Gdzie złożyć oświadczenie o przyjęciu spadku?

Gdzie złożyć oświadczenie o przyjęciu spadku?

Oświadczenie o prostym przyjęciu spadku, przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza albo odrzuceniu spadku można złożyć przed notariuszem albo w sądzie. Zasada ta wynika z art. 640 Kodeksu postępowania cywilnego.

Zgodnie z tym przepisem oświadczenie może być złożone w sądzie rejonowym, w którego okręgu znajduje się miejsce zamieszkania lub pobytu osoby składającej oświadczenie. Notariusz albo sąd, który przyjął oświadczenie, powinien następnie przesłać je wraz z załącznikami do sądu spadku.

W opisanej sytuacji złożenie oświadczenia w sądzie rejonowym właściwym dla miejsca zamieszkania spadkobierczyni, czyli w Piasecznie, było więc co do zasady prawidłowe. Sąd spadku w Gdańsku ma znaczenie przede wszystkim dla sprawy o stwierdzenie nabycia spadku, jeżeli ostatnie miejsce zwykłego pobytu spadkodawcy znajdowało się w tym okręgu.

Oświadczenie można złożyć również w sądzie spadku, ale najczęściej dzieje się to wtedy, gdy jednocześnie toczy się lub zostaje wszczęte postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku. Samo przyjęcie oświadczenia i późniejsze stwierdzenie, kto dziedziczy, to dwie różne czynności. Jeżeli nie wiadomo nawet, czy zmarły coś pozostawił, pomocne bywa wcześniejsze ustalenie składu majątku, na przykład gdy trzeba sprawdzić spadek po ojcu.

Co się stanie, jeśli oświadczenie trafiło do niewłaściwego sądu?

Samo złożenie oświadczenia w sądzie, który nie jest sądem spadku, nie oznacza jeszcze błędu. Przepisy wprost dopuszczają złożenie oświadczenia w sądzie rejonowym właściwym dla miejsca zamieszkania lub pobytu spadkobiercy. Taki sąd nie musi być tym samym sądem, który będzie później prowadził sprawę spadkową.

Jeżeli natomiast pismo lub oświadczenie trafiłoby do sądu niewłaściwego, sąd powinien podjąć czynności zmierzające do przekazania sprawy albo dokumentu właściwemu sądowi. W praktyce bardzo ważne jest zachowanie dowodu złożenia oświadczenia, na przykład potwierdzenia nadania pisma, prezentaty sądu albo protokołu przyjęcia oświadczenia.

Najistotniejszy pozostaje termin. Oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku składa się w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o podstawie swojego powołania do spadku. Dla dziecka zmarłego najczęściej będzie to dzień, w którym dowiedziało się o śmierci rodzica, ale w bardziej złożonych sytuacjach termin może biec od innej daty.

Jeżeli spadkobierca nie złoży żadnego oświadczenia w ustawowym terminie, obecnie zasadą jest przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Oznacza to ochronę przed odpowiedzialnością ponad wartość aktywów spadku, ale nie zwalnia z konieczności uporządkowania dokumentów, ustalenia długów i przeprowadzenia postępowania spadkowego.

Czy po złożeniu oświadczenia trzeba jeszcze iść do notariusza?

Jeżeli oświadczenie o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza zostało już skutecznie złożone w sądzie, co do zasady nie ma potrzeby składania identycznego oświadczenia drugi raz przed notariuszem. Oświadczenie raz złożone wywołuje skutki prawne i nie powinno być traktowane jako czynność do powtarzania dla pewności.

Notariusz może jednak nadal pomóc w innej sprawie - w sporządzeniu aktu poświadczenia dziedziczenia. Jest to alternatywa dla sądowego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Wybór między notariuszem a sądem zależy od sytuacji rodzinnej, dokumentów oraz tego, czy wszyscy zainteresowani są zgodni co do kręgu spadkobierców i udziałów w spadku.

Jeżeli wszyscy spadkobiercy mogą stawić się u notariusza, nie ma sporu i nie występują przeszkody formalne, notarialne poświadczenie dziedziczenia bywa szybsze. Jeżeli istnieje spór, brakuje dokumentów, nie można ustalić wszystkich spadkobierców albo ktoś kwestionuje testament, zwykle konieczna będzie droga sądowa. Inaczej wygląda też sytuacja, gdy zmarł rodzic, który nie pozostawał w związku małżeńskim, na przykład przy dziedziczeniu po samotnej matce.

Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku a samo oświadczenie

Złożenie samego oświadczenia o przyjęciu spadku nie kończy całej sprawy spadkowej. Oświadczenie dotyczy tego, czy spadkobierca przyjmuje spadek, odrzuca go albo przyjmuje z dobrodziejstwem inwentarza. Natomiast dokumentem, który potwierdza wobec innych osób i instytucji, kto dziedziczy, jest postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo notarialny akt poświadczenia dziedziczenia.

Sąd nie zawsze wszczyna z urzędu postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku tylko dlatego, że wpłynęło oświadczenie spadkobiercy. W praktyce trzeba złożyć osobny wniosek o stwierdzenie nabycia spadku albo przeprowadzić czynność u notariusza, jeżeli spełnione są warunki do aktu poświadczenia dziedziczenia.

Do wniosku sądowego zwykle dołącza się odpis aktu zgonu spadkodawcy, akty stanu cywilnego potwierdzające pokrewieństwo, ewentualny testament oraz odpisy wniosku dla uczestników. W sprawie notarialnej notariusz również będzie wymagał dokumentów potwierdzających krąg spadkobierców.

Długi spadkowe i przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza

Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza oznacza, że spadkobierca odpowiada za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego stanu czynnego spadku. Innymi słowy, jeżeli wartość aktywów spadku jest niższa niż długi, odpowiedzialność spadkobiercy jest limitowana.

Ograniczenie odpowiedzialności nie działa jednak automatycznie jako zakaz naliczania odsetek przez wierzyciela. Jeżeli zmarły pozostawił wymagalny kredyt, pożyczkę, zaległości czynszowe albo inne zobowiązanie pieniężne, odsetki mogą być naliczane zgodnie z umową i przepisami, dopóki dług nie zostanie spłacony albo inaczej uregulowany. Szczególnie złożona bywa sytuacja, gdy w spadku znajduje się dom z kredytem w spadku obciążony hipoteką.

Aby realnie skorzystać z limitu odpowiedzialności, warto zadbać o wykaz inwentarza albo spis inwentarza. Dokument ten pomaga ustalić wartość aktywów i pasywów spadku, a więc granicę odpowiedzialności spadkobiercy za długi.

Jeżeli spadkobierców jest kilku, przed działem spadku odpowiedzialność za długi spadkowe może mieć dla wierzyciela inny praktyczny wymiar niż po dziale spadku. Dlatego przy większych zobowiązaniach warto ustalić, kto dziedziczy, w jakich udziałach, jakie długi istnieją oraz czy bank lub inny wierzyciel nalicza odsetki prawidłowo.

Czy można spłacić kredyt zmarłego przed zakończeniem sprawy spadkowej?

Co do zasady wierzyciel pieniężny nie powinien odmawiać przyjęcia zapłaty wymagalnego długu od osoby trzeciej. Wynika to z art. 356 § 2 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym jeżeli wierzytelność pieniężna jest wymagalna, wierzyciel nie może odmówić przyjęcia świadczenia od osoby trzeciej, chociażby działała bez wiedzy dłużnika.

W praktyce oznacza to, że spadkobierca może próbować spłacić zaległość albo część zadłużenia jeszcze przed uzyskaniem postanowienia sądu lub aktu poświadczenia dziedziczenia. Należy jednak zachować ostrożność: przed zapłatą warto zażądać od banku informacji o kwocie zadłużenia, podstawie naliczeń i numerze rachunku technicznego do spłaty.

Jeżeli spadkobierca nie zna pełnej sytuacji majątkowej zmarłego, spłata wybranego długu bez analizy całego spadku może być ryzykowna. Może się okazać, że poza kredytem istnieją inne zobowiązania, a aktywa spadku są niewielkie. W takiej sytuacji trzeba rozważyć, czy najpierw nie sporządzić wykazu inwentarza albo nie wystąpić o spis inwentarza.

Jak ograniczyć ryzyko narastania odsetek?

Po śmierci kredytobiorcy warto jak najszybciej ustalić, jaki bank lub inny wierzyciel obsługuje zadłużenie, jaka jest kwota zaległości, czy kredyt był ubezpieczony oraz czy umowa przewiduje szczególne skutki śmierci kredytobiorcy. Nie należy zakładać, że sam zgon automatycznie zatrzymuje odsetki.

Dobrym rozwiązaniem jest pisemny kontakt z bankiem i zachowanie potwierdzeń korespondencji. W piśmie można wskazać, że sprawa spadkowa jest w toku, poprosić o saldo zadłużenia, informację o ubezpieczeniu i warunkach spłaty oraz zapytać o możliwość wstrzymania czynności windykacyjnych do czasu przedstawienia dokumentów spadkowych.

Jeżeli bank nalicza opłaty lub odsetki w sposób niejasny, warto zażądać szczegółowego rozliczenia. Spadkobierca nie powinien spłacać kwot, których wysokości i podstawy nie rozumie, zwłaszcza gdy odpowiedzialność ma być ograniczona do wartości aktywów spadku.

Przeczytaj również: spadek w Austrii

FAQ

Czy oświadczenie o przyjęciu spadku trzeba złożyć w sądzie spadku?

Nie zawsze. Samo oświadczenie można złożyć w sądzie rejonowym właściwym dla miejsca zamieszkania lub pobytu spadkobiercy albo przed notariuszem. W sądzie spadku można je złożyć zwłaszcza wtedy, gdy toczy się sprawa o stwierdzenie nabycia spadku.

Czy złożenie oświadczenia w Piasecznie zamiast w Gdańsku jest błędem?

Jeżeli spadkobierca mieszka lub przebywa w okręgu sądu w Piasecznie, złożenie tam oświadczenia jest zgodne z zasadą wynikającą z art. 640 Kodeksu postępowania cywilnego. Sąd powinien przekazać oświadczenie do sądu spadku.

Czy po sądowym oświadczeniu można iść do notariusza?

Tak, ale zwykle nie po to, aby ponownie składać to samo oświadczenie. Notariusz może sporządzić akt poświadczenia dziedziczenia, jeżeli spełnione są warunki formalne, spadkobiercy są zgodni i mogą stawić się do czynności.

Czy przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza zatrzymuje odsetki?

Nie. Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza ogranicza odpowiedzialność za długi do wartości aktywów spadku, ale samo w sobie nie zatrzymuje naliczania odsetek od wymagalnych zobowiązań.

Czy bank musi przyjąć spłatę kredytu zmarłego od spadkobiercy?

Jeżeli chodzi o wymagalną wierzytelność pieniężną, wierzyciel co do zasady nie może odmówić przyjęcia zapłaty od osoby trzeciej. Przed spłatą warto jednak uzyskać pisemne saldo i podstawę naliczeń.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.