Odprawa pośmiertna i pensja a odrzucenie spadku

Czy odprawa pośmiertna wchodzi do spadku?

Odprawa pośmiertna nie jest typowym składnikiem majątku zmarłego pracownika. Powstaje dopiero w związku ze śmiercią pracownika i przysługuje określonym członkom jego rodziny bezpośrednio od pracodawcy. Dlatego nie jest dziedziczona na zasadach ogólnych.

Podstawą jest art. 93 § 1 Kodeksu pracy. Zgodnie z tym przepisem, w razie śmierci pracownika w czasie trwania stosunku pracy albo w czasie pobierania po jego rozwiązaniu zasiłku z tytułu niezdolności do pracy wskutek choroby, rodzinie przysługuje od pracodawcy odprawa pośmiertna.

Wniosek praktyczny jest korzystny dla rodziny: odrzucenie spadku po zmarłym pracowniku nie powoduje utraty prawa do odprawy pośmiertnej. Odprawę można przyjąć nawet wtedy, gdy spadek został odrzucony z powodu długów.

To stanowisko jest zgodne z utrwalonym poglądem prawa pracy. Odprawa pośmiertna jest własnym roszczeniem uprawnionych członków rodziny, a nie prawem odziedziczonym po pracowniku. Spory o jej wypłatę co do zasady rozpoznaje sąd pracy.

Kto może dostać odprawę pośmiertną?

Krąg osób uprawnionych do odprawy pośmiertnej określa art. 93 § 4 Kodeksu pracy. Są to:

• małżonek zmarłego pracownika,
• inni członkowie rodziny spełniający warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej na podstawie przepisów emerytalno-rentowych.

Nie każda osoba bliska automatycznie otrzyma odprawę. Przykładowo dorosłe dziecko, które nie spełnia warunków do renty rodzinnej, może nie być uprawnione do odprawy pośmiertnej, nawet jeżeli dziedziczyłoby po zmarłym na podstawie ustawy albo testamentu.

Odprawa przypada uprawnionym członkom rodziny w częściach równych. Jeżeli po zmarłym pracowniku pozostał tylko jeden członek rodziny uprawniony do odprawy, przysługuje mu połowa kwoty odprawy określonej według ogólnych zasad.

Ile wynosi odprawa pośmiertna?

Wysokość odprawy pośmiertnej zależy od okresu zatrudnienia pracownika u danego pracodawcy. Zgodnie z art. 93 § 2 Kodeksu pracy odprawa wynosi:

• jednomiesięczne wynagrodzenie, jeżeli pracownik był zatrudniony krócej niż 10 lat,
• trzymiesięczne wynagrodzenie, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 10 lat,
• sześciomiesięczne wynagrodzenie, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 15 lat.

Do okresu zatrudnienia u danego pracodawcy wlicza się także okres zatrudnienia u poprzedniego pracodawcy, jeżeli zmiana pracodawcy nastąpiła na zasadach przewidzianych w Kodeksie pracy, na przykład w razie przejścia zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę.

Jeżeli pracodawca ubezpieczył pracownika na życie, a odszkodowanie wypłacone przez ubezpieczyciela jest co najmniej równe odprawie pośmiertnej, odprawa od pracodawcy nie przysługuje. Jeżeli odszkodowanie jest niższe, pracodawca powinien wypłacić różnicę.

Zaległe wynagrodzenie po śmierci pracownika

W przypadku zaległego wynagrodzenia, ekwiwalentu za niewykorzystany urlop, premii lub innych należności wynikających ze stosunku pracy trzeba zastosować art. 63¹ § 2 Kodeksu pracy. Przepis ten przewiduje szczególną zasadę przejścia praw majątkowych ze stosunku pracy po śmierci pracownika.

Zgodnie z tą zasadą prawa majątkowe ze stosunku pracy przechodzą, w równych częściach, na:

• małżonka zmarłego pracownika,
• inne osoby spełniające warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej.

Dopiero gdy takich osób nie ma, prawa te wchodzą do spadku. To istotna różnica w porównaniu z częstym, ale zbyt uproszczonym twierdzeniem, że ostatnia pensja zmarłego pracownika zawsze jest elementem masy spadkowej.

Jeżeli więc po zmarłym pracowniku pozostała żona oraz dziecko spełniające warunki do renty rodzinnej, pracodawca może wypłacić zaległe należności bez konieczności czekania na stwierdzenie nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia. Wypłata następuje wtedy na podstawie Kodeksu pracy, a nie na podstawie dziedziczenia.

Odrzucenie spadku a wypłata pieniędzy od pracodawcy

Odrzucenie spadku oznacza, że osoba odrzucająca spadek jest traktowana tak, jakby nie dożyła otwarcia spadku. Ma to znaczenie dla dziedziczenia majątku i długów po zmarłym, ale nie zawsze wpływa na świadczenia przysługujące rodzinie na odrębnej podstawie prawnej.

Dlatego należy rozdzielić trzy sytuacje:

• odprawa pośmiertna - nie wchodzi do spadku i może być przyjęta mimo odrzucenia spadku,
• prawa majątkowe ze stosunku pracy z art. 63¹ Kodeksu pracy - przechodzą na małżonka i osoby spełniające warunki do renty rodzinnej, a nie od razu na spadkobierców,
• inne prawa majątkowe zmarłego - mogą wchodzić do spadku i wtedy odrzucenie spadku wyłącza możliwość ich dziedziczenia.

Jeżeli pracodawca wypłaci pieniądze osobie, która nie była do nich uprawniona, może później żądać zwrotu jako świadczenia nienależnego. Z tego względu przed złożeniem wniosku o wypłatę warto ustalić, z jakiego tytułu pieniądze mają zostać wypłacone.

Jakie dokumenty przygotować dla pracodawcy?

Pracodawca zwykle wymaga dokumentów pozwalających potwierdzić śmierć pracownika i status osoby uprawnionej. W praktyce mogą to być w szczególności:

• odpis aktu zgonu pracownika,
• odpis aktu małżeństwa albo aktu urodzenia dziecka,
• dokumenty potwierdzające spełnianie warunków do renty rodzinnej, jeżeli uprawnienie nie wynika z samego statusu małżonka,
• wniosek o wypłatę odprawy pośmiertnej lub praw majątkowych ze stosunku pracy,
• informacja o rachunku bankowym do wypłaty świadczenia.

Jeżeli sprawa jest sporna, pracodawca odmawia wypłaty albo żąda postanowienia spadkowego mimo istnienia osób uprawnionych z Kodeksu pracy, warto poprosić o pisemne uzasadnienie stanowiska. Ułatwi to dalsze dochodzenie roszczeń.

Śmierć w pracy a dodatkowe roszczenia

Sam fakt, że pracownik zmarł w miejscu pracy lub w czasie wykonywania obowiązków, nie zawsze oznacza automatyczne uznanie zdarzenia za wypadek przy pracy. Przyczyna śmierci, nagłość zdarzenia i związek z pracą wymagają odrębnej oceny.

Jeżeli zdarzenie zostanie zakwalifikowane jako wypadek przy pracy, mogą pojawić się dodatkowe świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego albo roszczenia odszkodowawcze. Nie zmienia to jednak podstawowej zasady dotyczącej odprawy pośmiertnej i praw majątkowych ze stosunku pracy.

FAQ

Czy mogę wziąć odprawę pośmiertną, jeśli odrzuciłem spadek?

Tak. Odprawa pośmiertna jest własnym roszczeniem uprawnionych członków rodziny wobec pracodawcy. Nie jest dziedziczona, więc odrzucenie spadku nie wyłącza prawa do jej otrzymania.

Czy ostatnia pensja zmarłego pracownika zawsze wchodzi do spadku?

Nie zawsze. Prawa majątkowe ze stosunku pracy przechodzą najpierw na małżonka i inne osoby spełniające warunki do renty rodzinnej. Dopiero gdy takich osób nie ma, należności te wchodzą do spadku.

Czy pracodawca może żądać postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku?

Może go żądać wtedy, gdy należność rzeczywiście wchodzi do spadku. Jeżeli jednak wypłata następuje na podstawie art. 93 albo art. 63¹ Kodeksu pracy, kluczowe są dokumenty potwierdzające status osoby uprawnionej, a nie samo dziedziczenie.

Co zrobić, gdy pracodawca odmawia wypłaty?

Najpierw warto poprosić o pisemne wskazanie przyczyny odmowy. Jeżeli odmowa jest niezasadna, uprawniony członek rodziny może dochodzić roszczenia przed sądem pracy.

Czy śmierć w pracy oznacza wyższą odprawę?

Nie. Wysokość odprawy pośmiertnej z Kodeksu pracy zależy od stażu pracy u danego pracodawcy, a nie od miejsca śmierci. Śmierć związana z pracą może mieć znaczenie dla innych świadczeń, jeżeli zdarzenie zostanie uznane za wypadek przy pracy.

Źródła

• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, w szczególności art. 63¹ i art. 93.
• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, w szczególności art. 922 oraz przepisy o przyjęciu i odrzuceniu spadku.
• Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przepisy dotyczące renty rodzinnej.
• Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 1975 r., sygn. akt VI PZP 46/75.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.