi od lat nie...

Rozliczenia między rodzeństwem po śmierci rodziców

W 1999 r. rodzice podarowali mi dom w zamian za dożywotnią służebność. W domu od lat z mężem dokonujemy remontów i modernizacji. Mam...

Darowizna do majątku wspólnego a zachowek

Przed 18 laty zmarł mój ojciec i tego samego roku, 3 miesiące później –  mój brat. Kilka lat później przeprowadziliśmy sądownie...

Czy nie mogę starać się o zachowek?

Cztery lata temu zmarła moja mama. W testamencie cały swój udział w domy przepisała mojego bratu. Rodzice nie żyją. Jest nas czworo rodzeństwa....

Nieodpłatne przysporzenie od spadkodawcy

Mój mąż umową o częściowy dział spadku oraz zniesienia współwłasności dokonał nieodpłatnego zniesienia współwłasności nieruchomości na rzecz...

Darowizna mieszkania ze służebnością a zachowek

W 2003 r. babcia przepisała darowizną (akt notarialny) mieszkanie siostrze, która poszła do klasztoru. Siostra 5 lat temu przepisała darowizną mieszkanie na...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »