Odrzuciłam spadek po mamie, ale wcześniej dostałam mieszkanie w darowiźnie, konsekwencje wobec spadkobierców i wierzycieli

Skutki darowizny mieszkania a odrzucenie spadku

Jeżeli mieszkanie zostało otrzymane w drodze darowizny, stanowi ono wyłączną własność obdarowanego. Odrzucenie spadku po darczyńcy nie wpływa na prawo własności do nieruchomości. Fakt ten ma szczególne znaczenie w sytuacji, gdy spadkodawca posiadał długi, ponieważ odrzucenie spadku skutkuje brakiem odpowiedzialności za zobowiązania spadkowe.

Przejście spadku na dalszych spadkobierców

W przypadku odrzucenia spadku przez osobę powołaną do dziedziczenia, spadek przechodzi na kolejne osoby zgodnie z zasadami dziedziczenia ustawowego. Jeżeli osoba odrzucająca spadek ma dzieci, powinny one również złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku, aby nie doszło do przejęcia długów.

Zgodnie z treścią art. 931 kc § 1. W pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.
§ 2. Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych.

Zgodnie natomiast z treścią art. 932 kc § 1. W braku zstępnych spadkodawcy powołani są do spadku z ustawy jego małżonek i rodzice.
§ 2. Udział spadkowy każdego z rodziców, które dziedziczy w zbiegu z małżonkiem spadkodawcy, wynosi jedną czwartą całości spadku. Jeżeli ojcostwo rodzica nie zostało ustalone, udział spadkowy matki spadkodawcy, dziedziczącej w zbiegu z jego małżonkiem, wynosi połowę spadku.
§ 3. W braku zstępnych i małżonka spadkodawcy cały spadek przypada jego rodzicom w częściach równych.
§ 4. Jeżeli jedno z rodziców spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada rodzeństwu spadkodawcy w częściach równych.
§ 5. Jeżeli którekolwiek z rodzeństwa spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku pozostawiając zstępnych, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego zstępnym. Podział tego udziału następuje według zasad, które dotyczą podziału między dalszych zstępnych spadkodawcy.
§ 6. Jeżeli jedno z rodziców nie dożyło otwarcia spadku i brak jest rodzeństwa spadkodawcy lub ich zstępnych, udział spadkowy rodzica dziedziczącego w zbiegu z małżonkiem spadkodawcy wynosi połowę spadku.

W praktyce oznacza to, że długi spadkowe nie przechodzą na osobę, która skutecznie odrzuciła spadek.

Zachowek a darowizna sprzed wielu lat

Jeżeli wątpliwości dotyczą roszczenia o zachowek, kluczowe znaczenie ma moment dokonania darowizny. Jeżeli darowizna została dokonana ponad 10 lat przed otwarciem spadku, co do zasady nie jest ona doliczana do masy spadkowej przy obliczaniu zachowku.

Zgodnie z treścią art. 994 § 1 kc Przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku.

Art. 994 kc dotyczy rzeczywistych, a nie potencjalnych spadkobierców oraz rzeczywistych, a nie potencjalnych uprawnionych do zachowku. Nie ma zatem znaczenia fakt, że obdarowany w chwili uczynienia darowizny należał do kręgu spadkobierców ustawowych albo uprawnionych do zachowku, ani że istniał testament. Osoby, które zrzekły się dziedziczenia lub zostały wydziedziczone, nie są spadkobiercami ani uprawnionymi do zachowku (red. serii Osajda, red. tomu Borysiak 2024, wyd. 33, Paweł Księżak).

Należy również pamiętać, że roszczenie o zachowek przysługuje wyłącznie wstępnym, zstępnym oraz małżonkowi spadkodawcy. Rodzeństwo nie jest uprawnione do zachowku.