Jak liczyć termin na odrzucenie spadku?

Sprawa pani Aleksandry dotyczy zadłużonego spadku po bracie ojca. Pani Aleksandra odrzuciła spadek, a następnie jej małoletnie dzieci mogły zostać powołane do dziedziczenia w jej miejsce. Złożyła więc wniosek do sądu rodzinnego o zgodę na odrzucenie spadku w imieniu dzieci i obawia się, czy sześciomiesięczny termin nie upłynie przed zakończeniem postępowania.

Takie sprawy wymagają rozróżnienia dwóch czynności: uzyskania zgody sądu, jeżeli jest potrzebna, oraz złożenia właściwego oświadczenia o odrzuceniu spadku. Sam wniosek o zgodę nie jest jeszcze oświadczeniem o odrzuceniu spadku, ale obecnie przepisy wyraźnie chronią termin na czas postępowania o zezwolenie.

Termin na odrzucenie spadku

Zgodnie z art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego oświadczenie o przyjęciu albo o odrzuceniu spadku można złożyć w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania. Nie zawsze jest to dzień śmierci spadkodawcy. Dla kolejnych spadkobierców, na przykład dzieci osoby, która odrzuciła spadek, termin zwykle zaczyna biec od dnia, w którym przedstawiciel ustawowy dowiedział się, że dziecko zostało powołane do dziedziczenia. Więcej o tym, jak liczyć odrzucenie spadku przez dziecko a termin, piszemy w osobnym artykule.

Jeżeli termin kończy się w dniu ustawowo wolnym od pracy albo w sobotę, stosuje się ogólne zasady liczenia terminów i ostatni dzień terminu przesuwa się na następny dzień, który nie jest dniem wolnym od pracy ani sobotą. W praktyce warto jednak nie odkładać oświadczenia na ostatnie dni, bo notariusz albo sąd mogą wymagać dodatkowych dokumentów.

Brak oświadczenia w terminie nie oznacza już prostego przyjęcia spadku bez ograniczenia odpowiedzialności. Co do zasady skutkuje przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza, czyli z ograniczeniem odpowiedzialności za długi do wartości stanu czynnego spadku. Nadal jednak może to wymagać dalszych czynności, w tym ustalenia majątku i długów spadkowych, dlatego w sprawach zadłużonych spadków decyzję warto podjąć szybko. W praktyce wiele osób zastanawia się, jak najprościej pozbyć się niechcianego spadku bez zbędnych komplikacji.

Wniosek o zezwolenie na odrzucenie spadku w imieniu dziecka

Odrzucenie spadku w imieniu małoletniego jest czynnością dotyczącą majątku dziecka. Co do zasady rodzice nie mogą samodzielnie dokonywać czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka bez zezwolenia właściwego sądu. W sprawach spadkowych może to być sąd opiekuńczy, a gdy toczy się już postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku, w określonych przypadkach sąd spadku.

Od 15 listopada 2023 r. obowiązuje jednak ważny wyjątek. Jeżeli dziecko dziedziczy dlatego, że jego rodzic wcześniej odrzucił spadek, odrzucenie spadku w imieniu dziecka może nie wymagać zezwolenia sądu, o ile spełnione są warunki z art. 101 § 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Chodzi w szczególności o sytuację, w której czynności dokonuje rodzic mający w tym zakresie władzę rodzicielską, za zgodą drugiego rodzica mającego taką władzę, albo rodzice działają wspólnie, a także spełnione są pozostałe wymagania dotyczące zstępnych rodziców dziecka.

Jeżeli rodzice nie są zgodni, jedno z nich nie może skutecznie wyrazić zgody, dziecko dziedziczy z innego tytułu niż wcześniejsze odrzucenie spadku przez rodzica albo stan faktyczny jest nietypowy, wciąż może być potrzebne postępowanie przed sądem rodzinnym albo przed sądem spadku. W takiej sytuacji samo zezwolenie sądu nie kończy sprawy. Po jego uzyskaniu trzeba jeszcze złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku w imieniu dziecka.

Jak liczyć 6 miesięcy, gdy sprawa dotyczy małoletniego?

Aktualnie przepisy rozstrzygają problem, który wcześniej wynikał głównie z orzecznictwa Sądu Najwyższego. Art. 1015 § 1² Kodeksu cywilnego stanowi, że jeżeli złożenie oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku wymaga zezwolenia sądu, bieg terminu do złożenia oświadczenia ulega zawieszeniu na czas trwania postępowania sądowego w tym przedmiocie.

Oznacza to, że jeżeli rodzic złożył wniosek o zezwolenie sądu przed upływem 6 miesięcy, czas trwania postępowania nie powinien powodować utraty możliwości odrzucenia spadku w imieniu dziecka. Po prawomocnym zakończeniu sprawy trzeba jednak działać bez zwłoki i złożyć właściwe oświadczenie w sądzie albo u notariusza, chyba że z wyliczenia terminu wynika, że pozostał jeszcze bezpieczny zapas czasu.

Niezależnie od tego art. 1015 § 1¹ Kodeksu cywilnego przewiduje, że do zachowania terminu wystarczy złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia o przyjęciu albo o odrzuceniu spadku. To rozwiązanie ma znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy termin zbliża się do końca i nie ma pewności, czy uda się szybko złożyć oświadczenie przed notariuszem.

Odrzucenie spadku — sąd czy notariusz?

Oświadczenie o odrzuceniu spadku można złożyć przed notariuszem albo w sądzie rejonowym, w którego okręgu znajduje się miejsce zamieszkania lub pobytu osoby składającej oświadczenie. Można je także złożyć w sądzie spadku w toku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku. Wybór drogi zależy od dokumentów, czasu i stopnia skomplikowania sprawy.

Notariusz jest często szybszym rozwiązaniem, ale może oczekiwać kompletu dokumentów i jasnej sytuacji rodzinnej. Jeżeli sprawa jest nietypowa, na przykład w akcie zgonu widnieje tylko data znalezienia zwłok, spór dotyczy daty śmierci albo nie wiadomo, od kiedy liczyć termin, bezpieczniejsze może być skierowanie sprawy do sądu. Więcej o praktycznym wyborze drogi postępowania omawia artykuł gdzie odrzucić spadek.

Co powinna zrobić osoba w sytuacji podobnej do pani Aleksandry?

Jeżeli dzieci zostały powołane do spadku dlatego, że rodzic wcześniej odrzucił spadek, w pierwszej kolejności trzeba sprawdzić, czy można skorzystać z uproszczonej procedury bez zgody sądu. Jeżeli tak, rodzice mogą złożyć oświadczenie w imieniu dziecka przed notariuszem albo sądem, pamiętając o wymaganych oświadczeniach dotyczących władzy rodzicielskiej, zgody drugiego rodzica, wcześniejszego odrzucenia spadku oraz innych zstępnych.

Jeżeli zgoda sądu jest potrzebna, złożony w terminie wniosek o zezwolenie zabezpiecza sytuację, bo bieg terminu ulega zawieszeniu na czas postępowania. Po uzyskaniu prawomocnego postanowienia należy niezwłocznie złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku w imieniu dziecka. Nie warto czekać na dodatkowe wezwania, ponieważ sądowa zgoda nie zastępuje samego oświadczenia.

Gdy termin 6 miesięcy zbliża się do końca, a rodzic nie ma pewności, czy właściwa procedura została dobrana poprawnie, praktycznym rozwiązaniem może być złożenie do sądu wniosku o odebranie oświadczenia albo pilne złożenie oświadczenia przed notariuszem, jeżeli zgoda sądu nie jest wymagana. W razie wątpliwości co do dat, dokumentów albo właściwości sądu warto działać ostrożnie i zachować potwierdzenia złożenia pism.

FAQ

Od kiedy liczy się 6 miesięcy na odrzucenie spadku?

Termin liczy się od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania do spadku. Dla dziecka powołanego po odrzuceniu spadku przez rodzica będzie to zwykle dzień, w którym rodzic dowiedział się, że dziecko dziedziczy w jego miejsce.

Czy wniosek do sądu rodzinnego wystarczy, żeby odrzucić spadek?

Nie. Wniosek o zezwolenie sądu nie jest jeszcze oświadczeniem o odrzuceniu spadku. Jeżeli jednak zezwolenie jest wymagane, bieg terminu do złożenia oświadczenia ulega zawieszeniu na czas trwania postępowania sądowego.

Czy zawsze trzeba mieć zgodę sądu na odrzucenie spadku przez dziecko?

Nie zawsze. Po zmianach obowiązujących od 15 listopada 2023 r. w niektórych sprawach rodzice mogą odrzucić spadek w imieniu dziecka bez zgody sądu, jeżeli dziecko dziedziczy wskutek wcześniejszego odrzucenia spadku przez rodzica i spełnione są warunki ustawowe.

Czy po zgodzie sądu trzeba iść jeszcze do notariusza?

Po uzyskaniu prawomocnego zezwolenia trzeba złożyć właściwe oświadczenie o odrzuceniu spadku. Można to zrobić przed notariuszem albo w sądzie, zależnie od sytuacji i dostępnych dokumentów.

Co się stanie, jeśli spadek nie zostanie odrzucony w terminie?

Brak oświadczenia w terminie co do zasady oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Odpowiedzialność za długi jest wtedy ograniczona do wartości stanu czynnego spadku, ale sprawa nadal może wymagać ustalenia składu spadku, długów i ewentualnego spisu albo wykazu inwentarza.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny, w szczególności art. 1012–1015 — ISAP
2. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. — Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 101 § 3–4 — ISAP
3. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. — Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 640, art. 640¹ i art. 641 — ISAP
4. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 1978 r., sygn. akt III CZP 39/77
5. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 2013 r., sygn. akt I CSK 329/13
6. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 2015 r., sygn. akt V CSK 686/14
7. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 2015 r., sygn. akt III CSK 352/14

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.