Przedłużenie terminu na odrzucenie spadku

Termin na odrzucenie spadku przez dziecko

Oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku może zostać złożone w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania do spadku. Zasadę tę określa art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego. Dotyczy ona zarówno dziedziczenia ustawowego, jak i testamentowego.

Nie zawsze więc sześć miesięcy liczy się od dnia śmierci spadkodawcy. Jeżeli dana osoba dochodzi do dziedziczenia dopiero wskutek odrzucenia spadku przez wcześniejszego spadkobiercę, znaczenie ma moment, w którym dowiedziała się o własnym powołaniu.

W przypadku małoletniego początek terminu ocenia się przez pryzmat wiedzy jego przedstawiciela ustawowego o tytule powołania dziecka. Gdy rodzic odrzuca spadek, a w jego miejsce do dziedziczenia może dojść dziecko, trzeba zatem odrębnie ustalić termin małoletniego na odrzucenie spadku. Nie należy automatycznie przyjmować ani daty śmierci spadkodawcy, ani – w każdej sprawie – dokładnej daty oświadczenia złożonego przez rodzica. Decyduje chwila uzyskania wiedzy o tytule powołania dziecka.

Termin z art. 1015 Kodeksu cywilnego jest terminem prawa materialnego. Nie jest zwykłym terminem procesowym, który po upływie można po prostu przywrócić. Jeżeli termin już minął, trzeba odrębnie zbadać, czy w konkretnej sprawie istnieje podstawa do podjęcia innych czynności, o czym szerzej piszemy w materiale dotyczącym odrzucenia spadku po terminie.

Czy rodzice zawsze potrzebują zezwolenia sądu?

Zgodnie z art. 101 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice nie mogą bez zezwolenia sądu opiekuńczego albo – w przypadkach wskazanych w art. 640¹ Kodeksu postępowania cywilnego – sądu spadku dokonywać czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka ani wyrażać zgody na dokonanie takich czynności przez dziecko.

Od tej zasady istnieje szczególne uproszczenie dotyczące odrzucenia spadku. Na podstawie art. 101 § 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego odrzucenie spadku w imieniu dziecka nie wymaga zezwolenia sądu tylko wtedy, gdy spełnione są łącznie ustawowe warunki:

• dziecko zostało powołane do dziedziczenia wskutek uprzedniego odrzucenia spadku przez rodzica;
• spadek w imieniu dziecka odrzuca rodzic, któremu w tym zakresie przysługuje władza rodzicielska;
• jeżeli władza rodzicielska w tym zakresie przysługuje również drugiemu rodzicowi, rodzice działają wspólnie albo drugi rodzic wyraża zgodę na odrzucenie spadku;
• spadek odrzucają również inni zstępni rodziców tego dziecka.

Nie działa więc automat: „rodzic odrzucił spadek, zatem może bez sądu odrzucić go także za dziecko”. Trzeba sprawdzić wszystkie przesłanki ustawowe. Jeżeli rodzice nie są zgodni albo warunki z art. 101 § 4 nie są spełnione, zastosowanie ma zwykły tryb wymagający zezwolenia właściwego sądu. Jeżeli sąd nie zezwoli na dokonanie czynności, znaczenie może mieć również problem odmowy odrzucenia spadku przez dziecko.

Który sąd wydaje zezwolenie na odrzucenie spadku?

Jeżeli zezwolenie jest potrzebne, nie w każdej sytuacji właściwy będzie sąd opiekuńczy. Art. 640¹ Kodeksu postępowania cywilnego przewiduje, że jeżeli toczy się postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku, zezwolenie na prostą akceptację albo odrzucenie spadku w imieniu dziecka jako czynność przekraczającą zakres zwykłego zarządu wydaje sąd spadku.

Jeżeli wniosek o zezwolenie został wcześniej złożony do sądu opiekuńczego, a następnie zostanie wszczęte postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku, przepisy przewidują przekazanie takiego wniosku do dalszego rozpoznania sądowi spadku. Dlatego w artykule nie należy utożsamiać każdego postępowania o zezwolenie wyłącznie ze „zgodą sądu rodzinnego”. Właściwy może być sąd opiekuńczy albo – w sytuacjach przewidzianych ustawą – sąd spadku.

Zawieszenie terminu na czas postępowania o zezwolenie

Jeżeli złożenie oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku wymaga zezwolenia sądu, art. 1015 § 1² Kodeksu cywilnego przewiduje wprost, że bieg sześciomiesięcznego terminu ulega zawieszeniu na czas trwania postępowania sądowego w tym przedmiocie.

Nie jest to przedłużenie terminu o kolejne 6 miesięcy ani procesowe przywrócenie terminu. Zawieszenie oznacza, że przez czas postępowania o zezwolenie termin nie biegnie, a po zakończeniu okresu zawieszenia biegnie dalej w tej części, która pozostała. Rodzic powinien więc ustalić zarówno moment rozpoczęcia biegu terminu, jak i to, jaka jego część upłynęła przed rozpoczęciem postępowania o zezwolenie.

W praktyce warto zachować odpis wniosku o zezwolenie oraz potwierdzenie jego złożenia. Jeżeli powstanie później spór dotyczący terminu, daty wszczęcia i zakończenia postępowania mogą mieć zasadnicze znaczenie dla obliczeń.

Samo prawomocne zezwolenie sądu nie zastępuje oświadczenia o odrzuceniu spadku. Po jego uzyskaniu trzeba jeszcze dokonać właściwej czynności – złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku w imieniu dziecka przed sądem albo notariuszem.

Jak zachować termin bez postępowania o zezwolenie?

Art. 1015 § 1¹ Kodeksu cywilnego przewiduje dodatkową regułę dotyczącą zachowania terminu: wystarczy przed jego upływem złożyć do sądu wniosek o odebranie oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku. Ma to praktyczne znaczenie, gdy oświadczenie ma zostać odebrane przez sąd, a termin zbliża się do końca.

Regułę tę trzeba odróżniać od zawieszenia terminu na czas postępowania o wymagane zezwolenie. Są to dwa różne mechanizmy prawne. Jeżeli zezwolenie sądu jest potrzebne, zastosowanie ma szczególna zasada zawieszenia biegu terminu. Jeżeli problem dotyczy samego sposobu liczenia sześciu miesięcy, pomocne może być także szersze omówienie liczenia terminów na odrzucenie spadku.

Spadkobierca powołany w dalszej kolejności

Przy dziedziczeniu ustawowym osoba powołana w dalszej kolejności nie zawsze liczy termin od dnia śmierci spadkodawcy. Jeżeli jej powołanie stało się aktualne wskutek odrzucenia spadku przez wcześniejszego spadkobiercę, początek terminu trzeba ustalić według chwili uzyskania wiedzy o własnym tytule powołania.

W sprawach małoletnich bierze się pod uwagę wiedzę przedstawiciela ustawowego. Każdy przypadek trzeba jednak oceniać indywidualnie, ponieważ moment uzyskania wiedzy o powołaniu dziecka nie musi w każdym stanie faktycznym pokrywać się dokładnie z dniem, w którym rodzic złożył własne oświadczenie o odrzuceniu spadku.

Indywidualne ustalanie początku terminu dla poszczególnych spadkobierców znajduje oparcie także w orzecznictwie Sądu Najwyższego, w tym w postanowieniu z 13 grudnia 2012 r., sygn. akt V CSK 18/12.

Co się dzieje, gdy oświadczenie nie zostanie złożone?

Według obecnego art. 1015 § 2 Kodeksu cywilnego brak oświadczenia spadkobiercy w ustawowym terminie jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Odpowiedzialność za długi spadkowe jest wtedy co do zasady ograniczona do wartości stanu czynnego spadku ustalonego w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza.

Ograniczenie to ma przede wszystkim charakter kwotowy. Nie oznacza, że wierzyciele mogą prowadzić egzekucję wyłącznie z przedmiotów odziedziczonych po spadkodawcy. Po przyjęciu spadku odpowiedzialność może obejmować także własny majątek spadkobiercy, ale w granicach wynikających z zasad dobrodziejstwa inwentarza, z uwzględnieniem ustawowych wyjątków.

Trzeba przy tym pamiętać o sprawach dotyczących dawnych spadków. Zmiana, która wprowadziła jako powszechny skutek braku oświadczenia przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza, dotyczy spadków otwartych od 18 października 2015 r. W przypadku spadków otwartych wcześniej skutki braku oświadczenia należy oceniać według przepisów obowiązujących w chwili otwarcia spadku.

Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza nie zawsze kończy problem. Nadal może być konieczne ustalenie majątku i zadłużenia spadkodawcy, sporządzenie wykazu lub spisu inwentarza oraz udział w postępowaniach z wierzycielami. W rodzinach, w których spadek wcześniej odrzucili rodzice, często pojawia się również problem odrzucenia spadku przez wnuki.

Jak praktycznie zabezpieczyć termin?

Najpierw trzeba ustalić, kiedy spadkobierca – a w przypadku małoletniego jego przedstawiciel ustawowy – dowiedział się o tytule powołania. Następnie należy sprawdzić, czy spełnione są wszystkie przesłanki pozwalające rodzicom odrzucić spadek za dziecko bez zezwolenia sądu.

Jeżeli zezwolenie jest wymagane, trzeba ustalić właściwy sąd i możliwie szybko wszcząć postępowanie. Należy zachować dokumenty pozwalające wykazać datę złożenia wniosku oraz kontrolować moment ustania zawieszenia biegu terminu. Po uzyskaniu zezwolenia trzeba pamiętać o odrębnym oświadczeniu spadkowym.

Jeżeli natomiast zezwolenie sądu nie jest potrzebne, ale termin zbliża się do końca, trzeba doprowadzić do złożenia oświadczenia w odpowiedniej formie albo skorzystać z przewidzianej w art. 1015 § 1¹ Kodeksu cywilnego możliwości zachowania terminu przez złożenie do sądu wniosku o odebranie oświadczenia.

FAQ

Czy można przedłużyć termin na odrzucenie spadku?

Nie ma zwykłego wniosku o przedłużenie sześciomiesięcznego terminu. Przepisy przewidują jednak szczególne mechanizmy jego ochrony. Jeżeli do odrzucenia spadku potrzebne jest zezwolenie sądu, bieg terminu ulega zawieszeniu na czas postępowania o zezwolenie. Z kolei dla zachowania terminu do złożenia oświadczenia przed sądem wystarcza złożenie przed jego upływem wniosku o odebranie oświadczenia.

Czy po odrzuceniu spadku przez rodzica zawsze można odrzucić go za dziecko bez sądu?

Nie. Muszą zostać łącznie spełnione przesłanki art. 101 § 4 KRO: dziecko ma być powołane wskutek wcześniejszego odrzucenia spadku przez rodzica, czynności dokonuje rodzic uprawniony w ramach władzy rodzicielskiej, drugi uprawniony rodzic współdziała albo wyraża zgodę oraz spadek odrzucają również inni zstępni rodziców dziecka. Jeżeli warunki nie są spełnione albo rodzice nie są zgodni, potrzebne jest zezwolenie właściwego sądu.

Czy postępowanie o zezwolenie daje nowe 6 miesięcy?

Nie. Gdy zezwolenie jest wymagane, bieg terminu jest zawieszony na czas postępowania sądowego. Po ustaniu zawieszenia termin biegnie dalej w niewykorzystanej części. Nie rozpoczyna się automatycznie nowy sześciomiesięczny termin.

Który sąd wydaje zezwolenie na odrzucenie spadku za dziecko?

Co do zasady chodzi o sąd opiekuńczy. Jeżeli jednak zachodzą przypadki określone w art. 640¹ KPC, w szczególności gdy zezwolenie ma zostać wydane w toku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, właściwy jest sąd spadku.

Czy samo zezwolenie sądu oznacza, że spadek został odrzucony?

Nie. Zezwolenie umożliwia dokonanie czynności w imieniu dziecka, ale nie zastępuje oświadczenia spadkowego. Po uzyskaniu wymaganego zezwolenia trzeba jeszcze złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku przed sądem albo notariuszem.

Od kiedy liczy się termin dla małoletniego?

Termin liczy się od dnia dowiedzenia się o tytule powołania do spadku. W przypadku małoletniego ocenia się w tym zakresie wiedzę jego przedstawiciela ustawowego. Nie można więc w każdej sprawie automatycznie liczyć sześciu miesięcy od daty śmierci spadkodawcy lub od samego dnia odrzucenia spadku przez rodzica.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 1015, tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 795, ELI.
2. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 101 § 3–4, tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 236, ELI.
3. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 640 i art. 640¹, tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 468, ELI.
4. Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2015 r. poz. 539 – przepisy przejściowe dotyczące spadków otwartych przed wejściem w życie zmiany.
5. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2012 r., sygn. akt V CSK 18/12.