Dziedziczenie po siostrze, która miała męża

Kto dziedziczy po siostrze, która miała męża?

Jeżeli siostra zmarła bez testamentu, zastosowanie ma dziedziczenie po siostrze według zasad ustawowych. W pierwszej kolejności dziedziczą dzieci spadkodawcy oraz małżonek. Skoro siostra nie miała dzieci, do dziedziczenia dochodzi jej małżonek oraz rodzice, podobnie jak przy sprawie, w której rozliczany jest spadek po bezdzietnej cioci bez testamentu. Jeżeli rodzice nie żyją, udziały, które przypadłyby rodzicom, przechodzą na rodzeństwo spadkodawcy.

W opisanej sytuacji, przy założeniu że mąż siostry żył w chwili jej śmierci i nie zachodzi szczególna podstawa do wyłączenia go od dziedziczenia, mąż dziedziczy 1/2 spadku, analogicznie jak spadek po bezdzietnym mężu dzielony między żonę i rodzeństwo. Pozostała 1/2 przypada rodzeństwu siostry w częściach równych.

Jeżeli zmarła miała kilkoro rodzeństwa, udział rodzeństwa dzieli się po równo. Jeśli któreś z rodzeństwa nie dożyło otwarcia spadku, jego część mogą odziedziczyć jego zstępni, czyli w pierwszej kolejności dzieci.

Trzeba też sprawdzić, czy nie istniał testament. Jeżeli testament został sporządzony, kolejność dziedziczenia może być inna. Dziedziczenie ustawowe działa dopiero wtedy, gdy nie ma testamentu albo testament nie obejmuje całego spadku, jest nieważny albo wskazany spadkobierca nie może lub nie chce dziedziczyć.

Jak potwierdzić prawo do spadku?

Samo pokrewieństwo nie wystarczy do załatwienia spraw majątkowych po zmarłej. W praktyce potrzebny jest dokument potwierdzający, kto i w jakich udziałach nabył spadek. Można go uzyskać na dwa podstawowe sposoby:

• przez postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku,
• przez notarialny akt poświadczenia dziedziczenia.

Droga notarialna jest zwykle szybsza, ale wymaga zgodnej współpracy wszystkich osób, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi lub testamentowi. Notariusz nie rozstrzyga sporu między uczestnikami. Jeżeli ktoś kwestionuje udziały, podnosi istnienie testamentu albo nie można zebrać wszystkich wymaganych osób, sprawę najczęściej trzeba skierować do sądu.

W postępowaniu sądowym sąd ustala krąg spadkobierców, bada dokumenty stanu cywilnego, odbiera zapewnienie spadkowe i wydaje postanowienie. To postanowienie po uprawomocnieniu stanowi podstawę do dalszych czynności, np. wpisu w księdze wieczystej, rozmów z bankiem albo działu spadku.

Wniosek do sądu o stwierdzenie nabycia spadku

Wniosek składa się do sądu spadku. Co do zasady jest to sąd rejonowy ostatniego miejsca zwykłego pobytu zmarłej w Polsce. Jeżeli nie da się ustalić takiego miejsca, właściwość może zależeć od położenia majątku spadkowego, a w dalszej kolejności od przepisów Kodeksu postępowania cywilnego dotyczących sądu spadku.

We wniosku należy wskazać zmarłą, datę i miejsce jej śmierci, ostatnie miejsce zwykłego pobytu, informacje o małżonku, rodzicach, rodzeństwie i ewentualnych zstępnych zmarłego rodzeństwa. Uczestnikami postępowania powinny być wszystkie osoby, które mogą być spadkobiercami.

Do wniosku zwykle dołącza się:

• odpis aktu zgonu siostry,
• odpis aktu małżeństwa siostry, jeżeli była mężatką,
• odpisy aktów zgonu rodziców,
• odpisy aktów urodzenia rodzeństwa, a w razie zmiany nazwiska także akty małżeństwa,
• dokumenty dotyczące zmarłego rodzeństwa i jego dzieci, jeżeli takie osoby wchodzą w rachubę,
• odpis wniosku dla każdego uczestnika,
• dowód uiszczenia opłaty sądowej.

Od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku pobierana jest opłata stała. Należy też liczyć się z opłatą za wpis w Rejestrze Spadkowym. Aktualną wysokość opłat warto sprawdzić na stronie właściwego sądu albo w biurze obsługi interesanta przed wysłaniem wniosku.

Sprawa spadkowa osoby mieszkającej za granicą

Pobyt za granicą nie pozbawia prawa do spadku po siostrze. Można samodzielnie złożyć wniosek do polskiego sądu, wysłać dokumenty pocztą albo ustanowić pełnomocnika w Polsce. W praktyce pełnomocnik jest szczególnie przydatny, gdy trzeba uzupełniać dokumenty, odbierać korespondencję, uczestniczyć w rozprawie lub reagować na wezwania sądu. Jeżeli dodatkowo zmarła osoba była cudzoziemcem albo majątek i spadkobiercy są powiązani z różnymi państwami, warto osobno sprawdzić, jak wygląda spadek po cudzoziemcu w Polsce.

Zgodnie z art. 87 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego pełnomocnikiem procesowym może być w szczególności adwokat lub radca prawny, a także określone osoby bliskie, m.in. rodzice, małżonek, rodzeństwo lub zstępni strony. W sprawach spadkowych trzeba jednak zawsze ocenić, czy dana osoba może skutecznie działać w konkretnym postępowaniu i czy nie występuje konflikt interesów.

Pełnomocnictwo procesowe może być udzielone na piśmie. Co do zasady nie musi mieć formy aktu notarialnego. Jeżeli jednak dokument jest podpisywany za granicą, sąd może oczekiwać potwierdzenia autentyczności podpisu albo dodatkowych wyjaśnień. W razie potrzeby podpis można poświadczyć u konsula RP albo u zagranicznego notariusza, z uwzględnieniem wymogów uznawania dokumentów zagranicznych.

Jeżeli osoba mieszkająca za granicą nie ustanawia pełnomocnika procesowego w Polsce, powinna liczyć się z obowiązkiem wskazania pełnomocnika do doręczeń w kraju, jeżeli sąd jej to nakaże albo pouczy ją o takim obowiązku. Zlekceważenie korespondencji może prowadzić do tego, że pisma będą pozostawiane w aktach ze skutkiem doręczenia.

Przyjęcie spadku, długi i dział spadku

Stwierdzenie nabycia spadku nie oznacza jeszcze fizycznego podziału majątku. Sąd w tym postępowaniu ustala wyłącznie, kto nabył spadek i w jakim ułamku. Jeżeli w skład spadku wchodzi mieszkanie, rachunek bankowy, samochód albo długi, dalszym krokiem może być dział spadku, porozumienie między spadkobiercami albo odrębne czynności wobec banku, urzędu czy księgi wieczystej.

Trzeba także pamiętać o terminie na złożenie oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku. Termin wynosi 6 miesięcy od dnia, w którym dana osoba dowiedziała się o tytule swojego powołania do spadku. Jeżeli termin minął i spadek nie został odrzucony, co do zasady dochodzi do przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Ogranicza to odpowiedzialność za długi spadkowe do wartości stanu czynnego spadku, ale nie zawsze eliminuje konieczność uporządkowania rozliczeń z wierzycielami.

Po uzyskaniu prawomocnego postanowienia sądu albo aktu poświadczenia dziedziczenia spadkobierca powinien również rozważyć obowiązki podatkowe. Rodzeństwo należy do kręgu osób, które mogą korzystać ze zwolnienia podatkowego, ale wymaga to dochowania warunków formalnych, w szczególności terminowego zgłoszenia nabycia spadku właściwemu urzędowi skarbowemu.

FAQ

Czy brat dziedziczy po siostrze, jeżeli siostra miała męża?

Tak, ale tylko wtedy, gdy spełnione są warunki dziedziczenia ustawowego. Jeżeli siostra nie miała dzieci, rodzice nie żyją i nie ma testamentu zmieniającego zasady dziedziczenia, mąż dziedziczy co do zasady połowę spadku, a rodzeństwo dzieli drugą połowę.

Czy trzeba przyjechać do Polski na sprawę spadkową?

Nie zawsze. Osoba mieszkająca za granicą może ustanowić pełnomocnika w Polsce. W wielu sprawach pozwala to złożyć wniosek, odbierać pisma i przeprowadzić postępowanie bez osobistego udziału spadkobiercy, choć decyzja zależy od okoliczności sprawy i wymagań sądu.

Czy sąd od razu podzieli mieszkanie albo pieniądze po siostrze?

Nie. W postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku sąd ustala tylko spadkobierców i ich udziały. Podział konkretnych składników majątku następuje później, w drodze umowy między spadkobiercami albo w postępowaniu o dział spadku.

Czy można załatwić sprawę u notariusza?

Tak, jeżeli między spadkobiercami nie ma sporu i można spełnić wymogi notarialnego poświadczenia dziedziczenia. Gdy istnieje konflikt, niejasny krąg spadkobierców albo problem z dokumentami, bezpieczniejszą drogą może być postępowanie sądowe.

Czy po dwóch latach od śmierci siostry można jeszcze złożyć wniosek?

Tak. Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku można złożyć także po upływie dłuższego czasu od śmierci spadkodawcy. Trzeba jednak osobno ocenić skutki upływu terminu na odrzucenie spadku oraz obowiązki podatkowe.

Źródła

• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, w szczególności przepisy o dziedziczeniu ustawowym, przyjęciu i odrzuceniu spadku.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności przepisy o sądzie spadku, postępowaniu spadkowym i pełnomocnictwie procesowym.
• Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, w szczególności przepisy dotyczące zwolnień dla najbliższej rodziny i obowiązków zgłoszeniowych.
• Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w zakresie opłat od wniosków w sprawach spadkowych.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.