Zaliczenie darowizn na schedę spadkową przy podziale spadku
• Data: 2025-11-27 • Autor: Katarzyna Nosal
W trakcie postępowania spadkowego po zmarłym tacie jedno z rodzeństwa nie zgodziło się z równym podziałem i złożyło wniosek o sporządzenie spisu majątku zmarłego obejmującego środki na kontach, obligacje, a także inwentarz w domu, który został mi podarowany. Rozumiem potrzebę wykonania spisu, ale wnioskodawca zażyczył sobie również podania kwot darowizn oraz wartość domu które to mają być zaliczone do schedy spadkowej. Czy nie powinien założyć sprawy o zachowek i dopiero w tym trybie oczekiwać ujawnienia darowizn? Dodam, że sam również otrzymywał darowizny i teraz nie zgadza się na taki dział spadku. Jak mam się odnieść do jego żądań?
Darowizny zaliczane na schedę spadkową
Jak wynika z opisu, sprawa jest już na etapie działu spadku. W takiej sytuacji, aby sąd mógł prawidłowo podzielić spadek według wartości odpowiadającym udziałom spadkobierców, musi poznać poszczególne składniki majątku spadkowego oraz ich wartość. Ponadto musi przy podziale spadku dokonać ustalenia sched spadkowych według ustawowych zasad. Jedną z takich zasad jest zaliczanie darowizn. W skład schedy spadkowej wchodzi majątek uzyskany po śmierci spadkodawcy (w ramach dziedziczenia ustawowego lub zapisu windykacyjnego), ale także przekazany spadkobiercom jeszcze za życia spadkodawcy w postaci dokonanych przez niego darowizn. Istnieje wiele sytuacji życiowych, które prowadzą do tego, że spadkodawca dzieli swój majątek jeszcze za życia. Stąd właściwym jest zobowiązanie do wyjawienia uzyskanych od spadkodawcy darowizn i ich wartości.
Zgodnie z art. 1039 Kodeksu cywilnego (K.c.) – jeżeli w razie dziedziczenia ustawowego dział spadku następuje między zstępnymi albo między zstępnymi i małżonkiem, spadkobiercy ci są wzajemnie zobowiązani do zaliczenia na schedę spadkową otrzymanych od spadkodawcy darowizn oraz zapisów windykacyjnych, chyba że z oświadczenia spadkodawcy lub z okoliczności wynika, że darowizna lub zapis windykacyjny zostały dokonane ze zwolnieniem od obowiązku zaliczenia. Zaliczenie na schedę spadkową przeprowadza się w ten sposób, że wartość darowizn lub zapisów windykacyjnych podlegających zaliczeniu dolicza się do spadku lub do części spadku, która ulega podziałowi między spadkobierców obowiązanych wzajemnie do zaliczenia, po czym oblicza się schedę spadkową każdego z tych spadkobierców, a następnie każdemu z nich zalicza się na poczet jego schedy wartość darowizny lub zapisu windykacyjnego podlegającej zaliczeniu. Zatem na etapie postępowania o dział spadku ustalenie dokonanych darowizn i prawidłowe ich rozliczenie w ramach dzielonych udziałów jest zgodne z prawem. Co więcej, jest niezbędne, by uznać podział za zgodny z prawem.
Zobacz również: Darowizna na jedno dziecko a zachowek
Podział majątku na schedy spadkowe – przykład
Obrazując powyższe, jeśli w skład spadku wchodzi jedna nieruchomość o wartości 100 tys. zł, a druga nieruchomość o wartości 150 tys. została podarowana jednemu z dwójki dzieci jeszcze za życia spadkodawcy, to przy podziale spadku do dzielonych wartości należy zaliczyć zarówno pozostałą nieruchomość, jak i darowiznę. Zatem majątek do podziału na schedy wynosić będzie 250 tys. zł. Dla uproszczenia przyjmiemy dwójkę dzieci jako spadkobierców. Ich schedy po rodzicu wynosić zatem będą po 125 tys. zł. Jedno dziecko już dostało swoją schedę, bo za życia spadkodawcy otrzymało darowiznę o wartości przekraczającej wartość swojej schedy. Sąd przysądzi zatem drugiemu dziecku pozostałą nieruchomość bez spłat na rzecz drugiego dziecka.
Przykłady
W pierwszej sprawie troje dorosłych dzieci dziedziczyło po ojcu, który za życia przekazał jednej córce mieszkanie w centrum miasta. Gdy doszło do działu spadku, córka ta argumentowała, że darowizna była formą pomocy na start i nie powinna być uwzględniana przy podziale. Sąd jednak uznał, że skoro nie ma dowodów na zwolnienie z obowiązku zaliczenia darowizny, wartość mieszkania musi zostać doliczona do schedy spadkowej. Ostatecznie córka nie otrzymała już żadnej części z pozostałego majątku, a całość przypadła dwóm braciom.
W drugim przypadku syn opiekował się schorowanym ojcem przez kilka lat i w tym czasie dostał od niego darowiznę w postaci gospodarstwa rolnego. Po śmierci ojca pozostała tylko niewielka suma pieniędzy na koncie bankowym. Rodzeństwo uznało, że gospodarstwo powinno być rozliczone w ramach spadku. Syn próbował wykazać, że była to forma wynagrodzenia za opiekę, ale nie posiadał żadnej umowy czy oświadczenia ze strony ojca. Sąd nakazał zaliczenie darowizny na schedę spadkową, co spowodowało, że z pozostałej części majątku nic już mu się nie należało.
W trzecim przypadku wdowa i dwoje dzieci dziedziczyli majątek po zmarłym mężu. Jedno z dzieci otrzymało kilka lat wcześniej działkę budowlaną. Gdy rozpoczęto postępowanie o dział spadku, drugie dziecko zażądało zaliczenia tej darowizny. Okazało się jednak, że w akcie notarialnym przekazania działki zmarły zawarł zapis, że darowizna ta ma być wolna od obowiązku zaliczenia na schedę. W związku z tym działka nie została uwzględniona w wyliczeniach i nie wpłynęła na podział pozostałego majątku.
Podsumowanie
Zaliczanie darowizn na schedę spadkową to istotny element postępowania o dział spadku, który pozwala na sprawiedliwe rozliczenie majątku przekazanego spadkobiercom jeszcze za życia spadkodawcy. Sąd ma obowiązek uwzględnić takie darowizny, o ile nie zostały one wyraźnie zwolnione z obowiązku zaliczenia. Równość udziałów nie oznacza automatycznego podziału po równo, lecz uwzględnia także wcześniejsze przekazania majątku, co często ma kluczowe znaczenie dla końcowego rozstrzygnięcia sprawy.
Oferta porad prawnych
Potrzebujesz pomocy w sprawach spadkowych? Skorzystaj z naszej porady prawnej online – szybko, wygodnie i bez wychodzenia z domu. Przeanalizujemy Twoją sytuację, wyjaśnimy zasady podziału spadku, zaliczania darowizn i pomożemy w przygotowaniu pisma do sądu. Napisz do nas, a otrzymasz rzetelną i indywidualnie dopasowaną odpowiedź w ciągu 24 godzin.
Źródła:
1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika - porady prawne online
O autorze: Katarzyna Nosal
Radca prawny od 2005 roku, absolwentka prawa na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Udziela porad z prawa cywilnego, pracy oraz rodzinnego, a także z zakresu procedury cywilnej i administracyjnej. Ma wieloletnie doświadczenie w stosowaniu prawa administracyjnego i samorządowego. Ukończyła również aplikację sądową. Obecnie prowadzi własną kancelarię prawną.
prawnicy z dużym doświadczeniem
Zapytaj prawnika
NAJNOWSZE
Zadaj pytanie »
» Zachowek po darowiznach, gdy spadkodawca rozdał cały majątek za życia
» Jak uregulować formalności po śmierci rodziców – przepisanie umów i postępowanie spadkowe krok po kroku
» Obowiązek wykonania zapisu zwykłego w testamencie
» Dziedziczenie mieszkania po siostrze dziadka a podatek
» Odrzucenie spadku przez dalszą rodzinę, kiedy zaczyna się bieg terminu?
