Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z długami spadkowymi?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Spis inwentarza, pozwy o zapłatę, koszty pogrzebu

Izabela Nowacka-Marzeion • Opublikowane: 2019-06-07

Przyjąłem po zmarłym ojcu spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Został sporządzony przez komornika spis inwentarza. Spis wykazał aktywa – ok. 4 tys. zł i pasywa – 40 tys. zł. Pasywa stanowią długi z tytułu niespłaconych kredytów. Składając protokół spisu inwentarza do sądu rejonowego, zawnioskowałem o zmniejszenie aktywów spadku o kwoty poniesionych wydatków na pochówek i spis inwentarza (ok. 12 tys. zł). Jeden z wierzycieli wniósł przeciwko mnie do sądu trzy pozwy o zapłatę. Jedna rozprawa się odbyła. Sąd uznał pozew i nie przychylił się do mojego wniosku o oddalenie powództwa z tytułu ograniczonej do zera odpowiedzialności za długi spadkowe (brak odziedziczonego majątku). W wyroku jest klauzula, że na ograniczenie odpowiedzialności do wysokości wartości spadku mogę się powoływać w toku egzekucji. Mam 2 pytania: Czy w toku postępowania egzekucyjnego mój wniosek o zmniejszenie aktywów spadku o koszty pogrzebu zostanie rozpatrzony i jakie może być rozstrzygnięcie na gruncie obowiązujących przepisów? Drugie pytanie dotyczy nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym. Dwa takie nakazy wydał sąd rejonowy. Czy ze względu na wysokość kosztów postępowania korzystniej jest złożyć sprzeciw, czy pozwolić uprawomocnić się tym nakazom?

Izabela Nowacka-Marzeion

»Wybrane opinie klientów

Bardzo dziękuję. Wg mnie bardzo dobra i pełna odpowiedź,która wyjaśniła moje wątpliwości. Polecam innym mającym problemy z testamentem i zachowkiem.
Stanisław, 70 lat, emeryt
Polecam korzystanie z usługi eporady, wszystkie informacje są konkretne, szczegółowo i wyczerpująco opisane, niczym nie odbiega jak wizyta bezpośrednio w kancelarii. 100% profesjonalizmu w każdej dziedzinie. Sam korzystałem i gwarantuję 100% satysfakcji. Polecam.
Paweł, 39 lat
Fachowe porady jakie uzyskałam od Pana Marka Goli , pomogly mi w porozumieniu się z rodzina mojego męża, w sprawie zachowku po zmarłej teściowej.Dziekuje bardzo i będę dalej polecała państwa usługi moim znajomym.
Malgorzata
Otrzymałam odpowiedź bardzo wyczerpującą i klarowną.
Anna, 66 lat, inżynier
Bardzo profesjonalnie, szybko, wszystko zrozumiałe
Ania, 68 lat, emerytka

Co do zasady, ponosi Pan odpowiedzialność za długi swego ojca, jako jego spadkobierca, niezależnie od stanu spadku ustalonego w spisie inwentarza. Spis inwentarza uwzględnia aktywa i pasywa zmarłego na dzień jego śmierci. Spis inwentarza zmierza do ustalenia składu i wartości całego spadku. Obejmuje on zatem zarówno aktywa (stan czynny), jak i pasywa (stan bierny) spadku.

Interesuje Cię ten temat? – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Ustalanie stanu spadku, tj. różnicy między wartością stanu czynnego spadku (aktywów) i wartością stanu biernego spadku (pasywów), następuje zatem co do zasady według reguł określonych w art. 922 Kodeksu cywilnego (K.c.).

Dążąc do ustalenia tzw. czystej wartość spadku (art. 922 § 1 i 3 K.c.), sąd bada wartość pasywów, które wchodziły do majątku spadkodawcy w chwili otwarcia spadku (art. 922 § 1, art. 924 i 925 K.c.). Momentem istotnym dla ustalenia wartości pasywów wchodzących w skład spadku był dzień śmierci spadkodawcy, albowiem stosownie do dyspozycji art. 922 § 1 K.c. – prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi niniejszej. Innymi słowy, punktem odniesienia przy czynieniu ustaleń odnośnie tego, jakie długi i w jakiej wysokości wchodzą w skład masy spadkowej, jest stan rzeczy istniejący w dniu śmierci spadkodawcy, z tym zastrzeżeniem, że nie należą do spadku prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą, jak również prawa, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami (art. 922 § 2 K.c.). Przy tym ustawodawca przesądził, iż do długów spadkowych należą także koszty pogrzebu spadkodawcy w takim zakresie, w jakim pogrzeb ten odpowiada zwyczajom przyjętym w danym środowisku, koszty postępowania spadkowego, obowiązek zaspokojenia roszczeń o zachowek oraz obowiązek wykonania zapisów zwykłych i poleceń, jak również inne obowiązki przewidziane w przepisach księgi niniejszej (art. 922 § 3 K.c.).

W spisie inwentarza nie dokonuje się zmniejszenia aktywów, tylko ustala ich stan na dzień otwarcia spadku. Koszty pogrzeby należą zaś do długów spadkowych (pasywów), a nie do aktywów. Obowiązujące przepisy nie dają prawa do tego, by o koszty pochówku zmniejszać stan aktywów spadku.

Wydatki na dokonanie spisu inwentarza nie stanowią ani aktywów, ani pasywów spadku po ojcu. One zostały poniesione przez Pana w związku ze sposobem przyjęcia spadku. Jak Pan wskazuje – „w wyroku jest klauzula o tym, że na ograniczenie odpowiedzialności do wysokości wartości spadku mogę się powoływać w toku egzekucji”.

W toku postępowania egzekucyjnego Pana ewentualny wniosek o zmniejszenie aktywów spadku o poniesione koszty pogrzebu zostanie rozpatrzony negatywnie.

Ograniczenie odpowiedzialności za długi spadkowe do wartości stanu czynnego spadku (pro viribus hereditatis) w istocie zwalnia Pana jako spadkobiercę od odpowiedzialności przekraczającej tę wartość. Okoliczności tej nie zmienia sposób zastrzeżenia dłużnikom prawa do powołania się na to ograniczenie w wyroku (art. 319 K.p.c.) lub w treści klauzuli wykonalności (art. 792 w zw. z art. 837 K.p.c.), a w szczególności poprzez zawężenie możliwości powoływania się na nie do etapu postępowania egzekucyjnego.

Pogląd wyrażony w orzecznictwie – ograniczenie odpowiedzialności za długi spadkowe może nastąpić w stosunku do konkretnego wierzyciela już w postępowaniu rozpoznawczym, czego skutkiem jest zastrzeżenie w treści orzeczenia prawa powoływania się na nie na podstawie art. 319 K.p.c. (wyrok SN z dnia 29 kwietnia 2011 r., I CSK 439/10, L.; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 4 lipca 2013 r., I ACa 219/13, L.).

Przepisy prawa procesowego nie mogą uchylać ani ograniczać ochrony dłużników gwarantowanej przez prawo materialne, zwłaszcza jeżeli weźmie się pod uwagę fakt, że do wszczęcia postępowania egzekucyjnego może nigdy nie dojść. Dłużnik zachowuje bowiem możliwość – uwzględniając znane mu ograniczenie odpowiedzialności i ustaloną wysokość stanu czynnego spadku – spełnienia świadczenia w tej właśnie wysokości, zanim postępowanie egzekucyjne zostanie w ogóle wszczęte. Wówczas dłużnik realizuje nie tylko obowiązek świadczenia, ale również własne prawo do powołania się na ograniczenie odpowiedzialności. W tej sytuacji wszczęcie postępowania egzekucyjnego o świadczenie w pozostałej części jest niecelowe, zbędne i prowadzi do nieuprawnionego podważenia ograniczenia odpowiedzialności wynikającego z prawa materialnego.

Wobec przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza, zatem z ograniczeniem odpowiedzialności za długi spadkowe – Panu jako spadkobiercy przysługuje prawo do powołania się na ograniczenie odpowiedzialności, uprawnienie swoje może Pan podnieść w toku postępowania egzekucyjnego, co w świetle art. 319 K.p.c. i judykatury nie budzi wątpliwości. Zgodnie bowiem z ww. przepisem – jeżeli pozwany (Pan) ponosi odpowiedzialność z określonych przedmiotów majątkowych albo do wysokości ich wartości, sąd może, nie wymieniając tych przedmiotów ani ich wartości, uwzględnić powództwo, zastrzegając pozwanemu prawo do powołania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie odpowiedzialności, zaś orzecznictwo jednolicie przyjmuje, że uprawnienie to materializuje się właśnie w postępowaniu egzekucyjnym (por. SN z 09.09.1976 r. sygn. IV Pr 135/76, publ. OSNCP 1977/4/80 oraz SN z 22.10.1977 r. sygn. II Cr 335/77, publ. OSNCP 1978/9/159, a także SN z 28.06.1977 r. sygn. III Crn 102/77, publ. (...)).

Za utrwalony uznaje się pogląd, że ustalenie, czy istnieje spadek (majątek) pozwalający na zaspokojenie zobowiązania spadkodawcy – dłużnika ma miejsce w postępowaniu egzekucyjnym. Pod tym względem art. 319 K.p.c. nie modyfikuje reguł odpowiedzialności dłużnika w stosunku do tych, które mają zastosowanie do dłużnika odpowiadającego za zobowiązanie bez ograniczeń.

Dla sądu procesowego na etapie rozpoznania sporu o istnienie konkretnego zobowiązania nie ma znaczenia okoliczność, jakim majątkiem dysponuje dłużnik, bo ustalenie tego następuje w postępowaniu egzekucyjnym. Do kognicji sądu procesowego nie należy badanie, czy istnieje majątek (spadek) pozwalający na zaspokojenie przypadającej na rzecz wierzyciela należności.

Z tych przyczyn w wyroku z 15 listopada 1996 r., II CKN 7/96, OSNC 1997, nr 4, poz. 39, Sąd Najwyższy stwierdził, że zastrzeżenie pozwanemu w wyroku prawa do powoływania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie odpowiedzialności (art. 319 K.p.c.) nie może stanowić podstawy powództwa opozycyjnego z art. 840 § 1 pkt 2 K.p.c. Natomiast dłużnik może w toku postępowania egzekucyjnego powołać się na istniejące ograniczenia jego odpowiedzialności prowadzące do umorzenia postępowania (art. 837 i art. 825 pkt 3 in fine K.p.c.). Powoływanie się przez dłużnika w postępowaniu egzekucyjnym na ograniczenie odpowiedzialności w warunkach określonych w art. 837 K.p.c. jest możliwe tylko wtedy, gdy w tytule wykonawczym zostało dla niego zastrzeżone stosowne uprawnienie. Jeśli w tytule wykonawczym dla dłużnika nie zastrzeżono takiego uprawnienia, to w toku postępowania egzekucyjnego dłużnik nie może –z powołaniem się na wyczerpanie granic jego odpowiedzialności za egzekwowane zobowiązanie –żądać umorzenia egzekucji na podstawie art. 825 pkt 3 in fine i art. 837 K.p.c.

Jak wynika z powyższego, w toku ewentualnej egzekucji ma Pan prawo powołać się na istniejące ograniczenia swojej odpowiedzialności, ponieważ w tytule wykonawczym zostało dla Pana zastrzeżone stosowne uprawnienie.

Co do dwóch nakazów w postępowaniu upominawczym – o ile w samych nakazach jest mowa o ograniczeniu Pana odpowiedzialności jako spadkobiercy – proponuję doprowadzić do ich uprawomocnienia się. Jeżeli jest wskazane ograniczenie, to sąd powinien zastrzec Panu jako pozwanemu prawo do powołania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie odpowiedzialności.

Jeżeli natomiast w nakazach nie ma mowy o ograniczeniu Pana odpowiedzialności – to składałbym sprzeciw (zarzuty) – albowiem brak w nakazie lub klauzuli wykonalności wskazania na ograniczenie Pana odpowiedzialności.

Jest duże prawdopodobieństwo, że w nakazach nie ma nic o ograniczeniu Pana odpowiedzialności za długi ojca, ponieważ sąd może nie mieć wiedzy o tym, że Pan jako pozwany ponosi odpowiedzialność z określonych przedmiotów majątkowych albo do wysokości ich wartości. Powód nie wskazał, że przyjął Pan spadek z dobrodziejstwem inwentarza).

Podsumowując: w toku postępowania egzekucyjnego nie będzie uwzględniony fakt, że pokrył Pan koszty pogrzebu, a koszty te przewyższają aktywa spadku. Jak wskazałem, koszty pogrzebu zaliczają się do długów spadkowych – pasywów spadku.

W toku egzekucji komornik działa na podstawie wyroku, ale nie ma prawa do jego kwestionowania oraz ustalania innego zakresu odpowiedzialności dłużnika niż to wynika z wyroku.

Roszczenia wierzycieli nie mogą być zaspokojone w całości, albowiem stan czynny spadku ma wartość niższą niż ich wierzytelności.

Zasądzone w trakcie procesu koszty sądowe zostały zasądzone od Pana na rzecz wierzyciela. Koszty te nie wchodzą w skład spadku po ojcu. Nie są zaspokajane z majątku spadkowego. Dłużnikiem z tytułu kosztów jest Pan, a nie spadkodawca. W związku z tym wierzyciel może je egzekwować w całości z Pana majątku. Panu pozostaje bój na etapie procesu oraz na etapie egzekucji.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z długami spadkowymi?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »