Jak pozbyć się niechcianego spadku?

Jak najszybciej pozbyć się niechcianego spadku?

Jeżeli spadkobierca nie chce uczestniczyć w dziedziczeniu, nie chce odpowiadać za możliwe długi i nie chce wchodzić w konflikty z pozostałymi spadkobiercami, podstawowym rozwiązaniem jest odrzucenie spadku. Po skutecznym odrzuceniu spadku osoba ta jest traktowana tak, jakby nie dożyła otwarcia spadku. Nie nabywa więc ani składników majątku, ani długów spadkowych.

Odrzucenie spadku nie jest jednak decyzją częściową. Co do zasady nie można przyjąć mieszkania i samochodu, a odrzucić samych długów. Spadek przyjmuje się albo odrzuca jako całość, z wyjątkami dotyczącymi szczególnych tytułów powołania do spadku. Dlatego przed złożeniem oświadczenia warto ustalić, czy w spadku rzeczywiście są długi, jaka jest wartość majątku oraz kto wejdzie do dziedziczenia po odrzucającym spadkobiercy.

W opisanej sytuacji, gdy w skład spadku wchodzi mieszkanie o niewielkiej wartości, samochód i możliwe zadłużenie, a dodatkowo zapowiada się konflikt między rodzeństwem, odrzucenie spadku może być najprostsze organizacyjnie. Trzeba jednak pamiętać, że jeżeli spadkobierca ma dzieci, po jego odrzuceniu spadku powołane do dziedziczenia mogą zostać właśnie one. Warto też wiedzieć, że odrzucenie spadku po najbliższych zmarłego może uruchomić powołanie dalszych krewnych, którzy nie zawsze wiedzą o swoim tytule do dziedziczenia.

W jakim terminie można odrzucić spadek?

Termin na odrzucenie spadku wynosi 6 miesięcy. Liczy się go od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania do spadku, a nie zawsze od samej daty śmierci spadkodawcy. W typowej sprawie po rodzicu będzie to zwykle dzień, w którym dziecko dowiedziało się o śmierci rodzica i o tym, że dziedziczy z ustawy albo z testamentu.

Jeżeli spadkobierca składa oświadczenie u notariusza, istotne jest, aby akt został sporządzony przed upływem 6 miesięcy. Jeżeli sprawa ma trafić do sądu, do zachowania terminu wystarczy złożenie przed jego upływem wniosku o odebranie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. To ważne, ponieważ samo wyznaczenie posiedzenia przez sąd może nastąpić później.

Więcej o sposobie obliczania tego terminu wyjaśniamy w osobnym materiale: termin na odrzucenie spadku. Osobno omawiamy też, jak wygląda odrzucenie spadku przez dziecko a termin, bo przy małoletnich bieg terminu może przebiegać inaczej.

Gdzie złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku?

Oświadczenie o odrzuceniu spadku można złożyć przed notariuszem albo przed sądem. W praktyce notariusz jest zwykle szybszym rozwiązaniem, zwłaszcza gdy spadkobierca jest zdecydowany i ma podstawowe dokumenty: odpis aktu zgonu spadkodawcy, swoje dane, informacje o stopniu pokrewieństwa oraz dane znanych spadkobierców.

Oświadczenie może zostać złożone ustnie albo na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym. Pełnomocnictwo do złożenia takiego oświadczenia również wymaga formy pisemnej z podpisem urzędowo poświadczonym. W sprawach prostych wizyta u notariusza pozwala więc zakończyć etap odrzucenia spadku przez dorosłego spadkobiercę szybko, ale nie rozwiązuje automatycznie sytuacji jego dzieci.

Co oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza?

Jeżeli spadkobierca nie złoży żadnego oświadczenia w terminie 6 miesięcy, obecnie następuje przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. To oznacza, że odpowiedzialność za długi spadkowe jest ograniczona do wartości stanu czynnego spadku. Nie jest to jednak to samo, co pełne pozbycie się spadku.

Przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza może być korzystne, gdy istnieją wartościowe aktywa, a ryzyko długów jest umiarkowane lub możliwe do ustalenia. Nadal jednak trzeba liczyć się z formalnościami, kontaktem z wierzycielami, ewentualnym spisem albo wykazem inwentarza oraz relacjami z pozostałymi spadkobiercami. Jeżeli celem jest całkowite wyjście ze sprawy, odrzucenie spadku jest rozwiązaniem dalej idącym. Jeżeli spadek został już przyjęty, możliwości cofnięcia tej decyzji są ograniczone — szerzej omawiamy odrzucenie spadku po przyjęciu w odrębnym artykule.

Skutki odrzucenia spadku dla dzieci

Odrzucenie spadku przez rodzica może spowodować, że udział przypadnie jego dzieciom. Rodzice powinni więc od razu ustalić, czy potrzebne będzie dodatkowe oświadczenie w imieniu małoletniego i od kiedy biegnie jego termin. Szczegółowe zasady omawia artykuł: odrzucenie spadku za małoletnie dziecko.

Kiedy nadal potrzebne jest zezwolenie sądu?

Zezwolenie sądu może być nadal potrzebne, gdy rodzice nie są zgodni co do odrzucenia spadku w imieniu dziecka, gdy jednemu z rodziców nie przysługuje w odpowiednim zakresie władza rodzicielska, gdy dziecko dziedziczy z innego powodu niż wcześniejsze odrzucenie spadku przez rodzica, albo gdy nie są spełnione pozostałe warunki uproszczonej procedury.

Co do zasady sprawę rozpoznaje sąd opiekuńczy. Jeżeli jednak toczy się już postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku, zezwolenie na proste przyjęcie lub odrzucenie spadku w imieniu dziecka wydaje sąd spadku. Wniosek złożony do sądu opiekuńczego po wszczęciu takiego postępowania powinien zostać przekazany sądowi spadku.

Jeżeli złożenie oświadczenia wymaga zezwolenia sądu, bieg terminu do złożenia oświadczenia ulega zawieszeniu na czas trwania postępowania sądowego w tym przedmiocie. Mimo to najlepiej złożyć wniosek jak najwcześniej i zachować dowód jego wniesienia.

Co zrobić, gdy w spadku mogą być długi?

Dorosły spadkobierca nie musi udowadniać istnienia długów, aby odrzucić spadek. Może odrzucić spadek także wtedy, gdy po prostu nie chce uczestniczyć w dziedziczeniu. Inaczej wygląda sytuacja małoletniego, gdy potrzebna jest zgoda sądu. Wtedy warto przedstawić sądowi, dlaczego odrzucenie spadku leży w interesie dziecka, na przykład z powodu zadłużenia, niejasnego stanu majątku, kosztów utrzymania nieruchomości albo ryzyka sporów.

Przed decyzją warto sprawdzić księgę wieczystą nieruchomości, zaległości czynszowe, podatki lokalne, umowy najmu, ewentualne postępowania egzekucyjne oraz informacje od znanych wierzycieli. Jeżeli spadek obejmuje mieszkanie zamieszkane przez lokatorów, trzeba dodatkowo ocenić, czy istnieje umowa najmu, kto pobiera czynsz i jakie są obowiązki właścicielskie.

Jeżeli głównym problemem są możliwe zobowiązania spadkodawcy, pomocny może być także materiał: spadek z długami.

Alternatywa: zbycie udziału w spadku na rzecz rodzeństwa

Jeżeli okaże się, że spadek nie jest zadłużony albo jego wartość wyraźnie przewyższa zobowiązania, czasem praktyczniejsze może być przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza, a następnie zbycie udziału w spadku na rzecz rodzeństwa. Takie rozwiązanie wymaga jednak porozumienia z nabywcą oraz formy aktu notarialnego.

Spadkobierca, który spadek przyjął, może zbyć spadek w całości lub w części, a także zbyć udział spadkowy. Nabywca spadku wstępuje w prawa i obowiązki spadkobiercy, ale odpowiedzialność wobec wierzycieli może wymagać dokładnego uregulowania w umowie. Dlatego zbycie udziału nie powinno być traktowane jako prosty zamiennik odrzucenia spadku, zwłaszcza gdy długi są nieustalone.

FAQ

Czy można odrzucić tylko długi, a zostawić mieszkanie?

Co do zasady nie. Spadku nie można przyjąć częściowo i częściowo odrzucić. Spadkobierca wybiera między przyjęciem prostym, przyjęciem z dobrodziejstwem inwentarza albo odrzuceniem spadku.

Czy dorosły spadkobierca musi udowodnić długi, żeby odrzucić spadek?

Nie. Dorosły spadkobierca może odrzucić spadek bez wykazywania, że spadkodawca pozostawił długi. Dowody zadłużenia są natomiast istotne, gdy potrzebne jest zezwolenie sądu na odrzucenie spadku w imieniu dziecka.

Czy odrzucenie spadku przez rodzica obejmuje automatycznie dziecko?

Nie. Odrzucenie spadku przez rodzica nie obejmuje automatycznie dziecka. Jeżeli po rodzicu do dziedziczenia wchodzi małoletnie dziecko, trzeba złożyć osobne oświadczenie w jego imieniu, a czasem uzyskać zezwolenie sądu.

Kiedy rodzic może odrzucić spadek w imieniu dziecka bez sądu?

Jest to możliwe przede wszystkim wtedy, gdy dziecko dziedziczy dlatego, że wcześniej spadek odrzucił rodzic, rodzice działają wspólnie albo jeden działa za zgodą drugiego, obojgu przysługuje odpowiednia władza rodzicielska, a inni zstępni rodziców dziecka również odrzucają spadek, jeżeli tacy zstępni istnieją.

Co zrobić, jeśli minął termin 6 miesięcy?

Jeżeli termin minął, skutkiem jest co do zasady przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. W wyjątkowych sytuacjach można rozważyć uchylenie się od skutków niezłożenia oświadczenia, na przykład gdy spadkobierca działał pod wpływem istotnego błędu lub groźby, ale wymaga to postępowania przed sądem.

Podsumowanie

Najszybszym sposobem pozbycia się niechcianego spadku jest złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku, zwykle przed notariuszem. Trzeba pilnować 6-miesięcznego terminu i pamiętać, że po odrzuceniu spadku przez rodzica do dziedziczenia mogą wejść jego dzieci. W sprawach małoletnich aktualne przepisy przewidują uproszczenie, ale tylko wtedy, gdy spełnione są konkretne warunki dotyczące powołania dziecka do dziedziczenia, zgody rodziców i sytuacji innych zstępnych.

Jeżeli spadek obejmuje nieruchomość, lokatorów, możliwe długi albo konflikt z rodzeństwem, przed wyborem między odrzuceniem spadku, przyjęciem z dobrodziejstwem inwentarza i zbyciem udziału warto przeanalizować dokumenty. Błąd w terminie lub procedurze może spowodować, że zamiast pozbyć się sprawy, spadkobierca będzie musiał uczestniczyć w dalszych formalnościach.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93, w szczególności art. 1012, art. 1015, art. 1018, art. 1020 oraz art. 1051-1055.

2. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59, w szczególności art. 101 § 3-4.

3. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296, w szczególności art. 640, art. 640¹ i art. 641.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.