Kategoria: Spadek

Porady Prawne przez internet

Masz problem ze spadkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Dziedziczenie po żonie

Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2013-11-12

Moja żona zmarła kilka lat temu, nie zostawiła testamentu. Nie przeprowadziliśmy postępowania spadkowego. Z żoną mieliśmy dwoje dzieci. Mam jeszcze syna z wcześniejszego związku. Jak ustawowo przebiega dziedziczenie po żonie (chodzi głównie o nasz dom)? Powinienem przeprowadzić postępowanie sądowe czy notarialne? Obecnie chcę zawrzeć zwiążek małżeński z kobietą, która ma dwóch synów. Ponieważ chcę być w porządku wobec swoich dzieci, czy powinienem ustanowić rozdzielność majątkową w nowym związku? Jak będzie wyglądało dziedziczenie w przypadku mojej śmierci?

Iryna Kowalczuk

»Wybrane opinie klientów

Fachowe porady jakie uzyskałam od Pana Marka Goli , pomogly mi w porozumieniu się z rodzina mojego męża, w sprawie zachowku po zmarłej teściowej.Dziekuje bardzo i będę dalej polecała państwa usługi moim znajomym.
Malgorzata
Otrzymałam odpowiedź bardzo wyczerpującą i klarowną.
Anna, 66 lat, inżynier
Bardzo profesjonalnie, szybko, wszystko zrozumiałe
Ania, 68 lat, emerytka
Chciałem bardzo podziękować za poradę która mi bardzo pomogła wasza firma działa na najwyższym poziomie wasze odpowiedzi były wyczerpujące i pomocne jeszcze raz bardzo dziękuję i pozdrawiam.
Krzysztof
Dziękuję za wyczerpującą odpowiedź, uratowała mi Paki tyłek.
Jerzy, 53 lata, informatyk

Na wstępnie wyjaśnijmy, że Pan, a także dwoje Pana dzieci (oprócz dziecka z wcześniejszego związku, o którym Pan pisał) dziedziczycie po śmierci Pana żony. Wynika to wprost z art. 931 Kodeksu cywilnego (K.c.):

Interesuje Cię ten temat? – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

„§ 1. W pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.

§ 2. Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych”.

Wobec powyższego Pan dziedziczy 1/3 udziału w spadku po żonie, a reszta spadku zostanie podzielona między dwoje dzieci w równych częściach, czyli każdy po 1/3.

W skład spadku po zmarłej wejdzie cały jej majątek osobisty (nabyty przed ślubem) oraz 1/2 udziału w majątku wspólnym małżeńskim (w tym także 1/2 udziału w domu, o którym Pan pisze w pytaniu).

Oczywiście Pan zachowuje swoją połowę majątku małżeńskiego nabytą w trakcie trwania związku małżeńskiego.

W pierwszej kolejności, aby uregulować sprawy spadkowe, należy przeprowadzić postępowanie spadkowe po zmarłej żonie (czyli uzyskać potwierdzenie nabycia spadku). Postępowanie spadkowe można przeprowadzić przed sądem lub przez notariuszem.

Do notariusza muszą stawić się wszyscy spadkobiercy osobiście, wówczas sporządzi on akt poświadczenia dziedziczenia, w którym będą wymienieni wszyscy spadkobiercy i ich udziały w spadku. Jest to najszybszy sposób na załatwienie sprawy.

Niezbędne dokumenty to:

  • akt zgonu spadkodawcy,
  • akt stanu cywilnego spadkobierców: akty urodzenia lub akty małżeństwa (kobiety zamężne).

Koszt wynagrodzenia notariusza to ok. 150-300 zł.

Postępowanie mające doprowadzić do stwierdzenia nabycia spadku w sądzie wszczyna się poprzez złożenie w sądzie rejonowym właściwym ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy wniosku o stwierdzenie nabycia spadku.

We wniosku o stwierdzenie nabycia spadku należy podać:

  • oznaczenie właściwego wydziału cywilnego sądu rejonowego, do którego wniosek jest kierowany;
  • imię i nazwisko oraz dokładny adres wnioskodawcy;
  • wykaz uczestników postępowania, przez których rozumiemy wszystkie osoby powołane do dziedziczenia na mocy testamentu i ustawy wraz z ich dokładnymi adresami zamieszkania;
  • tytuł: „Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po [imię i nazwisko zmarłej]”;
  • w głównej części wniosku należy podać dane spadkodawcy (imię i nazwisko, data śmierci, ostatnie miejsce zamieszkania, stan cywilny) oraz informację o tym, czy istnieje testament, wymienić spadkobierców.
 

Do wniosku należy dołączyć:

  • odpis wniosku w tylu kopiach, ilu jest uczestników postępowania;
  • odpis skrócony aktu urodzenia dla mężczyzn i kobiet niezamężnych;
  • odpis skrócony aktu małżeństwa dla kobiet i mężczyzn zamężnych;
  • odpis skrócony aktu zgonu spadkodawcy;
  • oświadczenia o przyjęciu, odrzuceniu spadku lub zrzeczeniu się dziedziczenia (jeśli były składane).

Odpisy aktów stanu cywilnego muszą być nie starsze niż sprzed 3 miesięcy.

Od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku należy wnieść opłatę. Opłata ta jest stała i wynosi 50 zł.

Cała procedura stwierdzenia nabycia spadku kończy się wydaniem przez sąd postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, w którym zostają ustalone udziały poszczególnych spadkobierców w spadku. Sąd na tym etapie nie dzieli jeszcze spadku między spadkobierców, a jedynie ustala, kto jest spadkobiercą i w jakiej części dziedziczy.

Po wydaniu postanowienia o stwierdzenia nabycia spadku można będzie spadek podzielić.

Rzeczy nabyte w postępowaniu spadkowym stanowią współwłasność spadkobierców w częściach ułamkowych.

Przepisy K.c. nie zakreślają spadkobiercom żadnego terminu do pozostawania we wspólności, mimo że jest to stan przejściowy, a co więcej, zgodnie z art. 220 K.c. w zw. z art. 1035 K.c. roszczenie o dział spadku nie ulega przedawnieniu.

Do momentu podziału spadku wszyscy spadkobiercy są właścicielami całego spadku i wszystkich rzeczy wchodzących w skład spadku.

Dział spadku przeprowadza się po to, aby przydzielić konkretne rzeczy (ruchomości i nieruchomości) określonym spadkobiercom. Po stwierdzeniu nabycia spadku stanie się Pan bowiem współwłaścicielem wraz z dziećmi całej masy spadkowej po zmarłej. Żeby stać się właścicielem konkretnych przedmiotów, należy właśnie przeprowadzić dział spadku.

Dział spadku tak samo jak stwierdzenie nabycia spadku można przeprowadzić w drodze postępowania sądowego lub przed notariuszem.

Co się tyczy samego działu spadku, umowny dział spadku może obejmować cały spadek lub jego część. W umowie powinno się wskazać wartość spadku oraz sposób dokonania działu spadku. Forma umowy jest dowolna, ale w analizowanym przypadku, skoro przedmiotem działu spadku jest nieruchomość, umowa powinna być zawarta przed notariuszem.

Jeżeli między Państwem nie będzie sporu co do sposobu działu spadku, ewentualnych rozliczeń itp., najprostszym, najszybszym, ale z kolei droższym sposobem jest umowny dział spadku przeprowadzony w drodze umowy notarialnej. Chociaż notarialny podział spadku będzie kosztowniejszy niż sądowy, to notariusz załatwi wszelkie formalności.

Jeśli chodzi o koszty notarialne działu spadku, to podstawą do określenia maksymalnej stawki taksy notarialnej jest ogólna wartość majątku podlegającego działowi.

Koszty notarialne oblicza notariusz w zależności od tego, jaką stawkę przyjmie. Stawki określone są w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej.

Maksymalna stawka taksy notarialnej jest zależna od wartości majątku podlegającego działowi i wynosi od wartości:

  • do 3000 zł – maksymalna opłata 100 zł;
  • powyżej 3000 zł do 10 000 zł – 100 zł + 3% od nadwyżki powyżej 3000 zł;
  • powyżej 10 000 zł do 30 000 zł – 310 zł + 2% od nadwyżki powyżej 10 000 zł;
  • powyżej 30 000 zł do 60 000 zł – 710 zł + 1% od nadwyżki powyżej 30 000 zł;
  • powyżej 60 000 zł do 1 000 000 zł – 1010 zł + 0,4% od nadwyżki powyżej 60 000zł;
  • powyżej 1 000 000 zł do 2 000 000 zł – 4770 zł + 0,2% od nadwyżki powyżej 1 000 000 zł;
  • powyżej 2 000 000 zł – 6770 zł + 0,25% od nadwyżki powyżej 2 000 000 zł, nie więcej jednak niż 10 000 zł, a w przypadku czynności dokonywanych pomiędzy osobami zaliczonymi do I grupy podatkowej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn – więcej niż 7500 zł.

Powyższe kwoty są maksymalnymi, jakie może naliczyć notariusz. Do powyższych kwot notariusz doliczy 23% podatku VAT.

Drugim ze sposobów dokonania działu spadku jest droga sądowa – takie postępowanie jest tańsze, ale też może dłużej trwać.

Wniosek o dział spadku ze zniesieniem współwłasności może złożyć każdy ze spadkobierców. We wniosku o dział spadku (który składa się do sądu właściwego ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy, a jeżeli tego nie można ustalić – ze względu na położenie majątku spadkowego) należy:

  • powołać postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia,
  • wskazać spis inwentarza,
  • podać, jakie spadkodawca sporządził testamenty, gdzie zostały żłożone i gdzie się znajdują.

Jeżeli spis inwentarza nie został sporządzony, należy we wniosku wskazać majątek, który ma być przedmiotem działu. Spis inwentarza nie jest konieczny, ponieważ wystarczy, że we wniosku o dział spadku zostanie zaznaczone, co wchodzi w skład spadku i jaka jest wartość aktualna tych składników majątkowych. Jeśli między spadkobiercami będzie spór co do wartości majątku spadkowego, to sąd powoła biegłego rzeczoznawcę.

W wypadku, gdy w skład spadku wchodzi nieruchomość, należy przedstawić dowody stwierdzające, że nieruchomość stanowiła własność spadkodawcy, należy więc dołączyć odpis z księgi wieczystej.

W Pana sytuacji dział spadku będzie połączony z podziałem majątku wspólnego małżeńskiego.

W postępowaniu spadkowym zarówno skład, jak i wartość spadku ulegającego podziałowi ustala sąd, który dokonuje tego na podstawie wyjaśnień uczestników postępowania. Od prawidłowego ustalenia wartości majątku spadkowego zależy obliczenie wielkości poszczególnych sched spadkowych przypadających na rzecz poszczególnych współspadkobierców.

Z punktu widzenia sposobu dokonania działu spadku, zarówno w trybie umownym, jak i spadkowym, można wyróżnić:

  • podział fizyczny spadku – podział w naturze;
  • przyznanie przedmiotów spadkowych jednemu spadkobiercy z obowiązkiem spłaty pozostałych lub bez takiej spłaty;
  • podział cywilny – polega na sprzedaży przedmiotów wchodzących w skład spadku i podziale uzyskanej sumy między współspadkobierców.

Przy zgodnym podziale w zasadzie sąd związany jest sposobem podziału podanym przez spadkobierców w zgodnym wniosku. Może on od tego odstąpić jedynie wówczas, gdy występuje sprzeczność proponowanego podziału z prawem, zasadami współżycia społecznego albo też jeśli podział naruszałby w sposób rażący interesy osób uprawnionych. W braku zgodnego wniosku uczestników postępowania sąd powinien dokonać działu z uwzględnieniem składu dzielonego spadku oraz interesów poszczególnych współspadkobierców.

Wysokość opłaty sądowej w sprawie o dział spadku wynosi (zgodnie z art. 51 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych):

  • 500 zł – od wniosku o dział spadku;
  • 300 zł – jeżeli zawiera on zgodny projekt podziału spadku;
  • 1000 zł – od wniosku o dział spadku połączony ze zniesieniem współwłasności;
  • 600 zł – od wniosku, jeżeli zawiera on zgodny projekt działu spadku i zniesienia współwłasności.

Podsumowując, należy stwierdzić, że w Pana sprawie należy najpierw stwierdzić nabycie spadku po zmarłej żonie, następnie spadkobiercy, czyli Pan i Pana dwoje dzieci, muszą porozumieć się co do sposobu podziału spadku (droga sądowa lub notarialna).

Decyzje dotyczące tego, w jaki sposób rozporządzić majątkiem zmarłej, pozostawiam Państwu.

Co się tyczy zawarcia przez Pana nowego związku, rozdzielność majątkowa nie ma żadnego znaczenia w sprawie dziedziczenia po zmarłym małżonku. Majątek nabyty przez Pana przed zawarciem nowego małżeństwa będzie stanowił wyłącznie Pana majątek osobisty i nie będzie podlegał podziałowi w razie ewentualnego rozwodu.

Jeśli nie zostanie spisany testament za życia spadkodawcy, to w grę wchodzi art. 931 K.c., który zacytowałam Panu na początku odpowiedzi, czyli po Pana śmierci będzie dziedziczyć troje Pana dzieci oraz nowa małżonka. Dzieci małżonki nie będą dziedziczyć wraz z Pana dziećmi, pasierbowie bowiem dziedziczą w sytuacji, gdy nie żyją zstępni i małżonek spadkodawcy, jego rodzice, rodzeństwo, dziadkowe i ich zstępni, chyba że Pan ich przysposobi.

Jeśli Pan, będąc w nowym związku małżeńskim, przepisze na rzecz dzieci w drodze umowy darowizny lub testamentu swój majątek, to po Pana śmierci małżonka będzie mogła domagać się od Pana dzieci tzw. zachowku. Żeby uniknąć takiej sytuacji (konieczności zapłaty zachowku przez Pana dzieci na rzecz nowej małżonki), małżonka musiałaby zrzec się dziedziczenia po Pana śmierci w drodze umowy między nią a Panem w formie aktu notarialnego lub Pan musiałby odpłatnie przepisać swój majątek na rzecz dzieci w drodze umowy dożywocia (art. 908-916 K.c.).

W kwestii zachowku ważny jest § 3 art. 994 K.c.: „przy obliczaniu zachowku należnego małżonkowi nie dolicza się do spadku darowizn, które spadkodawca uczynił przed zawarciem z nim małżeństwa”.

Zatem de facto jeśli Pan rozporządzi swoim majątkiem przed zawarciem nowego związku małżeńskiego (np. w formie umowy darowizny lub nieodpłatnego przeniesienia własności nieruchomości podczas działu spadku, które w świetle prawa jest traktowane jako darowizna), to Pana dzieci unikną w przyszłości problemów dotyczących zapłaty ewentualnego zachowku Pana nowej żonie.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Indywidualne Porady Prawne

Masz problem ze spadkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »