Porady Prawne przez internet

Masz problem ze spadkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Spełnienie ostatniej woli rodziców

Autor: Katarzyna Nosal • Opublikowane: 2020-11-30

Sprawa dotyczy spełnienia ostatniej woli moich rodziców dotyczących majątku/spadku po nich. Mama zmarła 12 lat temu. Ojciec jeszcze żyje. Dzieci jest troje (w tym ja). Obecnie sam opiekuję się bardzo chorym ojcem. I mam pewne obawy. Jeszcze za życia mamy rodzice podjęli decyzję, że według ich ostatniej woli cały majątek ma przypaść dla mnie. Mieszkam w domu rodzinnym od zawsze. Jakie kroki prawne powinienem podjąć, aby mieć pewność, że ostatnia wola rodziców pozostanie w mocy. Jeden z braci wielokrotnie potwierdzał, że ostatnią wolę rodziców spełni, drugi też, ale tu pewność mam mniejszą. Obaj bracia mieszają osobno, mają swoje rodziny. Rodzice pomagali im finansowo w usamodzielnieniu. Po śmierci ojca nie planuję spłacać braci (bo nie mam z czego). Jak mogę prawnie doprowadzić do spełnienia ostatniej woli rodziców? Z jakimi formalnościami i kosztami się to łączy?

Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Spełnienie ostatniej woli rodziców

Ustosunkowując się do pytania i starając się udzielić Panu jak najpełniejszej odpowiedzi, pozwolę sobie podzielić swój wywód na dwie części. W pierwszej z nich omówię sytuację prawną, w jakiej obecnie się Pan znajduje, ze szczególnym uwzględnieniem kroków, jakie powinien Pan dokonać celem usystematyzowania kwestii spadku po Pańskiej mamie. W drugiej części przedstawię rozwiązania, które pozwolą na uregulowanie spadkobrania na wypadek śmierci Pańskiego taty.

Spadek i spadkobranie w prawie polskim

Przystępując do omówienia sytuacji, należy wskazać na legalną definicję zawartą w przepisie art. 922 § 1 Kodeksu cywilnego (dalej jako K.c.), w świetle której spadek to ogół praw i obowiązków majątkowych przechodzących z chwilą śmierci ze zmarłego na jego spadkobiercę lub spadkobierców. Uzupełnieniem tej definicji jest treść przepisów art. 925 oraz art. 924 K.c., zgodnie z którymi spadkobierca nabywa spadek z chwilą śmierci spadkodawcy. W polskim systemie prawnym rozróżniamy dwa tytuły powołania do spadku. Na podstawie przepisu art. 926 § 1 K.c. są to ustawa albo testament. Z dziedziczeniem ustawowym mamy do czynienia wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy (nie sporządził testamentu), bądź gdy żadna z osób, które powołał, nie chce lub nie może być spadkobiercą, co bezpośrednio wynika z treści przepisu art. 926 § 2 K.c.

Dziedziczenie po zmarłej matce

Przenosząc powyższe rozważania na grunt Pańskiego pytania, należy stwierdzić, że z chwilą śmierci Pana mamy, wobec niesporządzenia testamentu, doszło do dziedziczenia ustawowego. Grono spadkobierców w tym przypadku określa przepis art. 931 § 1 K.c., na podstawie którego z ustawy w pierwszej kolejności do spadku powołane są dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek. Należy przy tym zaznaczyć, że wymienieni spadkobiercy dziedziczą w częściach równych, z tym zastrzeżeniem, że udział spadkowy współmałżonka nie może być mniejszy niż czwarta część spadku. Z przedstawionej przez Pana sytuacji wynika zatem, że wraz z dwoma braćmi i tatą, staliście się Państwo spadkobiercami po Pana mamie w udziałach równych 1/4 spadku. Niestety dla Pana sytuacji pozbawiony znaczenia jest fakt, że jak sam Pan wspomina, rodzice jeszcze za życia Pana mamy, postanowili, że cały należący do nich majątek pozostawiają Panu. Brak działania z ich strony, jak choćby powołania Pana w testamencie jako jedynego spadkobiercy, spowodował, że ogół praw i obowiązków po Pana mamie przypadł wskutek dziedziczenia ustawowego także Pana rodzeństwu i ojcu.

W obliczu sytuacji, w jakiej się Pan znalazł, nie pozostaje Pan jednak bez środków prawnych, które może Pan podjąć celem uregulowania sytuacji spadkowej zgodnie z wolą rodziny, tj. tak, aby spadek po Pana mamie przypadł wyłącznie Panu. Od chwili otwarcia spadku bowiem majątek spadkodawcy stanowi wspólność spadkobierców. Instrumentem pozwalającym na realne „rozdysponowanie” składników majątku spadkodawcy jest dział spadku opisany w art. 1037 K.c. i nast. Zanim jednak dojdzie do dokonania działu spadku, niezbędne w Pana przypadku jest uzyskanie „urzędowego potwierdzenia” faktu dziedziczenia spadkobierców po zmarłym. Ustawodawca w przepisie art. 1025 K.c. przewidział dwa sposoby uzyskania takiego dokumentu. Pierwszy z nich to sądowe stwierdzenie nabycia spadku, natomiast drugi – akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony przez notariusza.

Stwierdzenia nabycia spadku dokonuje w postępowaniu nieprocesowym sąd spadku (zazwyczaj sąd ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, zgodnie z przepisem art. 628 Kodeksu postępowania cywilnego – dalej jako „K.p.c.”). Postępowanie w tym zakresie regulują przepisy art. 669 i art. 670–679 K.p.c. Opłata od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku, zgodnie z przepisem art. 49 ust. 1 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, wynosi 100 zł.

Kwestię sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia przed notariuszem szczegółowo regulują przepisy od art. 95a do art. 95p ustawy Prawo o notariacie. Zgodnie z przepisem § 10a ust. 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej, za sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia maksymalna stawka wynosi 50 zł netto (61,50 zł brutto). Trzeba mieć jednak na uwadze, że do kwoty tej należy doliczyć koszt sporządzenia protokołu dziedziczenia, która to czynność poprzedza sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia. Maksymalna stawka za sporządzenie protokołu to 100 zł netto (123 zł brutto).

Dział spadku – zgodny z wolą rodziców

Dysponując już postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku (bądź aktem poświadczenia dziedziczenia), powinien Pan dokonać działu spadku – na mocy umowy między wszystkimi spadkobiercami lub na mocy orzeczenia sądu na żądanie któregokolwiek ze spadkobierców, w myśl przepisu art. 1037 § 1 K.c. W swoim pytaniu zaznaczył Pan, że pozostali spadkobiercy wyrażają zgodę na to, aby majątek po Pana mamie przypadł w całości Panu. Jest to o tyle ważne, o ile umowny dział spadku może nastąpić wyłącznie wtedy, gdy spadkobiercy są zgodni co do sposobu działu spadku. Umowę o dział spadku muszą bowiem zawrzeć wszyscy spadkobiercy. Należy jedynie wspomnieć, że ustawodawca w § 2 i 3 przywołanego przepisu przewidział szczególną formę dla umowy o dział spadku, gdy w jego skład wchodzi:

nieruchomość – wówczas umowa powinna zostać zawarta w formie aktu notarialnego,

przedsiębiorstwo – umowa powinna być zawarta w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi

przedsiębiorstwo objęte zarządem sukcesyjnym bądź w skład przedsiębiorstwa wchodzi nieruchomość – umowa powinna zostać zawarta w formie aktu notarialnego

Zgodnie z przepisem § 2 ust 3 pkt 2 w zw. z § 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej maksymalna stawka za sporządzenie umowy o dział spadku przed notariuszem uzależniona jest od ogólnej wartości majątku podlegającego działowi.

Równorzędnym środkiem dokonania działu spadku jest sądowy dział spadku, prowadzony w trybie postępowania nieprocesowego, którego przebieg regulują przepisy art. 680–689 K.p.c. Legitymację czynną do złożenia wniosku do sądu posiada każdy ze spadkobierców. Wniosek o dział spadku składa się do sądu spadku, którym co do zasady jest sąd ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy. Opłata od wniosku o dział spadku, przy założeniu że zawiera on zgodny projekt działu spadku, wynosi 300 zł.

Testament sposobem na dopełnienie woli

Odnosząc się do drugiej części Pańskiego pytania, należy wskazać, że najlepszym sposobem uniknięcia, jak sam Pan to ujął, niepewności co do spadku po Pana ojcu, byłoby sporządzenie przez niego testamentu. Zgodnie z przepisem art 941 K.c. testament jest jedynym instrumentem pozwalającym na rozrządzenie majątkiem na wypadek śmierci. W świetle przepisu art. 949 § 1 K.c. spadkodawca może sporządzić testament w ten sposób, że napisze go w całości pismem ręcznym, podpisze i opatrzy datą. Akt notarialny nie jest zatem jedyną wiążącą i skuteczną formą sporządzenia testamentu. W przypadku jednak sporządzenia testamentu przed notariuszem, maksymalna taksa zgodnie z przepisem § 8 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej wynosi 50 zł netto (61,50 zł brutto).

Zrzeczenie się spadku przez pozostałych spadkobierców

Jeśli Pana ojciec nie będzie chciał sporządzić testamentu, w takiej sytuacji instrumentem pozwalającym na uregulowanie kwestii dziedziczenia jest umowa o zrzeczenie się dziedziczenia opisana przez ustawodawcę w art. 1048 K.c. W myśl tego przepisu, spadkobierca ustawowy może przez umowę z przyszłym spadkodawcą zrzec się dziedziczenia po nim. Skutkiem takiej umowy jest wyłączenie od dziedziczenia zrzekającego się oraz jego zstępnych (chyba że postanowiono inaczej), tak jakby nie dożyli otwarcia spadku (art. 1049 K.c.). Aby zatem stał się Pan jedynym spadkobiercą ustawowym po swoim ojcu, Pańscy bracia musieliby zawrzeć umowy z ojcem, w których zrzekliby się dziedziczenia po nim. Zaznaczenia wymaga, że ustawodawca przewidział dla takiej umowy formę aktu notarialnego pod rygorem nieważności. Maksymalna taksa za sporządzenie umowy zrzeczenia się dziedziczenia na podstawie przepisu § 8 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej wynosi 60,00 zł netto (73,80 zł brutto).

Niestety dla Pana nie jest możliwe zawarcie innej umowy o spadek po osobie żyjącej, w tym nie jest możliwe zawarcie umowy wyłącznie z innymi spadkobiercami z pominięciem spadkodawcy. Taka umowa, zawarta pomiędzy Panem a Pana braćmi, w której zrzekliby się oni dziedziczenia, ustanawiając Pana jedynym spadkobiercą po ojcu, w świetle przepisu art. 1047 K.c. byłaby nieważna.

Jeśli masz podobny problem prawny, zadaj pytanie naszemu prawnikowi (przygotowujemy też pisma) – link do formularza z indywidualną pomocą prawną »


Indywidualne Porady Prawne

Masz problem ze spadkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Zadaj pytanie »

eporady24.pl

prawo-budowlane.info

odpowiedziprawne.pl

Szukamy prawnika »

oryginalne poduszki