- Odrzucenie spadku nie pozbawia prawa do świadczeń, które z mocy ustawy albo umowy przechodzą bezpośrednio na oznaczone osoby.
- Środki z OFE co do zasady trafiają najpierw do małżonka w części wynikającej ze wspólności majątkowej, a następnie do osób wskazanych przez zmarłego; do spadku wchodzą dopiero, gdy brak takich osób.
- Odprawa pośmiertna nie jest długiem ani składnikiem spadku po pracowniku, lecz własnym świadczeniem członków rodziny wskazanych w Kodeksie pracy.
- Zaległe wynagrodzenie i inne prawa majątkowe ze stosunku pracy przechodzą na małżonka oraz osoby uprawnione do renty rodzinnej, a dopiero przy ich braku wchodzą do spadku.
- Świadczenia z ubezpieczenia na życie albo z polisy zdrowotnej nie należą do spadku, jeżeli zostały wypłacone osobie uprawnionej wskazanej w umowie.
Czy środki z OFE wchodzą do masy spadkowej?
Nie zawsze. Sam fakt, że środki były związane z majątkiem zmarłego, nie oznacza jeszcze, że automatycznie wchodzą do masy spadkowej. Zgodnie z art. 922 § 2 Kodeksu cywilnego do spadku nie należą prawa i obowiązki ściśle związane z osobą zmarłego, a także prawa, które z chwilą śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami.
Oznacza to, że po śmierci męża można otrzymać określone świadczenia na wypadek śmierci, mimo odrzucenia spadku. Kluczowe jest ustalenie, z jakiego tytułu dokonano wypłaty: z OFE, z polisy, z prawa pracy czy jako składnik spadku.
W przypadku OFE trzeba odróżnić kilka etapów rozliczenia. Jeżeli zmarły pozostawał w małżeńskiej wspólności majątkowej, część środków przypadająca małżonkowi może zostać przekazana w ramach podziału środków objętych wspólnością. Pozostałe środki są przekazywane osobom wskazanym przez zmarłego jako uposażone. Dopiero gdy takich osób nie wskazano, środki z OFE wchodzą do spadku i podlegają dziedziczeniu na zasadach ogólnych. Inaczej wygląda rozliczenie po byłym partnerze niż po obecnym małżonku, co dobrze pokazuje omówienie tematu środki z ofe po śmierci byłego małżonka.
Art. 132 ust. 1 ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych stanowi, że środki zgromadzone na rachunku zmarłego członka otwartego funduszu emerytalnego, które nie zostaną wykorzystane zgodnie z art. 131, przekazywane są osobom wskazanym przez zmarłego, a w przypadku ich braku wchodzą w skład spadku.
Przy takich wypłatach kluczowe jest rozróżnienie, co wchodzi do masy spadkowej, a co pozostaje poza nią.
Odprawa pośmiertna po odrzuceniu spadku
Odrzucenie spadku nie wyłącza automatycznie świadczeń należnych rodzinie na podstawie prawa pracy. Odprawa pośmiertna może przysługiwać niezależnie od tego, czy małżonek przyjął spadek, ponieważ nie jest zwykłym składnikiem masy spadkowej. Szczegółowe zasady omawia artykuł: odprawa pośmiertna po odrzuceniu spadku.
Zaległe wynagrodzenie i inne prawa z pracy po śmierci pracownika
Inaczej należy ocenić zaległe wynagrodzenie, ekwiwalent za urlop, premię albo inne prawa majątkowe ze stosunku pracy. Zgodnie z art. 631 § 2 Kodeksu pracy prawa majątkowe ze stosunku pracy przechodzą po śmierci pracownika w równych częściach na małżonka oraz inne osoby spełniające warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej. Dopiero gdy takich osób nie ma, prawa te wchodzą do spadku.
OFE, odprawa i polisa po zmarłym budzą wątpliwości?
Prawnik rozdzieli świadczenia wchodzące do spadku od wypłacanych poza nim i oceni ich znaczenie po odrzuceniu spadku oraz wobec wierzycieli.
Wyślij sprawę do bezpłatnej wyceny ›Opisanie sprawy i wycena są bezpłatne • Dopiero później decydujesz, czy zamawiasz poradę
Jeżeli więc pracodawca wypłacił wyrównanie małżonkowi zmarłego pracownika na podstawie przepisów prawa pracy, taka wypłata co do zasady nie jest skutkiem dziedziczenia i nie powinna być traktowana jak przyjęcie spadku. Jeżeli jednak wypłata dotyczyła należności, które weszły do spadku, a spadek został skutecznie odrzucony, trzeba ustalić, czy środki nie powinny przypaść innym spadkobiercom.
Skład masy spadkowej a ubezpieczenie, polisa i świadczenia po śmierci
Do spadku nie należą także określone świadczenia wypłacane bezpośrednio osobie uprawnionej z umowy ubezpieczenia. Zgodnie z art. 831 § 3 Kodeksu cywilnego suma ubezpieczenia przypadająca uprawnionemu nie należy do spadku po ubezpieczonym.
Jeżeli pieniądze za operację, pobyt w szpitalu albo śmierć zostały wypłacone osobie uprawnionej z polisy, zasadniczo są to środki nienależące do spadku. Wierzyciele spadkowi nie powinni kierować do nich roszczeń tylko dlatego, że zmarły miał długi.
Inaczej może być wtedy, gdy pieniądze były należne samemu zmarłemu jeszcze przed jego śmiercią, a po śmierci wypłacono je bez wskazania odrębnego beneficjenta. Wtedy konieczna jest analiza dokumentów, bo takie roszczenie może wejść do masy spadkowej.
Zobacz również: spadek a środki zgromadzone na OFE
Czy wierzyciele męża mogą żądać pieniędzy z OFE, odprawy albo polisy?
Jeżeli spadek po mężu został skutecznie odrzucony, co do zasady nie odpowiada się jako spadkobierca za jego długi. Samo otrzymanie świadczeń, które nie wchodzą do spadku, nie powoduje przyjęcia spadku i nie powinno tworzyć odpowiedzialności za zobowiązania zmarłego.
Trzeba jednak zachować ostrożność, gdy wypłata została dokonana jako element spadku albo na podstawie dokumentów spadkowych. W takiej sytuacji może powstać spór, czy środki powinny przypaść innym spadkobiercom, osobom uprawnionym albo wierzycielom w ramach postępowania spadkowego.
W praktyce warto zachować wszystkie pisma z OFE, ZUS, zakładu pracy i ubezpieczyciela. Najważniejsze są dokumenty wskazujące podstawę wypłaty oraz to, czy odbiorca był osobą uposażoną, małżonkiem uprawnionym z ustawy, czy spadkobiercą.
Przykłady
Poniższe przykłady pokazują, dlaczego po odrzuceniu spadku trzeba osobno oceniać każde świadczenie wypłacone po zmarłym.
Pani Anna odrzuciła spadek po mężu, ponieważ pozostawił niespłacone kredyty. Po kilku tygodniach otrzymała wypłatę z OFE, bo mąż wskazał ją jako osobę uposażoną. Te środki nie zostały jej wypłacone jako spadkobierczyni, więc samo ich otrzymanie nie oznacza przyjęcia spadku ani odpowiedzialności za długi męża.
Pan Marek otrzymał po śmierci żony świadczenie z prywatnej polisy zdrowotnej za hospitalizację. W dokumentach ubezpieczyciela wskazano, że był osobą uprawnioną do wypłaty. Pieniądze nie weszły do masy spadkowej po żonie, dlatego nie dzielono ich między spadkobierców.
Pani Katarzyna dostała z zakładu pracy zmarłego męża zaległe wynagrodzenie i ekwiwalent za urlop. Pracodawca wypłacił je na podstawie art. 631 § 2 Kodeksu pracy jako małżonce zmarłego pracownika. Jeżeli oprócz niej nie było innych osób uprawnionych do renty rodzinnej, pracodawca mógł wypłacić świadczenie bez prowadzenia działu spadku.
FAQ
Czy odrzucenie spadku blokuje wypłatę pieniędzy z OFE?
Nie zawsze. Jeżeli środki z OFE są wypłacane małżonkowi albo osobie uposażonej na podstawie przepisów szczególnych, odrzucenie spadku nie powinno blokować wypłaty. Problem może powstać wtedy, gdy zmarły nie wskazał osób uposażonych i środki weszły do spadku.
Czy odprawa pośmiertna po mężu jest spadkiem?
Nie. Odprawa pośmiertna jest świadczeniem przysługującym rodzinie pracownika na podstawie Kodeksu pracy. Nie jest prawem zmarłego pracownika przechodzącym na spadkobierców.
Czy zaległe wynagrodzenie po zmarłym pracowniku wchodzi do spadku?
Zależy od tego, czy są osoby wskazane w art. 631 § 2 Kodeksu pracy. Jeżeli jest małżonek albo inne osoby spełniające warunki do renty rodzinnej, prawa majątkowe ze stosunku pracy przechodzą na nie bezpośrednio. Przy ich braku wchodzą do spadku.
Czy pieniądze z polisy po zmarłym mogą zająć wierzyciele spadkowi?
Jeżeli suma ubezpieczenia została wypłacona osobie uprawnionej wskazanej w umowie, nie należy do spadku po ubezpieczonym. W takim przypadku wierzyciele spadkowi nie powinni traktować jej jako składnika masy spadkowej.
Co zrobić, gdy nie wiadomo, z jakiego tytułu wypłacono pieniądze po zmarłym?
Najpierw trzeba ustalić podstawę wypłaty. Warto poprosić OFE, ZUS, pracodawcę albo ubezpieczyciela o pismo wskazujące, czy wypłata nastąpiła dla osoby uposażonej, małżonka, członka rodziny czy spadkobiercy. Bez tego trudno bezpiecznie ocenić ryzyko roszczeń.
Podsumowanie
Odrzucenie spadku po zadłużonym małżonku nie oznacza, że trzeba rezygnować ze wszystkich świadczeń wypłacanych po jego śmierci. Środki z OFE, odprawa pośmiertna, niektóre prawa z pracy oraz świadczenia z ubezpieczenia mogą przysługiwać bezpośrednio małżonkowi, osobie uposażonej albo innym osobom wskazanym w ustawie lub umowie.
Najważniejsze jest rozróżnienie, czy dana wypłata wchodzi do masy spadkowej, czy przechodzi poza spadkiem. Jeżeli środki zostały wypłacone poza spadkiem, ich otrzymanie nie powinno powodować odpowiedzialności za długi zmarłego. Jeżeli jednak środki weszły do spadku, skutki ich pobrania po odrzuceniu spadku trzeba ocenić indywidualnie.
Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 1 godziny
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Źródła:
1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141
3. Ustawa z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych - Dz.U. 1997 nr 139 poz. 934
4. Postanowienie Sądu Najwyższego z 13 grudnia 2004 r., sygn. II PK 243/04
