Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z testamentem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Wydziedziczenie syna

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2013-12-17

Chcę wydziedziczyć swojego syna. Przyczyny do tego są następujące: uporczywie nie dopełnia wobec mnie obowiązków rodzinnych, nie utrzymujemy kontaktu, jego matka jest wrogo wobec mnie nastawiona, jest nastawiony na wyłudzanie ode mnie jak najwyższych sum pieniędzy. Czy na tej podstawie będzie możliwe wydziedziczenie? Jak to powinno wyglądać?

Wydziedziczenie jest uregulowane w art. 1008 Kodeksu cywilnego (K.c.). Zgodnie z tym przepisem spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku, jeżeli uprawnieni:

  • wbrew woli spadkodawcy postępują uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;
  • dopuścili się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;
  • uporczywie nie dopełniają względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.

Jak wynika z przytoczonego przepisu, wydziedziczenie może zostać dokonane jedynie w testamencie. Nieważność tego dokumentu pociąga za sobą nieważność wydziedziczenia, a więc najlepiej udać się do notariusza, żeby on profesjonalnie i zgodnie z prawem sporządził taki dokument.

Ważność i skuteczność wydziedziczenia zależy od:

  • dokonania go w ważnym testamencie – jeżeli testament będzie z jakiejkolwiek przyczyny nieważny, pociągnie to za sobą nieważność wydziedziczenia,
  • dokonania wydziedziczenia z przyczyn określonych w art. 1008 K.c. – jeżeli wydziedziczenie zostanie dokonane z innych przyczyn, to będzie nieważne,
  • podania przyczyny wydziedziczenia w testamencie,
  • nieprzebaczenia osobie uprawnionej do zachowku przez spadkodawcę.

To, czy oświadczenie o wydziedziczeniu jest ważne i skuteczne, ocenia sąd np. w postępowaniu o otwarciu i ogłoszeniu testamentu czy o zapłatę zachowku.

Artykuł 1008 K.c. zawiera szczegółowe oraz wyczerpujące wyliczenie przyczyn wydziedziczenia. Jak zatem należy rozumieć i interpretować wydziedziczenie?

Uporczywe postępowanie wbrew woli spadkodawcy w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego oznacza prowadzenie wbrew woli spadkodawcy nagannego trybu życia (przykładowo: alkoholizm, narkomania). Podkreślić należy, że ustawową przyczyną wydziedziczenia jest postępowanie wbrew woli spadkodawcy i w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego w sposób uporczywy. Przesłanka ta jest spełniona, gdy zachowanie wydziedziczonego bądź jest długotrwałe, bądź dopuszcza się on wielokrotnie nagannych zachowań. Zdarzenie o charakterze jednorazowym czy stany krótkotrwałe nie uzasadniają wydziedziczenia spadkobiercy.

Oceny, kto jest osobą najbliższą spadkodawcy – w ramach przesłanki dopuszczenia się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci – należy dokonywać z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy. Nie można określić jakiegokolwiek zamkniętego katalogu takich osób. Umyślność przestępstwa oznacza, że zamiar sprawcy ukierunkowany był na jego popełnienie, a zatem przestępstwo nie było przypadkowe.

W pojęciu uporczywego zaniedbywania wobec spadkodawcy obowiązków rodzinnych (np. obowiązków alimentacyjnych czy obowiązku opieki nad spadkodawcą) mieści się również takie zachowanie, które prowadzi do faktycznego zerwania kontaktów rodzinnych i ustania więzi uczuciowej, normalnej w stosunkach rodzinnych (tak: wyrok Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 7 listopada 2002 r., II CKN 1397/2000).

Okoliczności, o których pisze Pan w pytaniu, że syn nie interesuje się Panem, nie utrzymuje kontaktów, ewentualnie nie pomaga w chorobie, mogą spełniać przesłanki wydziedziczenia określone w art. 1008 pkt 3 K.c. a więc uporczywego niedopełniania obowiązków rodzinnych względem Pana.

Przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (K.r.o.) normują obowiązek alimentacyjny członków rodziny. Art. 87 K.r.o. wskazuje, że rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się. Z kolei art. 128 K.r.o. mówi, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny), obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.

Jeżeli Pan potrzebuje pomocy np. w związku z chorobą, a syn od dłuższego czasu nie tylko nie pomaga Panu w życiu codziennym, lecz także nie utrzymuje z Panem kontaktu, to oczywiste jest, że zaniedbuje on swoje obowiązki wobec Pana. Pan nie ma żadnego wsparcia ze strony swojego syna, choćby psychicznego, a z pewnością Pan go potrzebuje.

Niedopełnianie obowiązków rodzinnych może się w przypadku Pana syna przejawiać w braku jego udziału w Pana życiu, choćby poprzez składanie wizyt w Pana miejscu zamieszkania czy okazywanie Panu zainteresowania. Jeżeli takie postępowanie syna trwa kilka lat, a dodatkowo wywołuje u Pana żal i poczucie krzywdy, to może być uznane za uporczywe niewypełnianie wobec Pana obowiązków rodzinnych przez syna.

Jak wskazał SN w wyroku z 7 listopada 2002 r. (sygn. akt. II CKN 1397/2000, LexPolonica nr 377439), w pojęciu „zaniedbywanie wobec spadkodawcy obowiązków rodzinnych” mieści się również takie zachowanie, które prowadzi do faktycznego zerwania kontaktów rodzinnych i ustania więzi uczuciowej, normalnej w stosunkach rodzinnych.

W sprawie ważne będą także przyczyny powodujące, że Pana syn nie pomaga Panu, nie wspiera Pana ani nie utrzymuje z Panem kontaktów.

Długotrwałe niedopełnianie względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych musi być spowodowane okolicznościami, które leżą po stronie spadkobiercy, czyli Pańskiego syna (tak: wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 16 listopada 2007 r., sygn. akt. VI ACa 768/2007, LexPolonica nr 1719495).

Zgodnie z treścią art. 1009 K.c. przyczyna wydziedziczenia uprawnionego do zachowku powinna wynikać z treści testamentu. Nie musi ona zostać wyraźnie podana, ale treść testamentu powinna umożliwiać ustalenie tej przyczyny. Wydziedziczenie jest nieskuteczne, jeżeli jego przyczyna nie wynika z treści testamentu, nawet gdyby w rzeczywistości przyczyna taka zachodziła (tak: wyrok SA w Warszawie z 19 sierpnia 2005 r., sygn. akt. VI ACa 302/2005, LexPolonica nr 390926).

W kwestii wydziedziczenia należy pamiętać, że samo wskazanie w testamencie, iż spadkodawca wydziedzicza spadkobiercę, i podanie jego przyczyny nie są wystarczające dla jego skuteczności. Dla skuteczności wydziedziczenia konieczne jest, aby przyczyny będące podstawą wydziedziczenia istniały w rzeczywistości.

Jeżeli więc spadkodawca w testamencie wydziedzicza jakąś osobę, lecz wskazane przez niego w testamencie przyczyny nie mają faktycznie miejsca, to wówczas wydziedziczenie nie będzie skuteczne i osoba według testamentu wydziedziczona będzie mogła skutecznie ubiegać się o zachowek.

Stosownie do art. 1010 § 1 K.c. spadkodawca nie może wydziedziczyć uprawnionego do zachowku, jeżeli mu przebaczył.

Po Pana śmierci syn może domagać się ustalenia, że zawarte w testamencie wydziedziczenie jest bezskuteczne. W szczególności może on wykazywać, że okoliczności wydziedziczenia wskazane w testamencie nie istniały lub że nie leżą one po jego stronie (a np. po stronie spadkodawcy, czyli Pana). Może też wykazywać, że Pan mu przebaczył.

Swoje twierdzenia odnośnie do bezskuteczności wydziedziczenia syn będzie mógł przedstawić np. w postępowaniu o zachowek.

Jeżeli w toku postępowania sąd ustali, że wydziedziczenie było skuteczne, to Pana syn nie odziedziczy żadnego spadku po Pana śmierci ani nie otrzyma zachowku.

W sprawie powinien Pan pamiętać, że w sytuacji, w której Pana syn będzie miał dzieci i dalszych zstępnych w chwili Pana śmierci, to jeżeli wydziedziczenie zawarte w testamencie będzie skuteczne, o zachowek będą mogły wystąpić jego dzieci (dalsi zstępni).

Jak stanowi bowiem art. 1011 K.c., zstępni wydziedziczonego zstępnego są uprawnieni do zachowku, chociażby przeżył on spadkodawcę.

Jeżeli Pana syn posiada dzieci, wnuki to je również powinien Pan wydziedziczyć w testamencie.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Wydziedziczenie i eksmisja syna

Czy mogę wydziedziczyć syna (jest pełnoletni), czyniąc spadkobierczynią tylko córkę? Syn zrezygnował ze szkoły, nie chce iść do pracy,...

Wydziedziczenie testamentowe

Niedawno odbyła się sprawa, na której zostało przyznane prawo do spadku po matce jej trzem synom. Wszyscy utrzymywali, że matka nie zostawiła testamentu. Po...

Czy można wyłączyć z dziedziczenia wybrane osoby?

Chciałabym wraz z mężem za życia załatwić sprawy spadkowe. Nie mamy dzieci. Mąż ma dwie siostry i ojca. Nie chcielibyśmy, aby w przypadku śmierci męża...

Wydziedziczenie siostry

Moi rodzice prowadzą firmę, która ostatnio przyniosła duże straty. W firmie pracowała także moja siostra, jednak nie próbowała rozwiązać problemu, a...

Wydziedziczenie córki

W 2009 r. rozwiodłem się. Cały majątek (łącznie z domem) zostawiłem byłej żonie z myślą o zabezpieczeniu córki. Obecnie jestem...

Wydziedziczenie w znaczeniu ustawowym

Moja matka zmarła niedawno, pozostawiwszy testament, w którym mnie wydziedziczyła. Powodem był rzekomy brak kontaktu – mam jednak dowody na to, że...

Testament z zapisem windykacyjnym

Tata zamierza spisać testament. W skład jego majątku wchodzą dwa samochody, które są zarejestrowane na niego, oraz mieszkanie. Nurtuje go głównie to,...

Testament w trakcie sprawy rozwodowej

Jestem w trakcie sprawy rozwodowej. Mam wspólność majątkową z żoną. Chcę sporządzić testament, w którym jedynym moim spadkobiercą będzie...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »