Dziedziczenie funduszu inwestycyjnego a podatek

Podatek od spadków po dziedziczeniu funduszu

Jednostki uczestnictwa w funduszu inwestycyjnym są prawem majątkowym. Ich nabycie po zmarłej osobie może podlegać ustawie o podatku od spadków i darowizn, niezależnie od tego, czy następuje w drodze dziedziczenia, czy na podstawie dyspozycji uczestnika funduszu na wypadek śmierci.

Jeżeli spadkobiercą jest córka zmarłej mamy, należy ona do tzw. grupy zerowej. Do tej grupy należą w szczególności małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym i macocha. Osoby te mogą być całkowicie zwolnione z podatku od spadków i darowizn, nawet gdy wartość nabytego majątku jest wysoka.

Warunkiem zwolnienia jest co do zasady zgłoszenie nabycia rzeczy lub praw majątkowych naczelnikowi właściwego urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy. Przy dziedziczeniu termin ten liczy się zwykle od dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo od dnia zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia sporządzonego przez notariusza.

Zgłoszenie SD-Z2 nie zawsze jest konieczne. Jeżeli łączna wartość majątku nabytego od tej samej osoby w roku ostatniego nabycia i w okresie 5 lat poprzedzających ten rok nie przekracza kwoty wolnej przewidzianej dla I grupy podatkowej, obowiązek zgłoszenia może nie powstać. W praktyce przy funduszach inwestycyjnych warto jednak dokładnie ustalić wartość jednostek i datę powstania obowiązku podatkowego, aby nie utracić zwolnienia. Bywa to trudne, gdy instytucja zwleka z danymi – podobnie jak przy sytuacji, w której pojawia się brak danych z banku a SD-Z2.

Czy sprzedaż jednostek przed upływem 5 lat powoduje podatek od spadków?

Nie. Sprzedaż lub wykup jednostek funduszu inwestycyjnego przed upływem 5 lat nie powoduje ponownie podatku od spadków i darowizn. Ten podatek dotyczy samego nabycia majątku po zmarłym, a nie późniejszej decyzji, co spadkobierca zrobi z odziedziczonym składnikiem majątku.

Pięcioletni termin, o którym często mówi się w sprawach podatkowych, dotyczy przede wszystkim odpłatnego zbycia nieruchomości i określonych praw majątkowych związanych z nieruchomościami – tak jak przy temacie sprzedaż mieszkania ze spadku a podatek. Nie jest to reguła zwalniająca z podatku przy wykupie jednostek uczestnictwa funduszu inwestycyjnego.

Jeżeli zatem córka po mamie prawidłowo skorzystała ze zwolnienia dla najbliższej rodziny, sama sprzedaż jednostek po kilku miesiącach nie odbiera jej tego zwolnienia w podatku od spadków i darowizn. Trzeba natomiast osobno ocenić skutki w podatku dochodowym.

Podatek PIT przy wykupie jednostek funduszu

Wykup jednostek funduszu inwestycyjnego jest dla spadkobiercy odrębnym zdarzeniem podatkowym. Co do zasady dochód z udziału w funduszach kapitałowych podlega opodatkowaniu 19% podatkiem od dochodów kapitałowych. Podobne pytania pojawiają się przy innych instrumentach finansowych, na przykład gdy rozliczane są akcje pracownicze w spadku a podatek.

Podstawą opodatkowania nie zawsze jest cała kwota wypłacona przez fundusz. Istotne są koszty uzyskania przychodu. Przy jednostkach uczestnictwa nabytych w spadku znaczenie mogą mieć wydatki poniesione przez spadkodawcę na ich nabycie. Jeżeli zatem mama kupiła jednostki za określoną kwotę, a córka uzyska z ich wykupu wyższą kwotę, opodatkowaniu może podlegać zasadniczo różnica, o ile przepisy i dokumenty funduszu pozwalają prawidłowo wykazać koszt.

Nie należy natomiast utożsamiać podatku od spadków i darowizn z kosztem podatkowym w PIT. Zgodnie z zasadą wynikającą z art. 23 ustawy o PIT, podatek od spadków i darowizn nie jest kosztem uzyskania przychodu.

W aktualnej praktyce przy funduszach inwestycyjnych dochód z wykupu jednostek może wymagać rozliczenia w zeznaniu PIT-38 na podstawie informacji otrzymanej od instytucji finansowej. Warto sprawdzić dokumenty przekazane przez TFI, bank lub dom maklerski, ponieważ sposób raportowania zależy od rodzaju produktu i podmiotu obsługującego inwestycję.

Czy pieniądze z funduszu można przeznaczyć na cele mieszkaniowe i uniknąć podatku?

Przeznaczenie pieniędzy z wykupu jednostek funduszu na zakup mieszkania, budowę domu albo remont nie powoduje co do zasady zwolnienia z podatku od dochodów kapitałowych. Ulga mieszkaniowa funkcjonuje w innym obszarze, przede wszystkim przy odpłatnym zbyciu nieruchomości i określonych praw majątkowych przed upływem ustawowego terminu.

W opisanej sytuacji przedmiotem spadku nie było mieszkanie, lecz jednostki funduszu inwestycyjnego. Dlatego wydanie środków z funduszu na cele mieszkaniowe nie zmienia charakteru dochodu z funduszy kapitałowych. Remont mieszkania również nie znosi obowiązku rozliczenia PIT od dochodu z wykupu jednostek.

Inaczej wyglądałaby analiza, gdyby spadkobierca odziedziczył nieruchomość i ją sprzedał. Wtedy należałoby badać przepisy dotyczące sprzedaży nieruchomości, pięcioletniego terminu i ewentualnej ulgi mieszkaniowej, w tym to, jak możliwa jest sprzedaż domu ze spadku bez podatku. Nie są to jednak zasady właściwe dla zwykłego wykupu jednostek funduszu inwestycyjnego.

Co zrobić krok po kroku po odziedziczeniu jednostek?

1. Ustal podstawę nabycia spadku: postanowienie sądu, akt poświadczenia dziedziczenia albo inny dokument potwierdzający prawo do jednostek.
2. Sprawdź, czy mieścisz się w grupie osób zwolnionych z podatku od spadków i darowizn.
3. Jeżeli jest to wymagane, złóż SD-Z2 w terminie 6 miesięcy do właściwego urzędu skarbowego.
4. Uzyskaj z TFI, banku lub domu maklerskiego dane o liczbie jednostek, ich wartości oraz historii nabycia przez spadkodawcę.
5. Przed wykupem jednostek sprawdź, czy powstanie dochód, który trzeba rozliczyć w PIT.
6. Po zakończeniu roku podatkowego zweryfikuj, czy otrzymasz informację podatkową i czy należy złożyć PIT-38.

Najczęstsze błędy spadkobierców

Najczęstszy błąd polega na założeniu, że skoro spadek po rodzicu jest zwolniony z podatku od spadków i darowizn, to późniejsza sprzedaż funduszu również jest całkowicie neutralna podatkowo. To dwa różne podatki i dwa różne zdarzenia: nabycie w spadku oraz wykup jednostek.

Drugim błędem jest utożsamianie funduszy inwestycyjnych z nieruchomościami. Pięcioletni termin i ulga mieszkaniowa nie działają automatycznie przy każdej sprzedaży majątku. Przy funduszach trzeba analizować przepisy o dochodach kapitałowych.

Trzecim problemem jest brak dokumentów potwierdzających koszt nabycia jednostek przez zmarłego. Bez tych danych rozliczenie PIT może być mniej korzystne albo wymagać dodatkowych wyjaśnień.

Przeczytaj również:

• podatek od spłaty spadku
• podatek od spadku a wpis prawa
• darowizna mieszkania ze spadku
• działka ROD pominięta w spadku

FAQ

Czy po mamie zawsze nie zapłacę podatku od spadków?

Nie zawsze automatycznie. Córka należy do najbliższej rodziny i może korzystać z pełnego zwolnienia, ale zwykle musi zgłosić nabycie spadku na SD-Z2 w terminie 6 miesięcy. Brak zgłoszenia może spowodować utratę zwolnienia.

Czy sprzedaż jednostek funduszu przed upływem 5 lat jest opodatkowana jak sprzedaż mieszkania?

Nie. Pięcioletni termin dotyczy zasad opodatkowania sprzedaży nieruchomości i niektórych praw związanych z nieruchomościami. Jednostki funduszu inwestycyjnego rozlicza się według zasad właściwych dla dochodów kapitałowych.

Czy zakup mieszkania za pieniądze z funduszu zwalnia z podatku?

Co do zasady nie. Wydanie środków z wykupu funduszu na zakup mieszkania albo remont nie zmienia tego, że dochód pochodzi z funduszy kapitałowych. Ulga mieszkaniowa nie działa tu tak jak przy sprzedaży nieruchomości.

Czy podatek zapłacony od spadku można odliczyć w PIT?

Nie. Podatek od spadków i darowizn nie jest kosztem uzyskania przychodu w PIT. Osobno należy jednak zbadać, czy można uwzględnić wydatki, które spadkodawca poniósł na nabycie jednostek funduszu.

Czy fundusz sam pobierze podatek?

Nie należy tego zakładać bez sprawdzenia dokumentów. Przy dochodach z funduszy kapitałowych sposób raportowania i rozliczenia zależy od rodzaju produktu oraz instytucji finansowej. Po zakończeniu roku trzeba zweryfikować otrzymane informacje podatkowe i obowiązek złożenia PIT-38.

Podsumowanie

Odziedziczenie jednostek funduszu inwestycyjnego po mamie może być zwolnione z podatku od spadków i darowizn, jeżeli spadkobierca spełni warunki przewidziane dla najbliższej rodziny. Najważniejszym obowiązkiem jest terminowe zgłoszenie SD-Z2, chyba że w konkretnej sprawie działa wyjątek od zgłoszenia.

Późniejszy wykup jednostek funduszu to odrębne zdarzenie podatkowe. Nie stosuje się tu pięcioletniego terminu ani typowej ulgi mieszkaniowej dla sprzedaży nieruchomości. Dochód z funduszu może podlegać 19% PIT, dlatego przed likwidacją inwestycji warto ustalić koszt nabycia jednostek przez spadkodawcę i zebrać dokumenty potrzebne do rozliczenia.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350

2. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn