Dzieci urodzone w Anglii a odrzucenie zadłużonego spadku

Stan prawny: 26 maja 2026 r.

Krąg dziedziczenia po odrzuceniu spadku

Z opisu sprawy wynika, że zmarła osoba pozostawiła długi, a spadkobiercy z bliższej grupy chcą uniknąć odpowiedzialności za zadłużony spadek. Jeżeli Pani i Pani dzieci odrzuciły spadek w terminie, dalsza procedura odrzucenia w kraju powinna objąć także osoby, które wchodzą do dziedziczenia po odrzucającym spadkobiercy.

Przy dziedziczeniu ustawowym w pierwszej kolejności dziedziczą dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek. Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dziedziczy, bo np. odrzuciło spadek, jego udział przechodzi na jego dzieci, a więc na wnuki spadkodawcy. Tak wynika z art. 931 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli spadkodawca nie miał zstępnych albo wszyscy zstępni zostali skutecznie wyłączeni od dziedziczenia, krąg spadkobierców przesuwa się dalej, m.in. na małżonka, rodziców, rodzeństwo i zstępnych rodzeństwa. Dlatego w sprawach zadłużonych spadków trzeba ustalić pełną kolejność dziedziczenia długów, a nie tylko to, kto pierwszy dowiedział się o śmierci spadkodawcy.

Odrzucenie spadku powoduje, że dana osoba jest traktowana tak, jakby nie dożyła otwarcia spadku. Nie można odrzucić spadku „na rzecz” konkretnej osoby ani wybrać, kto ma wejść w miejsce odrzucającego. Skutek wynika z ustawy.

Czy dzieci urodzone w Anglii muszą odrzucać spadek po krewnym z Polski?

Tak, jeżeli zgodnie z polskimi przepisami dzieci zostały powołane do dziedziczenia po odrzuceniu spadku przez rodzica, trzeba rozważyć złożenie oświadczenia w ich imieniu. Miejsce urodzenia w Anglii i brytyjski paszport nie wyłączają automatycznie dziecka z dziedziczenia po polskim spadkodawcy.

Jeżeli jedno z rodziców jest obywatelem polskim, dziecko co do zasady może mieć także obywatelstwo polskie z mocy prawa. W praktyce znaczenie mają jednak nie tylko dokumenty dziecka, ale również miejsce zwykłego pobytu spadkodawcy, obywatelstwo, treść ewentualnego testamentu, data śmierci i to, czy sprawa ma element transgraniczny.

Jeżeli spadkodawca mieszkał i zmarł w Polsce, a nie dokonał skutecznego wyboru innego prawa w testamencie, w typowej sprawie do dziedziczenia stosuje się prawo polskie i właściwy będzie polski sąd spadku. W sprawach dzieci mieszkających na stałe w Wielkiej Brytanii trzeba jednak osobno sprawdzić kwestie reprezentacji dziecka, dokumentów i ewentualnej jurysdykcji sądu opiekuńczego.

Termin 6 miesięcy na odrzucenie spadku

Zgodnie z art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku składa się w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania. W przypadku dziecka termin liczy się najczęściej od momentu, w którym rodzic dowiedział się, że po jego odrzuceniu spadku do dziedziczenia zostało powołane dziecko.

Aktualnie obowiązuje ważne ułatwienie: do zachowania terminu wystarczy złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Jeżeli do złożenia oświadczenia potrzebne jest zezwolenie sądu, bieg terminu ulega zawieszeniu na czas trwania postępowania sądowego w tej sprawie.

Jeżeli w terminie nie zostanie złożone żadne oświadczenie, spadek zostaje przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza. To ogranicza odpowiedzialność za długi do wartości aktywów spadku, ale nie zawsze jest rozwiązaniem najprostszym, zwłaszcza gdy spadek jest wyłącznie zadłużony, a dziecko i rodzice mieszkają za granicą.

Odrzucenie spadku w imieniu małoletniego a zgoda sądu

Przed 15 listopada 2023 r. odrzucenie spadku w imieniu dziecka co do zasady wymagało wcześniejszego zezwolenia sądu opiekuńczego. Obecnie zasada jest bardziej praktyczna i w części spraw rodzice mogą działać bez sądu.

Zgodnie z art. 101 § 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zgoda sądu nie jest potrzebna, jeżeli dziecko jest powołane do dziedziczenia wskutek uprzedniego odrzucenia spadku przez rodzica, a odrzucenia w imieniu dziecka dokonuje rodzic mający w tym zakresie władzę rodzicielską za zgodą drugiego rodzica mającego taką władzę albo oboje rodzice działają wspólnie. Dodatkowo spadek powinni odrzucać także inni zstępni rodziców tego dziecka.

Zgoda sądu nadal będzie potrzebna m.in. wtedy, gdy rodzice nie są zgodni, jedno z rodziców nie może skutecznie wyrazić zgody, dziecko nie dziedziczy wskutek odrzucenia spadku przez rodzica, lecz „obok” niego, albo inny zstępny rodziców dziecka spadek przyjmuje. Zgoda może być też konieczna, gdy sytuacja rodzinna lub dokumentacyjna jest nietypowa.

Jeżeli zezwolenie jest wymagane, wniosek składa się do sądu opiekuńczego, a gdy toczy się już postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku, zezwolenie może wydać sąd spadku na podstawie art. 640¹ Kodeksu postępowania cywilnego.

W przypadku dzieci mieszkających w Anglii właściwość sądu może wymagać osobnej analizy. Jeżeli dziecko nie ma miejsca zamieszkania ani pobytu w Polsce, w praktyce trzeba sprawdzić, czy sprawę rozpozna polski sąd opiekuńczy, sąd spadku, czy też konieczne będzie wykazanie dodatkowych podstaw jurysdykcji. Nie należy automatycznie zakładać, że zawsze właściwy będzie ten sam sąd.

Jak złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku z Wielkiej Brytanii?

Oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku można złożyć przed sądem albo przed notariuszem. Osoba przebywająca w Wielkiej Brytanii może też skorzystać z urzędu konsularnego RP, w którym konsul poświadcza własnoręczność podpisu pod oświadczeniem. Taki dokument trzeba następnie przedłożyć właściwemu sądowi spadku w Polsce.

Oświadczenie o odrzuceniu spadku w imieniu dzieci powinno zawierać dane spadkodawcy, datę i miejsce jego śmierci, ostatnie miejsce zwykłego pobytu, tytuł powołania do spadku oraz jednoznaczną treść oświadczenia. Przy odrzuceniu w imieniu małoletniego rodzic składa także dodatkowe oświadczenia wynikające z art. 641 § 3¹ Kodeksu postępowania cywilnego, m.in. o władzy rodzicielskiej, zgodzie drugiego rodzica, wcześniejszym odrzuceniu spadku przez rodzica oraz o odrzuceniu spadku przez innych zstępnych rodziców dziecka.

Oświadczenie składane w trybie bez zgody sądu może dotyczyć więcej niż jednego dziecka. Trzeba jednak uważać, bo część oświadczeń rodzic składa pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe oświadczenie.

W sprawach, w których dziecko, rodzic albo inna osoba nie może samodzielnie działać, przydatne może być porównanie procedury dotyczącej reprezentacji, w tym odrzucenie w imieniu osoby niesamodzielnej. Nie są to identyczne sytuacje, ale dobrze pokazują, jak duże znaczenie ma prawidłowe umocowanie osoby składającej oświadczenie.

Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza

Jeżeli rodzice nie odrzucą spadku w imieniu dziecka, a termin upłynie, dziecko przyjmuje spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Odpowiedzialność za długi jest wtedy ograniczona do wartości stanu czynnego spadku, czyli do wartości aktywów.

Jeżeli spadek nie zawiera żadnego majątku, a jedynie długi, ograniczenie odpowiedzialności może w praktyce oznaczać brak obowiązku zapłaty ponad wartość aktywów. Trzeba jednak pamiętać, że wierzyciele mogą podejmować działania, a rodzice mogą być zmuszeni do reagowania na wezwania, pozwy albo postępowania egzekucyjne.

W sprawach zadłużonych spadków znaczenie może mieć wykaz inwentarza albo spis inwentarza. Wykaz inwentarza może sporządzić spadkobierca, zapisobierca windykacyjny albo wykonawca testamentu, natomiast spis inwentarza sporządza komornik. Błędy w wykazie lub zatajenie składników majątku mogą mieć poważne skutki dla zakresu odpowiedzialności.

Dlatego przy spadku oczywiście zadłużonym odrzucenie spadku w imieniu dziecka bywa rozwiązaniem prostszym niż bierne oczekiwanie na przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza, zwłaszcza gdy rodzina mieszka poza Polską.

Jakie dokumenty przygotować?

W typowej sprawie potrzebne będą: odpis aktu zgonu spadkodawcy, dane ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy, dokument potwierdzający wcześniejsze odrzucenie spadku przez rodzica, odpis aktu urodzenia dziecka, dokumenty potwierdzające władzę rodzicielską, zgoda drugiego rodzica albo wspólne działanie rodziców oraz dokumenty pokazujące, że spadek jest zadłużony.

Jeżeli dziecko urodziło się w Wielkiej Brytanii, polski sąd, notariusz albo konsulat mogą wymagać aktu urodzenia w odpowiedniej formie, tłumaczenia przysięgłego, a czasem także transkrypcji zagranicznego aktu stanu cywilnego do polskiego rejestru. Wymogi trzeba sprawdzić przed złożeniem oświadczenia, aby nie stracić czasu w ramach 6-miesięcznego terminu.

Jeżeli rodzic mieszkający w Anglii prowadzi sprawę w polskim sądzie, często praktyczne jest ustanowienie pełnomocnika w Polsce albo pełnomocnika do doręczeń. Ułatwia to odbieranie korespondencji i reagowanie na wezwania sądu.

FAQ

Czy brytyjski paszport dziecka wyłącza dziedziczenie po krewnym z Polski?

Nie. Paszport brytyjski nie oznacza automatycznie, że dziecko nie dziedziczy po polskim krewnym. Trzeba ustalić obywatelstwo, więź rodzinną, podstawę dziedziczenia i prawo właściwe dla spadku.

Czy zawsze potrzebna jest zgoda sądu na odrzucenie spadku w imieniu dziecka?

Nie. Od 15 listopada 2023 r. zgoda sądu nie jest wymagana w części spraw, gdy dziecko dziedziczy wskutek wcześniejszego odrzucenia spadku przez rodzica, rodzice działają zgodnie i spełnione są pozostałe warunki z art. 101 § 4 K.r.o.

Kiedy zgoda sądu nadal będzie konieczna?

Zgoda sądu będzie potrzebna m.in. przy braku porozumienia rodziców, nietypowej sytuacji rodzinnej, dziedziczeniu dziecka obok rodzica albo gdy inny zstępny rodziców dziecka przyjmuje spadek.

Od kiedy liczy się termin 6 miesięcy dla dziecka?

Najczęściej od dnia, w którym rodzic dowiedział się, że po jego odrzuceniu spadku dziecko zostało powołane do dziedziczenia. W praktyce często będzie to dzień złożenia przez rodzica własnego oświadczenia o odrzuceniu spadku, ale każdą sprawę trzeba ocenić indywidualnie.

Czy można odrzucić spadek na rzecz innej osoby?

Nie. Odrzucenie spadku nie następuje na rzecz konkretnej osoby. Spadkobierca, który odrzucił spadek, jest traktowany tak, jakby nie dożył otwarcia spadku, a do dziedziczenia wchodzą kolejne osoby według ustawy albo testamentu.

Czy przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza zawsze rozwiązuje problem długów?

Nie zawsze. Ogranicza odpowiedzialność za długi do wartości aktywów spadku, ale może wiązać się z dodatkowymi formalnościami, sporami z wierzycielami i koniecznością wykazywania składu oraz wartości spadku.

Podsumowanie

Jeżeli rodzic odrzucił zadłużony spadek, jego małoletnie dzieci mieszkające w Anglii mogą wejść do dziedziczenia. Wtedy trzeba rozważyć odrzucenie spadku także w ich imieniu, chyba że rodzina świadomie akceptuje przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza.

Najważniejsze jest szybkie ustalenie, czy w konkretnej sprawie można skorzystać z uproszczonej procedury bez zgody sądu, czy najpierw trzeba wystąpić do sądu o zezwolenie. Równolegle należy pilnować 6-miesięcznego terminu i przygotować dokumenty wymagane przez sąd, notariusza albo konsula.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296
3. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59
4. Ustawa z dnia 25 czerwca 2015 r. - Prawo konsularne - Dz.U. 2015 poz. 1274
5. Informacja konsularna RP w Wielkiej Brytanii: Oświadczenie o odrzuceniu lub przyjęciu spadku

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.