Czy można wydziedziczyć brata po śmierci rodziców?

Czy rodzeństwo może wydziedziczyć brata po śmierci rodziców?

Nie. Po śmierci rodziców pozostali spadkobiercy nie mogą pozbawić brata udziału w spadku przez „wydziedziczenie”. Wydziedziczenia może dokonać wyłącznie spadkodawca, czyli w tej sprawie każdy z rodziców, i tylko w testamencie.

Zgodnie z art. 1008 Kodeksu cywilnego spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka albo rodziców prawa do zachowku, jeżeli uprawniony do zachowku:

1. wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;
2. dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;
3. uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.

Przyczyna wydziedziczenia powinna wynikać z treści testamentu. Jeżeli rodzice nie sporządzili testamentu z takim postanowieniem, po ich śmierci nie da się zastąpić tej decyzji uchwałą rodziny, oświadczeniem rodzeństwa ani wnioskiem do sądu o samo „wydziedziczenie” brata.

W opisanej sytuacji kluczowe nie jest więc wydziedziczenie, lecz prawidłowe przeprowadzenie działu spadku i rozliczenie darowizn, które brat otrzymał od rodziców za ich życia.

Co oznacza udział 1/3 w spadku?

Postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku wskazuje, kto dziedziczy i w jakim ułamku. Jeżeli każde z rodzeństwa dziedziczy po 1/3, oznacza to udział w całym majątku spadkowym, a nie automatyczne przyznanie konkretnego pokoju, piętra domu czy określonej kwoty.

Do czasu działu spadku majątek spadkowy pozostaje objęty wspólnością między spadkobiercami. Każdy ze spadkobierców ma prawo współdecydować o sprawach dotyczących spadku, ale powinien też liczyć się z prawami pozostałych.

Jeżeli jeden z braci sam mieszka w domu po rodzicach, nie oznacza to jeszcze, że stał się właścicielem całej nieruchomości. W postępowaniu działowym, czyli przy dziale spadku, można rozliczać między innymi nakłady na nieruchomość, wydatki związane z jej utrzymaniem, pożytki, a w określonych sytuacjach także sposób korzystania z rzeczy wspólnej. Zakres takich rozliczeń zależy od konkretnych faktów i zgłoszonych żądań.

Wniosek o dział spadku

Jeżeli spadkobiercy nie potrafią porozumieć się co do podziału spadku między rodzeństwem i domu po rodzicach, każdy z nich może złożyć do sądu wniosek o dział spadku. Prawo do żądania działu spadku co do zasady nie przedawnia się, więc sprawę można wszcząć także po upływie dłuższego czasu od śmierci rodziców.

Dział spadku może zostać przeprowadzony umownie albo sądownie. Jeżeli w skład spadku wchodzi nieruchomość, umowny dział spadku wymaga aktu notarialnego. Gdy brak zgody co do podziału, spłat albo rozliczenia darowizn, praktycznym rozwiązaniem jest postępowanie sądowe. Więcej o tym, jak wygląda dział spadku i podział domu między spadkobierców, gdy nie ma porozumienia, piszemy w osobnym artykule.

We wniosku o dział spadku należy zwykle wskazać:

• sąd, uczestników postępowania i ich adresy;
• postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia;
• składniki majątku spadkowego, w tym nieruchomości, rachunki, ruchomości lub inne prawa;
• proponowany sposób podziału majątku;
• żądanie spłat, dopłat lub rozliczeń, jeżeli są potrzebne;
• dowody własności nieruchomości, w szczególności numer księgi wieczystej i dokumenty dotyczące stanu prawnego;
• dowody darowizn otrzymanych przez konkretnego spadkobiercę, jeżeli mają być zaliczone na schedę spadkową.

Wniosek o dział spadku składa się w postępowaniu nieprocesowym. Sąd wezwie wszystkich zainteresowanych jako uczestników i ustali, jaki majątek wchodzi do spadku oraz jak powinien zostać podzielony.

Opłaty i koszty sprawy o dział spadku

Opłata sądowa od wniosku o dział spadku jest stała. Co do zasady wynosi 500 zł, a jeżeli wniosek zawiera zgodny projekt działu spadku, pobiera się 300 zł. Jeżeli wniosek obejmuje także zniesienie współwłasności, opłata wynosi 1000 zł, a przy zgodnym projekcie działu spadku i zniesienia współwłasności 600 zł.

Trzeba jednak pamiętać, że sama opłata od wniosku nie zawsze kończy koszty sprawy. Jeżeli spadkobiercy spierają się o wartość domu, sąd może powołać biegłego rzeczoznawcę. Koszt opinii biegłego może być istotny, ale często jest konieczny, gdy strony podają różne wartości nieruchomości.

Jak sąd ustala skład i wartość spadku?

Sąd ustala skład spadku przede wszystkim na podstawie twierdzeń uczestników, dokumentów i ewentualnego spisu inwentarza. Jeżeli w skład spadku wchodzi nieruchomość, trzeba wykazać, że należała do spadkodawców, na przykład przez odpis księgi wieczystej, dokumenty geodezyjne albo inne dokumenty własności.

Przy dziale spadku stan przedmiotów spadkowych ustala się zasadniczo według chwili otwarcia spadku, czyli śmierci spadkodawcy, natomiast ich wartość według cen z chwili dokonywania działu. Ma to znaczenie zwłaszcza przy nieruchomościach, których wartość mogła się zmienić od czasu śmierci rodziców.

Jeżeli uczestnicy zgodnie określą wartość domu, sąd może oprzeć się na ich stanowisku. Jeżeli jednak istnieje spór, sąd zwykle korzysta z opinii biegłego.

Sposoby działu spadku i spłaty

Sąd może dokonać działu spadku na kilka sposobów. W praktyce najczęściej rozważa się:

1. podział fizyczny rzeczy, jeżeli jest możliwy i zgodny z prawem, na przykład podział nieruchomości na odrębne części;
2. przyznanie rzeczy jednemu albo kilku spadkobiercom z obowiązkiem spłaty pozostałych;
3. sprzedaż majątku i podział ceny między spadkobierców stosownie do udziałów, jeżeli inny sposób podziału nie jest możliwy albo celowy.

Jeżeli dom zostanie przyznany jednemu ze spadkobierców, sąd może zasądzić spłaty na rzecz pozostałych. W uzasadnionych przypadkach spłaty mogą zostać rozłożone na raty, maksymalnie na 10 lat. Warto wiedzieć, jaki obowiązuje termin spłaty spadkobiercy przy dziale spadku. Sąd bierze pod uwagę między innymi wartość majątku, sytuację uczestników i realną możliwość zapłaty.

Wcześniejsze darowizny a dział spadku

Przy dziedziczeniu ustawowym wcześniejsze darowizny dla dzieci lub małżonka mogą zostać uwzględnione podczas ustalania sched spadkowych. Nie oznacza to automatycznego odebrania udziału, lecz wymaga obliczenia wartości przysporzenia i zastosowania zasad działu spadku. Szczegółowe zasady omawia artykuł: rozliczenie darowizn przy dziale spadku.

Co zrobić, gdy brat żąda spłaty?

Samo żądanie spłaty przez brata nie oznacza jeszcze, że trzeba od razu zapłacić wskazaną przez niego kwotę. Jeżeli nie ma umowy działowej albo orzeczenia sądu, wysokość spłat nie jest ostatecznie przesądzona.

W odpowiedzi na żądanie brata warto:

• ustalić pełny skład spadku po każdym z rodziców;
• zebrać dokumenty dotyczące domu po rodzicach;
• spisać darowizny, które brat otrzymał od rodziców;
• zabezpieczyć dowody finansowania budowy jego domu;
• rozważyć własną propozycję działu spadku, na przykład przyznanie domu osobie, która w nim mieszka, z odpowiednio obniżoną spłatą po zaliczeniu darowizn;
• ocenić, czy możliwe jest rozłożenie ewentualnych spłat na raty.

Jeżeli strony nie dojdą do porozumienia, sądowy dział spadku pozwoli zakończyć współwłasność i ustalić, czy oraz w jakiej wysokości należą się spłaty.

Zobacz również:

• spłata udziału w mieszkaniu ze spadku
• przekazać cały majątek jednemu spadkobiercy
• spadkobierca ma komornika
• pieniądze po zmarłym

Podsumowanie

Nie można po śmierci rodziców wydziedziczyć brata tylko dlatego, że za życia rodziców otrzymał więcej niż pozostałe dzieci. Wydziedziczenie było możliwe wyłącznie w testamencie sporządzonym przez rodziców i tylko z ustawowych przyczyn.

Nie oznacza to jednak, że wcześniejsze darowizny dla brata są bez znaczenia. W sprawie o dział spadku można żądać ich zaliczenia na schedę spadkową. Jeżeli zostaną udowodnione, mogą istotnie obniżyć spłatę należną temu bratu albo sprawić, że nie otrzyma on już dodatkowych składników z dzielonego majątku.

FAQ

Czy można wydziedziczyć brata po śmierci rodziców?

Nie. Wydziedziczenia mógł dokonać wyłącznie spadkodawca w testamencie. Po śmierci rodziców rodzeństwo nie może samodzielnie pozbawić brata udziału w spadku.

Czy darowizny dla brata zmniejszają jego udział w spadku?

Mogą zmniejszyć to, co brat otrzyma przy dziale spadku, jeżeli darowizny podlegają zaliczeniu na schedę spadkową i zostaną wykazane dowodami. Nie każda pomoc rodziców automatycznie będzie rozliczana.

Czy brat, który mieszka w domu po rodzicach, może żądać spłaty?

Może zgłaszać takie żądanie, jeżeli jest współspadkobiercą. Ostateczna wysokość spłaty zależy jednak od wartości spadku, sposobu działu, rozliczeń między stronami oraz ewentualnego zaliczenia darowizn.

Czy sąd może rozłożyć spłatę na raty?

Tak. Jeżeli sąd przyzna nieruchomość jednemu spadkobiercy i zasądzi spłaty, może określić termin i sposób ich zapłaty, w tym rozłożyć je na raty, maksymalnie na 10 lat.

Jakie dowody są potrzebne do wykazania darowizn?

Najczęściej przydatne są potwierdzenia przelewów, umowy, akty notarialne, faktury, dokumenty kredytowe, korespondencja i zeznania świadków. Im dokładniej można wykazać kwoty i cel przekazania pieniędzy, tym większa szansa na skuteczne rozliczenie darowizny.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296
3. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.