• Data: 2026-03-30 • Autor: Katarzyna Nosal
We wrześniu ubiegłego roku zmarła moja mama, która prowadziła jednoosobową działalność gospodarczą. Jestem jej zarządcą sukcesyjnym. Przed śmiercią mama podarowała mi budynek (jej własność), w którym prowadziła JDG, ale nie zdążyła przepisać na mnie przedsiębiorstwa. W spadku pozostawiła przedsiębiorstwo, którego jestem zarządcą sukcesyjnym, oraz działkę niezwiązaną z przedsiębiorstwem. Do spadku po niej uprawniony jestem ja i moje dwie siostry. Uzgodniliśmy między sobą, że ja będę prowadzić dalej firmę mamy, a siostry wezmą działkę. Jakie kroki powinienem teraz podjąć, abym mógł prowadzić działalność już pod swoim nazwiskiem? Czy najpierw należy sporządzić akt poświadczenia dziedziczenia przed upływem 6 miesięcy od śmierci mamy? Czy w momencie poświadczenia dziedziczenia firma mamy ulega likwidacji?
.jpg)
Przeanalizowałam dokładnie przepisy związane z zarządem sukcesyjnym i sama ustawa regulująca majątek w spadku i zarząd sukcesyjny nie wskazuje na odmienne od Kodeksu cywilnego zasady postępowania z przedsiębiorstwem w spadku w zakresie czynności związanych z dziedziczeniem. Nie omawiam tu kwestii związanych z prowadzeniem zarządu, ponieważ – jak rozumiem – jest Pan, jako prowadzący aktualnie przedsiębiorstwo, z nimi zapoznany.
Zgodnie z art. 1027 Kodeksu cywilnego (w skrócie K.c.) „Względem osoby trzeciej, która nie rości sobie praw do spadku z tytułu dziedziczenia, spadkobierca może udowodnić swoje prawa wynikające z dziedziczenia tylko stwierdzeniem nabycia spadku albo zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia”. W związku z tym w pierwszej kolejności należy uzyskać stwierdzenie nabycia spadku. Najszybciej będzie w tym konkretnym przypadku skorzystać z opcji poświadczenia dziedziczenia u notariusza. Jeśli wszyscy spadkobiercy są dostępni i mogą stawić się w jednym miejscu w tym samym czasie, to notariusz może sporządzić protokół dziedziczenia wraz z wcześniejszymi oświadczeniami o przyjęciu spadku, a następnie wydać poświadczenia dziedziczenia niemal od ręki (chociaż w niektórych miejscowościach terminy do notariusza mogą być dłuższe, ale i tak są krótsze niż oczekiwanie na sprawę w sądzie).
Co więcej, nie jestem tu pewna co do praktyki notariuszy, w mojej ocenie nic nie stoi na przeszkodzie, by nawet tego samego dnia dokonać działu spadku. Poświadczenie dziedziczenia notariusz musi zarejestrować w systemie elektronicznym. Odbywa się to w czasie rzeczywistym. Zarejestrowane poświadczenie ma tę samą funkcję, co prawomocne stwierdzenie nabycia spadku. Być może jednak trzeba będzie podjąć dodatkowe czynności związane z ustaleniem wartości spadku (udokumentowaniem wszystkich rozliczeń), ale znów – nie będą to odległe terminy.
Aby mógł Pan wstąpić do przedsiębiorstwa jako właściciel, należy dokonać działu spadku, przypisując poszczególne składniki spadku poszczególnym spadkobiercom. Ponieważ mamy tu nieruchomość i przedsiębiorstwo, a Państwo są zgodni, można to uczynić w formie umowy przed notariuszem. Już tam ustalone zostanie, że staje się Pan właścicielem przedsiębiorstwa, a siostry właścicielkami (współwłaścicielkami) nieruchomości – możecie dokonać rozliczeń, spłat do wartości udziałów.
Po dziale musi Pan założyć własną działalność (stać się dla CEIDG przedsiębiorcą), a działalność mamy wykreślić. W ten sposób nie będzie przerwy w prowadzeniu firmy, chociaż nazwa i NIP firmy ulegną zmianie.
Prowadzenie firmy po śmierci ojca
Pan Marek prowadził z ojcem zakład stolarski. Po śmierci ojca chciał przejąć firmę, by dalej obsługiwać dotychczasowych klientów. Mimo że w rodzinie nie było sporu co do dziedziczenia urząd skarbowy i banki wymagały dokumentu potwierdzającego jego prawa do spadku. Rodzina udała się do notariusza, który sporządził protokół dziedziczenia i akt poświadczenia dziedziczenia. Tego samego dnia dokonali działu spadku – pan Marek przejął firmę, a siostry dostały inne składniki majątku. Następnie założył własną działalność, a firmę ojca wykreślono. Nie było przerwy w działalności zakładu.
Odziedziczenie firmy po wujku
Pan Jan i jego dwie siostry odziedziczyli spadek po zmarłym wujku (w tym małą firmę remontową). Złożyli u notariusza oświadczenia o przyjęciu spadku i uzyskali poświadczenie dziedziczenia. Następnie sporządzili umowę działu spadku, zgodnie z którą pan Jan otrzymał przedsiębiorstwo, a siostry – udziały w nieruchomościach i środkach finansowych. Dzięki temu pan Jan mógł zarejestrować nową działalność gospodarczą na swoje nazwisko i kontynuować prowadzenie firmy bez przestojów.
Brak stwierdzenia nabycia spadku – problemy z kontynuacją działalności
Pan Tomasz prowadził firmę po zmarłym wuju w ramach zarządu sukcesyjnego, który ustanowił tuż po śmierci krewnego. Chociaż formalnie działał legalnie, nie mógł zmienić żadnych danych w CEIDG ani otworzyć nowego konta firmowego, bo nie miał stwierdzenia nabycia spadku. Po kilku miesiącach rodzina udała się do sądu, ale postępowanie się przeciągało. Gdy w końcu uzyskali postanowienie sądu o nabyciu spadku, mogli dokonać działu spadku, a pan Tomasz formalnie został właścicielem firmy. Wcześniejsze opóźnienie spowodowało jednak utratę kilku klientów, którzy nie chcieli czekać na uporządkowanie spraw prawnych.
Artykuł omawia praktyczne kwestie związane z dziedziczeniem przedsiębiorstwa po zmarłej osobie fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą. Kluczowym elementem jest stwierdzenie nabycia spadku. Najszybsze rozwiązanie to uzyskanie notarialnego poświadczenia dziedziczenia, o ile wszyscy spadkobiercy są zgodni i mogą być obecni u notariusza. Po jego uzyskaniu można przeprowadzić dział spadku (także u notariusza), przypisując konkretne składniki majątku odpowiednim osobom. Przejęcie firmy przez spadkobiercę wymaga założenia nowej działalności gospodarczej (z odrębnym NIP-em i nazwą) – dotychczasowa działalność zmarłego podlega wykreśleniu z rejestru. Zarząd sukcesyjny umożliwia tymczasowe prowadzenie firmy po śmierci właściciela, ale do pełnego przejęcia potrzebne są dalsze kroki formalne: potwierdzenie dziedziczenia, dział spadku oraz rejestracja nowej działalności.
Zastanawiasz się, jakie formalności trzeba spełnić, aby prawidłowo przejąć przedsiębiorstwo po bliskiej osobie? Skorzystaj z naszych porad prawnych online! Nasi doświadczeni prawnicy pomogą Ci zrozumieć obowiązujące przepisy oraz jasno wskażą, jakie kroki należy podjąć, aby sprawnie i zgodnie z prawem uregulować kwestie dziedziczenia i prowadzenia firmy. Skorzystaj z profesjonalnego wsparcia i uniknij niepotrzebnych komplikacji – skontaktuj się z nami już dziś!
1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika - porady prawne online
O autorze: Katarzyna Nosal
Radca prawny od 2005 roku, absolwentka prawa na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Udziela porad z prawa cywilnego, pracy oraz rodzinnego, a także z zakresu procedury cywilnej i administracyjnej. Ma wieloletnie doświadczenie w stosowaniu prawa administracyjnego i samorządowego. Ukończyła również aplikację sądową. Obecnie prowadzi własną kancelarię prawną.
Zapytaj prawnika