Walka o spadek z siostrą

Udział w spadku według ustawy

Podstawę prawną niniejszej opinii stanowią przepisy Kodeksu cywilnego zwanego dalej K.c. oraz przepisy Kodeksu postępowania cywilnego.

Z treści Pani pytania wynika, że przed 7 laty zmarła Pani mama, którą tylko Pani się opiekowała. Mama nie pozostawiła testamentu. Prócz Pani mama miała jeszcze dwie córki, z których jedna chce swój udział w spadku po matce przekazać Pani bez obowiązku spłaty, a druga wskazuje, iż będzie domagała się spadku. Dom, który pozostał po mamie został przez Panią wyremontowany. Zastanawia się Pani, co w tej sytuacji uczynić.

W pierwszej kolejności podkreślić należy, iż jeżeli Pani mama nie pozostawiła po sobie testamentu to dziedziczenie odbędzie się na zasadach ustawy.

Zgodnie z art. 931 § 1 K.c. w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. Innymi słowy, o ile Pani ojciec nie pozostaje już przy życiu, każda z Pań nabędzie po 1/3 części. Dla wielkości udziału nie ma znaczenia, czy któraś z Pań opiekowała się mamą, czy też nie. O ile żadna z Pań nie została wydziedziczona, nie ma podstaw do pozbawienia którejkolwiek z Pań udziału w spadku po matce.

Udział w spadku a jego wartość

Czym innym jest jednak udział w spadku, a czym innym ustalenie wartości udziału w spadku. Wskazuje Pani bowiem, że po matce pozostał dom, który po jej śmierci został wyremontowany z Pani środków. Powyższe ma istotne dla sprawy znaczenie, albowiem wycena nieruchomości, o ile nie dojdzie do porozumienia, będzie dokonywana na dzień jej sporządzenia, ale według stanu na dzień śmierci mamy. Innymi słowy, każdy nakład na nieruchomość, który zwiększa jej wartość nie będzie brany pod uwagę przez sąd.

W pierwszej kolejności w razie otrzymania ewentualnego odpisu wniosku o dział spadku winna Pani wskazywać, że dział spadku został przeprowadzony przed 7 laty, kiedy doszło do pozasądowego podziału spadku, na mocy którego Pani pozostała w domu, albowiem opiekowała się Pani matką, a pozostałe rodzeństwo nie domagało się żadnej spłaty. Co prawda w tym przypadku dział spadku winien być przeprowadzony w formie sądowej lub notarialnej z uwagi na nieruchomość, która wchodzi w skład schedy spadkowej, ale nie oznacza to, że oświadczenie siostry nie ma żadnej mocy wiążącej.

Zachowanie spadkobiercy sprzeczne z zasadami współżycia społecznego

Po drugie zasadnym jest powoływanie się na treść art. 5 K.c., zgodnie z którym nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. W mojej ocenie bowiem, zachowanie Pani siostry wskazuje, iż mamy do czynienia z zachowaniem naruszającym zasady współżycia społecznego.

Nie można czynić ze swego prawa użytku sprzecznego z zasadami współżycia społecznego, które należy rozumieć jako oceny etyczne wyrażane w odniesieniu do norm moralnych – a więc reguł postępowania jednych osób wobec innych. Ocena ta polega na udzieleniu aprobaty lub dezaprobaty jakiemuś zachowaniu ze względu na to, czy w jego wyniku spotkało innych jakieś dobro, lub niesprawiedliwie spotkało ich jakieś zło. Dla oceny tej nie ma znaczenia nastawienie psychiczne podmiotu korzystającego z prawa. W myśl tzw. zasady czystych rąk, na nadużycie prawa nie może powoływać się podmiot, który sam zachowuje się w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego. Dla potrzeb niniejszej opinii przyjmuję jednak, że Pani nie można zarzucić niczego.

Stosowanie art. 5 K.c. znajduje uzasadnienie w sytuacjach, gdy wydane rozstrzygnięcie, mimo że zgodne z prawem, musiałoby jednocześnie zostać negatywnie ocenione na podstawie norm pozaprawnych, regulujących zasady moralne funkcjonujące w społeczeństwie. W odniesieniu do instytucji przedawnienia, ocena czy powołanie się na nie przez pozwanego narusza zasady współżycia społecznego powinna być dokonywana z dużą ostrożnością, przy uwzględnieniu postawy prezentowanej zarówno przez każdą ze stron postępowania, jak i przyczyn wcześniejszego zaniechania dochodzenia swoich roszczeń przez powoda. Innymi słowy, jak wskazałem, co prawda dział spadku winien mieć formę sądową lub notarialną, ale mniemam, że przed 7 laty nie miała Pani takiej świadomości i była przekonana, że dział przeprowadzony z siostrami jest skuteczny i wiążący, stąd czynione na nieruchomości nakłady.

Zmniejszenie udziału spadkobiercy

Z art. 5 K.c. nie wynika, aby jego stosowanie było w pewnym rodzaju spraw cywilnych wyłączone. Klauzule generalne, w tym zasady współżycia społecznego, ujęte w art. 5 K.c. należy traktować jako ogólne normy społeczne, odnoszące się do wszystkich możliwych przypadków, w których powoływanie się na prawo podmiotowe nie stanowi jego wykonywania, lecz nadużywanie, co nie jest społecznie aprobowane i w związku z tym nie korzysta z ochrony.

Reasumując, nie będzie Pani w stanie pozbawić siostry jej udziału, ale wartość tego udziału może Pani zmniejszać, nie tylko wykazując, iż to Pani czyniła nakłady na dom, ale także wskazując na art. 5 K.c. odnoszący się do zasad współżycia społecznego.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.