Problem z ustaleniem kręgu spadkobierców

• Data: 2024-01-20 • Autor: Iryna Kowalczuk

Stojąc przed wyzwaniem ustalenia kręgu spadkobierców i lokalizacji ich adresów, napotykamy na szereg trudności prawnych i praktycznych. W przypadku, gdy spadkobiercy, jak w sytuacji opisanej przez czytelnika, przebywają za granicą i nie dysponujemy konkretnymi danymi, konieczne jest podjęcie określonych kroków prawnych. Pan Tomasz opisał nam swój problem z ustaleniem kręgu spadkobierców i wskazaniem adresów. Sąd nakazał odszukanie spadkobierców po jego krewnym. Nasz klient wie tylko, że zmarły miał dziecko, ale ten człowiek (ma około 30 lat) mieszka gdzieś za granicą; nie dysponuje jego danymi. Nasz czytelnik pyta, co powinien zrobić w tej sytuacji. Objaśniamy temat.

Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie. Pomagamy w podobnych sprawach.

Problem z ustaleniem kręgu spadkobierców

Określenie kręgu spadkobierców w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku

Postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku uregulowane jest w Kodeksie postępowania cywilnego (w skrócie K.p.c.), w art. 669–679. Sąd spadku bada z urzędu, kto jest spadkobiercą. W szczególności bada, czy spadkobierca pozostawił testament, oraz wzywa do złożenia testamentu osobę, co do której będzie uprawdopodobnione, że testament u niej się znajduje. Zadaniem sądu jest więc określenie kręgu spadkobierców.

Brak kontaktu ze spadkobiercami - co zrobić?

Z opisu wynika, że jest problem z ustaleniem kręgu spadkobierców ustawowych oraz określeniem ich miejsca pobytu.

W praktyce często zdarzają się sytuację, gdy nie ma możliwości ustalenia adresu spadkobierców, ponieważ np. część z nich przebywa za granicą. Mamy do czynienia z dwoma sytuacjami:

1. Osoby te są znane z imienia i nazwiska, ale nie jest znane ich miejsce pobytu – wówczas ustanawia się kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu.

Zobacz również: Kurator dla nieznanych spadkobierców

Masz problem prawny? Kliknij tutaj i zapytaj prawnika ›

Masz problem prawny? Kliknij tutaj i zapytaj prawnika ›

Ustanowienie kuratora w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku

Zgodnie z art. 143 K.p.c. „jeżeli stronie, której miejsce pobytu nie jest znane, ma być doręczony pozew lub inne pismo procesowe, wywołujące potrzebę podjęcia obrony jej praw, doręczenie może do chwili zgłoszenia się strony albo jej przedstawiciela lub pełnomocnika nastąpić tylko do rąk kuratora ustanowionego na wniosek osoby zainteresowanej przez sąd orzekający”. Kuratora można jednak ustanowić tylko wtedy, kiedy znane jest imię i nazwisko danej osoby i jest Pani pewna, iż ta osoba w ogóle żyje.


Uprawdopodobnienie, że miejsce pobytu strony jest nieznane, stanowi podstawowy warunek ustanowienia kuratora. Wynika to wyraźnie z art. 144 § 1 K.p.c. Zdanie pierwsze tego przepisu brzmi: „przewodniczący ustanowi kuratora, jeżeli wnioskodawca uprawdopodobni, że miejsce pobytu strony nie jest znane”.


Nie można uznawać za uprawdopodobnienie samego twierdzenia strony, że nie zna aktualnego miejsca zamieszkania (pobytu) strony przeciwnej. W praktyce sądowej przesłanki ustanowienia kuratora dowodzone są przy pomocy takich dokumentów jak pisemne informacje biur adresowych lub organów ewidencji ludności.

Zobacz również: Brak adresu jednego ze spadkobierców

Potrzebujesz pomocy prawnika? Kliknij tutaj i opisz swój problem ›

Jak odszukać pozostałych spadkobierców ustawowych?

Jeżeli dysponuje Pani ostatnim adresem osoby poszukiwanej albo poszukiwanych, to może złożyć wniosek o udostępnienie danych tej osoby albo osób. Wniosek należy skierować do właściwego organu gminy. Gmina jest podstawowym źródłem informacji o osobie, uprawnionym do potwierdzania miejsca zameldowania, dysponuje także wiedzą o nowym adresie osoby wymeldowanej.


Do wniosku o udostępnienie danych meldunkowych należy dołączyć wezwanie z sądu, które potwierdza, że ma Pani interes prawny w ustaleniu konkretnej osoby.


Można też zwrócić się z wnioskiem do Departamentu Centralnych Ewidencji Państwowych MSWiA (ul. Pawińskiego 17/21, 02-106 Warszawa) o udostępnienie informacji meldunkowych dotyczących osób poszukiwanych.


Jeżeli na podstawie danych z gminy czy MSWiA nie uda się ustalić miejsca pobytu poszukiwanych osób, sąd najprawdopodobniej ustanowi kuratora dla spadkobierców ustawowych. Przed ustanowieniem kuratora sąd wezwie zapewne Panią do wskazania kandydata na takiego kuratora. Najlepiej będzie wskazać kogoś z rodziny.

2. Jeżeli w ogóle nie wiadomo, kto jest spadkobiercą, nie tylko gdzie mieszka, ale nie znamy też imienia, nazwisko, nie wiadomo, czy osoba żyje, czy nie, to w takim wypadku właściwą instytucją jest ustalenie kręgu spadkobierców przez tzw. poszukiwanie spadkobierców przez ogłoszenie.

Zgodnie z art. 672 K.p.c.jeśli zapewnienie spadkowe nie było złożone albo jeżeli zapewnienie lub inne dowody nie będą uznane przez sąd za wystarczające, postanowienie w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku może zapaść dopiero po wezwaniu spadkobierców przez ogłoszenie”.

Zgodnie z art. 673 „ogłoszenie powinno zawierać:

  1. imię, nazwisko, zawód oraz ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy;
  2. datę śmierci spadkodawcy;
  3. wskazanie majątku pozostałego po spadkodawcy;
  4. wezwanie, aby spadkobiercy w ciągu 6 miesięcy od dnia wskazanego w ogłoszeniu zgłosili i udowodnili nabycie spadku, gdyż w przeciwnym razie mogą być pominięcie w postanowieniu o stwierdzenie nabycia spadku”.

 

Ogłoszenie powinno być umieszczone w piśmie poczytnym na całym obszarze państwa i podane publicznie do wiadomości w miejscu ostatniego zamieszkania spadkodawcy na tym obszarze, w sposób w miejscu tym przyjęty. W praktyce ogłoszenie umieszcza się np. w „Rzeczpospolitej” oraz w „Monitorze Sądowym i Gospodarczym”.

Koszt ogłoszenia ponosi ten, kto o takie ogłoszenie wniósł. Ogłoszenie jest dość drogie – należy się liczyć z kosztem około 1000 zł albo i większym.

Nasz klient może też ubiegać się o zwolnienie od kosztów sądowych, jeśli nie jest Pani w stanie ich ponieść bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla siebie i rodziny – w tym celu wypełnia się stosowne oświadczenie o sytuacji osobistej, rodzinnej, majątkowej i dochodach (jest dostępne w każdym sądzie, a także w Internecie; wystarczy wpisać w wyszukiwarce: „Oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach”). W praktyce sąd zwalnia z kosztów ogłoszenia, jeśli są ku temu podstawy (tzn. stanowiłoby to dla Pani znaczny ciężar finansowy), chociaż częściowo. Jeżeli prawo do pomocy nie zostanie przyznane, wówczas trzeba będzie pokryć koszty ewentualnego ogłoszenia i sąd podejmie wszystkie czynności (aczkolwiek należy dokładnie zapytać się na rozprawie, gdyż praktyka sądów jest różna – czasem np. każą odbierać tekst ogłoszenia w sekretariacie i samemu udawać się do gazety w celu zamówienia ogłoszenia).

Zobacz również: Poszukiwanie spadkobierców przez ogłoszenie

Kliknij tutaj i zapytaj prawnika online ›

Poszukiwanie spadkobierców przez ogłoszenie

Następnie trzeba poczekać 6 miesięcy (liczy się od daty ukazania się ogłoszenia w „Monitorze Sądowym i Gospodarczym”). Sąd wyznacza rozprawę, na którą wezwie także osoby, które wskutek ogłoszenia zgłosiły żądanie i podały miejsce zamieszkania. „Jeżeli w ciągu 6 miesięcy od dnia ogłoszenia o wezwaniu spadkobierców nikt nie zgłosi nabycia spadku albo zgłosiwszy je, nie udowodni go na rozprawie, sąd wyda postanowienie stwierdzające nabycie spadku tylko na rzecz tych spadkobierców, których prawa zostały wykazane” (art. 676 K.p.c.).

Dodam jeszcze, że na rozprawie spadkowej w zasadzie powinien stawić się tylko wnioskodawca (ten, kto składał wniosek o stwierdzenie nabycia spadku). Wystarczy też, że sam wnioskodawca złoży wniosek o ogłoszenie w prasie.

Należy więc złożyć krótkie pismo do sądu, w którym trzeba wnieść o:

  1. podjęcie zawieszonego postępowania;
  2. zarządzenie poszukiwania spadkobierców przez ogłoszenie lub podjąć działania w celu ustalenia kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu;
  3. wyznaczenie posiedzenia w celu rozpoznania wniosku o ogłoszeniu lub ustalenia kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu.

Masz problem prawny? Kliknij tutaj i zapytaj prawnika ›

Przykłady

Przypadek zagranicznego spadkobiercy

Janina K., mieszkająca w Polsce, odziedziczyła dom po swoim wuju. W trakcie postępowania spadkowego okazało się, że wuj miał syna, który od kilkunastu lat mieszka w Kanadzie. Janina nigdy nie miała z nim kontaktu i nie posiadała żadnych informacji kontaktowych. Aby przeprowadzić postępowanie, musiała zwrócić się do sądu o pomoc w ustaleniu miejsca pobytu zagranicznego spadkobiercy, co znacznie wydłużyło proces spadkowy.

 

Nieznane miejsce pobytu spadkobiercy w kraju

Tomasz P., po śmierci ciotki, dowiedział się, że jest jednym z kilku spadkobierców. Problem pojawił się, gdy okazało się, że jeden z krewnych, który również miał prawo do spadku, kilka lat temu przeprowadził się i nikt z rodziny nie utrzymywał z nim kontaktu. Sąd musiał ustanowić kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu spadkobiercy, co było konieczne do zakończenia postępowania spadkowego.

 

Poszukiwanie spadkobierców przez ogłoszenie

Ewa S. była jedyną znaną spadkobierczynią po zmarłym dalekim krewnym. Jednakże, w jego dokumentach znaleziono wzmianki o potencjalnych innych spadkobiercach, których tożsamości nie udało się ustalić. Sąd zdecydował o poszukiwaniu spadkobierców przez ogłoszenie w prasie krajowej. Po sześciu miesiącach od ogłoszenia nikt się nie zgłosił, co pozwoliło Ewie na przejęcie całego spadku.

Podsumowanie

Podsumowując, ustalenie kręgu spadkobierców może być skomplikowanym procesem, szczególnie gdy spadkobiercy są nieznani lub przebywają za granicą. W takich przypadkach istnieją jednak procedury prawne, które mogą pomóc w rozwiązaniu tych trudności. 

Oferta porad prawnych

Potrzebujesz pomocy w ustaleniu kręgu spadkobierców lub masz inne zapytania prawne? Nie zwlekaj, pomożemy Ci poradzić sobie z tymi problemami. Opisz swoją sytuację, korzystając z formularza umieszczonego pod tekstem.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.

Zapytaj prawnika - porady prawne online

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Iryna Kowalczuk

O autorze: Iryna Kowalczuk

Magister prawa, absolwentka Lwowskiego Państwowego Uniwersytetu Spraw Wewnętrznych Ukrainy, uzyskany tytuł: magister prawa ukraińskiego; ukończyła także Studium Podyplomowe prawa UE na Uniwersytecie Warszawskim. Doświadczenie nabyła w trakcie pracy w dwóch kancelariach adwokackich. Ze względu na biegłość w analizie różnorodnych zagadnień prawnych w serwisie ePorady24.pl pełniła funkcję administratora. Udzielała porad z zakresu prawa spadkowego i rodzinnego oraz w sprawach związanych z prawem ukraińskim. Biegle posługuje się zarówno językiem ukraińskim, rosyjskim, jak i polskim. Z serwisem spadek.info współpracowała od początku jego istnienia czyli od 2012 roku.


Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Zadaj pytanie »

eporady24.pl

prawo-budowlane.info

odpowiedziprawne.pl

rozwodowy.pl

Szukamy prawnika »