- Prawo do nieodpłatnego nabycia akcji pracowniczych po zmarłym pracowniku może być prawem majątkowym podlegającym dziedziczeniu.
- Jeżeli takie prawo nie zostało wykazane w rozliczeniu podatku od spadków i darowizn, trzeba ocenić, kiedy powstał obowiązek podatkowy i czy organ może jeszcze wydać decyzję.
- W obecnym stanie prawnym niezgłoszone nabycie może mieć znaczenie szczególnie wtedy, gdy podatnik powoła się na nie przed organem podatkowym.
- Sprzedaż akcji to odrębne zdarzenie podatkowe, rozliczane zasadniczo jako przychód z kapitałów pieniężnych.
Czy prawo do akcji pracowniczych wchodzi do spadku?
Jeżeli zmarły pracownik nie zdążył objąć akcji, ale przysługiwało mu prawo do ich nieodpłatnego nabycia, spadkobierca nie dziedziczy jeszcze samych akcji, lecz prawo majątkowe. Po spełnieniu warunków wynikających z przepisów prywatyzacyjnych, regulaminów lub dokumentów spółki spadkobierca może z tego prawa skorzystać i dopiero wtedy objąć akcje.
Dla podatku od spadków i darowizn istotne jest to, że dziedziczeniu mogą podlegać nie tylko rzeczy, ale również prawa majątkowe. Takim prawem może być także roszczenie albo uprawnienie do nieodpłatnego objęcia akcji pracowniczych, podobnie jak inne aktywa finansowe, co dobrze ilustruje dziedziczenie funduszu inwestycyjnego a podatek. W praktyce powinno ono zostać uwzględnione przy ustalaniu majątku nabytego po spadkodawcy, o ile istniało w chwili śmierci albo wynikało z sytuacji prawnej zmarłego pracownika.
Nie oznacza to jednak automatycznie, że w każdej sprawie powstanie realny podatek do zapłaty. Znaczenie mają między innymi grupa podatkowa, data nabycia, wartość prawa, wcześniejsze zgłoszenia, ewentualne zwolnienia oraz to, czy organ podatkowy może jeszcze wydać decyzję ustalającą zobowiązanie.
Kiedy powstaje obowiązek podatkowy?
W podatku od spadków i darowizn zasady ustalania momentu powstania obowiązku podatkowego wynikają z ustawy o podatku od spadków i darowizn. Przy dziedziczeniu trzeba odróżnić kilka sytuacji: samo nabycie spadku, późniejsze potwierdzenie nabycia spadku dokumentem oraz powołanie się na niezgłoszone nabycie przed organem podatkowym. Podobne reguły dotyczą innych sposobów nabycia, na przykład gdy w grę wchodzi podatek od spadków i darowizn przy zasiedzeniu.
Zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 6 ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn, jeżeli nabycie nie zostało zgłoszone do opodatkowania, obowiązek podatkowy może powstać z chwilą powołania się przez podatnika przed organem podatkowym na fakt nabycia. Ten przepis ma szczególne znaczenie przy ujawnianiu po latach niezgłoszonych składników majątku.
Jeżeli jednak nabycie nastąpiło przed 1 stycznia 2007 r., trzeba uwzględnić przepisy przejściowe i ówczesne brzmienie ustawy. W starszych stanach faktycznych nie można automatycznie stosować wszystkich obecnych reguł do dawnych zdarzeń. Dlatego w sprawach sprzed wielu lat kluczowa jest dokładna chronologia: data śmierci spadkodawcy, data przyjęcia spadku, data postanowienia sądu albo aktu poświadczenia dziedziczenia oraz treść złożonych wówczas dokumentów podatkowych. Jeżeli trzeba rozdzielić moment nabycia od momentu późniejszego potwierdzenia spadku, pomocne jest też omówienie, kiedy powstaje obowiązek podatkowy po postanowieniu sądu i akcie notarialnym.
Niezgłoszenie prawa do akcji a przedawnienie
Podatek od spadków i darowizn jest najczęściej ustalany decyzją organu podatkowego. Zasady przedawnienia prawa do wydania takiej decyzji wynikają z Ordynacji podatkowej. Co do zasady, jeżeli podatnik złożył prawidłowe zeznanie i ujawnił wszystkie dane potrzebne do ustalenia podatku, termin na doręczenie decyzji jest krótszy. Jeżeli natomiast zeznania nie złożono albo nie ujawniono w nim wszystkich danych potrzebnych do ustalenia zobowiązania, termin jest dłuższy.
Zagadnienie to dobrze pokazuje materiał o tym, jak działa podatek od spadku a wpis prawa oraz moment przedawnienia. W praktyce przy niezgłoszonej części spadku najczęściej bada się pięcioletni termin liczony od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy. Jeżeli termin ten upłynął, organ co do zasady nie powinien już ustalać zobowiązania decyzją za tamto zdarzenie. Nie można jednak oceniać tego wyłącznie na podstawie samej liczby lat od śmierci spadkodawcy, bo znaczenie może mieć późniejsze stwierdzenie nabycia spadku albo powołanie się na nabycie przed organem.
Odziedziczyłeś prawo do akcji pracowniczych i nie wiesz, jak je rozliczyć?
Prawnik ustali, czy prawo weszło do spadku, kiedy powstał obowiązek podatkowy i jakie dokumenty są potrzebne przy późniejszym nabyciu lub sprzedaży akcji.
Wyślij sprawę do bezpłatnej wyceny ›Opisanie sprawy i wycena są bezpłatne • Dopiero później decydujesz, czy zamawiasz poradę
W opisanej sytuacji, jeżeli od dokumentu potwierdzającego nabycie spadku i od ujawnienia praw spadkowych minęło wiele lat, może się okazać, że organ nie ma już możliwości wydania decyzji ustalającej podatek od tej części spadku. Nie jest to jednak wniosek automatyczny. Trzeba sprawdzić, czy w dawnym zeznaniu podatkowym wykazano wszystkie składniki majątku, czy prawo do akcji było już wtedy znane i wymagalne oraz czy w późniejszym okresie podatniczka nie powoływała się na to nabycie przed organem podatkowym.
Czy trzeba teraz złożyć zaległe zgłoszenie do urzędu skarbowego?
Jeżeli podatnik po latach odkrywa, że nie zgłosił prawa majątkowego nabytego w spadku, nie powinien działać automatycznie. Najpierw warto ustalić, czy prawo do akcji było elementem spadku, jaką miało wartość, kiedy można było je zrealizować i czy wcześniej zostało choćby pośrednio wskazane w dokumentach dotyczących spadku. Częstym problemem bywa składnik majątku ujawniony po latach, na przykład działka ROD pominięta w spadku w zeznaniu SD-3.
W sprawach aktualnych, gdy spadkobiercą jest dziecko, małżonek, rodzic lub inna osoba z tzw. najbliższej rodziny objętej zwolnieniem, znaczenie ma terminowe zgłoszenie nabycia na formularzu SD-Z2. Jeżeli termin został przekroczony, zwolnienie może być utracone, chyba że przepisy przewidują wyjątek właściwy dla konkretnej sytuacji. Gdy zwolnienie nie przysługuje albo zostało utracone, stosuje się zasady opodatkowania właściwe dla danej grupy podatkowej.
W starszych sprawach, takich jak dziedziczenie sprzed wielu lat, kluczowa jest ocena przedawnienia oraz przepisów obowiązujących w dacie nabycia. Jeżeli prawo organu do wydania decyzji wygasło, złożenie pisma wyjaśniającego może nie być potrzebne, a czasem może wywołać dodatkową korespondencję z urzędem. Jeżeli natomiast termin jeszcze nie upłynął, trzeba rozważyć złożenie właściwego zeznania lub korekty oraz ewentualnego czynnego żalu, jeśli zachodzi ryzyko odpowiedzialności karnoskarbowej.
Czy grozi kara za niezgłoszenie akcji?
Odpowiedzialność karnoskarbowa zależy od tego, czy doszło do czynu zabronionego, czy był on zawiniony oraz czy nie nastąpiło przedawnienie karalności. Sam fakt, że podatnik po latach odkrył wątpliwość podatkową, nie oznacza automatycznie, że zostanie ukarany. Znaczenie ma między innymi to, czy podatek był należny, czy organ mógł go jeszcze ustalić, czy podatnik miał świadomość obowiązku oraz jakie działania podjął po wykryciu błędu.
Jeżeli sprawa jest nadal otwarta podatkowo, dobrowolne uporządkowanie sytuacji bywa korzystniejsze niż czekanie na działania urzędu. W praktyce może to oznaczać złożenie zaległego formularza, wyjaśnień, zapłatę podatku z odsetkami albo złożenie czynnego żalu. Jeżeli jednak zobowiązanie nie może już powstać z powodu upływu terminu na doręczenie decyzji, zakres działań powinien być ostrożnie dobrany do konkretnego stanu faktycznego.
Sprzedaż odziedziczonych akcji a podatek dochodowy
Podatek od spadków i darowizn oraz podatek dochodowy od sprzedaży akcji to dwa różne rozliczenia. Nawet jeśli nabycie prawa do akcji w spadku nie powoduje już podatku od spadków i darowizn, późniejsza sprzedaż akcji może powodować obowiązek rozliczenia przychodu z kapitałów pieniężnych.
Warto przy tym ustalić, jak technicznie traktowane są akcje po zmarłym na rachunku maklerskim. Sprzedaż akcji rozlicza się zasadniczo w zeznaniu PIT-38, według zasad przewidzianych dla dochodów z odpłatnego zbycia papierów wartościowych. Wysokość podatku zależy od przychodu ze sprzedaży oraz kosztów uzyskania przychodu, które w przypadku akcji nabytych nieodpłatnie albo odziedziczonych wymagają osobnej analizy dokumentów, podobnie jak przy temacie, jakim jest sprzedaż mieszkania ze spadku a podatek. Znaczenie mogą mieć między innymi dokumenty nabycia, wartość przyjęta dla celów podatku od spadków i darowizn oraz ewentualny podatek od spadku przypadający na te prawa.
Informacja otrzymana przy zawieraniu umowy o nieodpłatne nabycie akcji, że przy sprzedaży trzeba będzie rozliczyć podatek dochodowy, była więc co do zasady prawidłowa, ale nie wyczerpywała wszystkich obowiązków. Nie przesądzała również, że nie istnieje problem podatku od spadków i darowizn od samego prawa odziedziczonego po zmarłym pracowniku.
Przykłady
Poniższe przykłady pokazują, dlaczego w sprawach akcji pracowniczych trzeba oddzielać dziedziczenie prawa do akcji od późniejszej sprzedaży samych akcji.
Córka odziedziczyła po ojcu prawo do nieodpłatnego nabycia akcji jego dawnego zakładu pracy. W zeznaniu spadkowym wykazała mieszkanie i środki na rachunku bankowym, ale nie wskazała prawa do akcji, bo dokumenty ze spółki otrzymała dopiero później. Przed sprzedażą akcji powinna sprawdzić, czy prawo do objęcia akcji było już prawem majątkowym istniejącym w chwili śmierci ojca oraz czy organ podatkowy może jeszcze ustalić podatek od nieujawnionej części spadku.
Syn zmarłej pracownicy zgłosił spadek w terminie jako osoba z najbliższej rodziny, ale w dokumentach nie wskazał prawa do akcji, ponieważ spółka potwierdziła możliwość ich objęcia dopiero po zakończeniu postępowania spadkowego. Jeżeli sprawa jest świeża, powinien rozważyć uzupełnienie zgłoszenia lub złożenie wyjaśnień, aby nie utracić bezpieczeństwa podatkowego. Jeżeli sprawa dotyczy wielu lat wstecz, pierwszym krokiem będzie analiza przedawnienia.
Spadkobierczyni objęła akcje po zmarłej matce, a po upływie okresu ograniczającego sprzedaż zdecydowała się je zbyć. Dom maklerski wykazał transakcję do rozliczenia w PIT-38. Niezależnie od tego powinna zachować dokumenty spadkowe i dokumenty nabycia akcji, ponieważ mogą być potrzebne do ustalenia kosztów podatkowych oraz wyjaśnienia, czy wcześniej istniał obowiązek w podatku od spadków i darowizn.
FAQ
Czy nieodpłatne akcje pracownicze zawsze są spadkiem?
Nie zawsze same akcje. Jeżeli zmarły nie objął akcji przed śmiercią, spadkobierca może dziedziczyć prawo majątkowe do ich objęcia. Trzeba sprawdzić dokumenty spółki i podstawę przyznania uprawnienia.
Czy po wielu latach trzeba składać SD-Z2 albo SD-3?
To zależy od daty nabycia, rodzaju spadkobiercy, wcześniejszych zgłoszeń i przedawnienia. Po wielu latach nie należy składać formularza automatycznie, bez sprawdzenia, czy organ może jeszcze ustalić podatek.
Czy przedawnienie liczy się od śmierci spadkodawcy?
Nie zawsze wyłącznie od śmierci. Znaczenie może mieć także moment powstania obowiązku podatkowego, uprawomocnienie się postanowienia spadkowego, akt poświadczenia dziedziczenia albo późniejsze powołanie się na niezgłoszone nabycie przed organem podatkowym.
Czy sprzedaż akcji po latach powoduje podatek od spadków?
Sama sprzedaż akcji jest zasadniczo zdarzeniem w podatku dochodowym, a nie w podatku od spadków i darowizn. Może jednak ujawnić wcześniejsze wątpliwości dotyczące prawidłowego zgłoszenia nabycia prawa do akcji w spadku.
Czy zapłacony podatek od spadku może obniżyć podatek przy sprzedaży akcji?
Może mieć znaczenie przy ustalaniu kosztów podatkowych, ale wymaga to analizy dokumentów i zasad właściwych dla danego rodzaju nabycia. Nie można przyjąć tego automatycznie bez sprawdzenia, jaka wartość była zgłoszona i jaki podatek faktycznie zapłacono.
Podsumowanie
Prawo do nieodpłatnego nabycia akcji pracowniczych po zmarłym pracowniku może być składnikiem spadku jako prawo majątkowe. Jeżeli nie zostało zgłoszone w podatku od spadków i darowizn, trzeba ustalić, kiedy powstał obowiązek podatkowy, czy miały zastosowanie przepisy obowiązujące przed 1 stycznia 2007 r., czy organ może jeszcze wydać decyzję oraz czy podatnik nie powoływał się później na niezgłoszone nabycie przed organem.
Przy planowanej sprzedaży akcji trzeba osobno rozliczyć podatek dochodowy. Dokumenty dotyczące spadku, nabycia prawa do akcji, objęcia akcji i ich sprzedaży warto zachować, bo mogą mieć znaczenie zarówno dla wyjaśnienia historii nabycia, jak i dla ustalenia kosztów podatkowych.
Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›
Wycena zwykle w ciągu 2 godzin
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Źródła:
1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn - Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207
3. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
4. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych
