Darowizna działki, zachowek i odwołanie darowizny, najważniejsze kwestie prawne
• Data: 2026-02-11 • Autor: Marcelina Mazurkiewicz
Kilka lat temu rodzice podzielili swoją nieruchomość i przekazali działki w darowiźnie swoim dzieciom. Ja otrzymałem większą działkę zabudowaną, natomiast mój brat – mniejszą i niezabudowaną. Brat wraz z żoną wybudował na niej dom mieszkalny. Zastanawiam się, czy w przyszłości brat może wystąpić wobec mnie z roszczeniem o zachowek, jak byłby on obliczany i czy możliwe jest cofnięcie dokonanej darowizny w celu ponownego podziału nieruchomości. Interesuje mnie również, czy służebność mieszkania ustanowiona na rzecz dziadków i mamy ma wpływ na wartość zachowku.
.jpg)
Roszczenie o zachowek
Brat może domagać się zachowku po śmierci rodziców, ale tylko w sytuacji, gdy łączna wartość darowizn i udziałów spadkowych, jakie otrzymał, będzie niższa niż przysługujący mu zachowek. Zachowek to ustawowo zagwarantowana część spadku, która należy się określonym osobom – zstępnym, małżonkowi lub rodzicom spadkodawcy.
Wysokość zachowku wynosi połowę wartości udziału spadkowego, jaki przypadłby przy dziedziczeniu ustawowym. Jeżeli uprawniony jest małoletni albo trwale niezdolny do pracy, zachowek wynosi dwie trzecie udziału.
Przy ustalaniu zachowku do spadku dolicza się także darowizny dokonane przez spadkodawcę. Oznacza to, że darowizna działek będzie miała wpływ na przyszłe rozliczenia. Wartość zachowku ustala się według stanu darowizny z chwili jej dokonania, ale według cen z chwili ustalania zachowku – co oznacza konieczność sporządzenia wyceny przez rzeczoznawcę.
Roszczenia z tytułu zachowku przedawniają się po upływie 5 lat od otwarcia spadku lub ogłoszenia testamentu.
Podstawy prawne: art. 991, art. 993, art. 995, art. 1007 Kodeksu cywilnego.
Cofnięcie darowizny
Brat nie może jednostronnie cofnąć darowizny, którą otrzymał. Prawo przewiduje możliwość odwołania darowizny wyłącznie przez darczyńcę, i to tylko w przypadku rażącej niewdzięczności obdarowanego wobec darczyńcy.
Rażąca niewdzięczność obejmuje np. przestępstwo popełnione przeciwko darczyńcy, uporczywe uchylanie się od pomocy czy inne zachowania świadczące o poważnym naruszeniu obowiązków rodzinnych.
Podstawa prawna: art. 898 Kodeksu cywilnego.
Wpływ służebności mieszkania na zachowek
Służebność mieszkania ustanowiona na rzecz dziadków i mamy obniża wartość nieruchomości, ponieważ ogranicza prawo własności. Dlatego przy obliczaniu wartości spadku i darowizn należy uwzględnić istnienie takiego obciążenia.
Fakt, że mama nie korzysta faktycznie ze służebności, nie ma znaczenia – liczy się sam stan prawny z chwili ustanowienia darowizny. Konkretną wartość obniżenia ceny nieruchomości określa rzeczoznawca.
Podsumowanie
Brat będzie mógł dochodzić zachowku tylko w sytuacji, gdy otrzymałby mniej niż przewiduje prawo, a termin na wystąpienie z takim roszczeniem wynosi 5 lat. Cofnięcie darowizny przez brata nie jest możliwe, a służebność mieszkania obniża wartość nieruchomości i ma znaczenie przy wyliczaniu zachowku. W razie sporu ostateczne rozstrzygnięcie należy do sądu, który oprze się na opiniach biegłych i przepisach kodeksowych.
Przykłady
Przykład 1
Rodzice przekazali dwóm synom w darowiźnie działki o różnej wartości. Po śmierci ojca okazało się, że jeden z braci otrzymał znacznie mniej niż przysługiwałoby mu w ramach zachowku. W takiej sytuacji może on żądać od drugiego brata dopłaty.
Przykład 2
Ojciec podarował córce mieszkanie, a synowi samochód. Wartość mieszkania była kilkukrotnie wyższa. Po śmierci ojca syn mógł domagać się uzupełnienia zachowku, ponieważ jego udział spadkowy został znacznie zaniżony.
Przykład 3
Rodzice przekazali synowi dom obciążony służebnością mieszkania na rzecz dziadków. Wycena wykazała, że wartość nieruchomości z takim obciążeniem jest o 20% niższa. Dzięki temu w przyszłości przy obliczaniu zachowku uwzględnia się niższą wartość darowizny.
Oferta porad prawnych
Jeżeli masz podobny problem dotyczący darowizny, zachowku czy dziedziczenia, skontaktuj się z nami. Przygotujemy indywidualną analizę Twojej sytuacji i wskażemy najlepsze rozwiązania prawne.
Źródła:
1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika - porady prawne online
.jpg "Brak oświadczenia o spadku i co dalej, możliwości i konsekwencje dla spadkobierców")
prawnicy z dużym doświadczeniem
Zapytaj prawnika
NAJNOWSZE
Zadaj pytanie »
» Darowizna działki, zachowek i odwołanie darowizny, najważniejsze kwestie prawne
» Odrzuciłam spadek po mamie, ale wcześniej dostałam mieszkanie w darowiźnie, konsekwencje wobec spadkobierców i wierzycieli
» Brak oświadczenia o spadku i co dalej, możliwości i konsekwencje dla spadkobierców
» Odrzucenie spadku przez dzieci a termin sześciu miesięcy, co, jeśli sąd nie zdąży?
» Dział spadku, podział nieruchomości, możliwości fizycznego podziału majątku
