Wydziedziczenie córki w testamencie a prawo jej dzieci do zachowku
• Data: 2025-08-27 • Autor: Iryna Kowalczuk
Żona została wydziedziczona w testamencie przez swojego ojca. W testamencie jest zapis, że „(…) powołuje do całego spadku swojego syna”. Czy nasze dzieci, czyli wnuki mają prawo do zachowku i czy ten zapis w testamencie nie pozbawia ich tego prawa?
Co oznacza wydziedziczenie?
Podstawę prawną odpowiedzi na Pana pytanie stanowi art. 1008 Kodeksu cywilnego (K.c.), zgodnie z którym spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku (wydziedziczenie), jeżeli uprawniony do zachowku:
1) wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;
2) dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;
3) uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.
Pojęciem „wydziedziczenie” obejmowane są często, chociaż nieprawidłowo, sytuacje, w których spadkodawca pozbawia spadkobiercę ustawowego przypadającego mu z mocy ustawy udziału w spadku. Zgodnie jednak z przepisami Kodeksu cywilnego wydziedziczenie oznacza pozbawienie osoby uprawnionej do zachowku z mocy art. 991 § 1 przysługującego jej prawa.
Zobacz również: Wydziedziczenie w testamencie
Czy spadkobiercy pominiętemu w testamencie należy się zachowek?
Zgodnie z art. 991 K.c. spadkobiercom pominiętym w testamencie należy się zachowek w wysokości 1/2 tego, co by im przypadło w razie dziedziczenia ustawowego, którego reguły obowiązują automatycznie, gdy spadkodawca nie zostawił testamentu. Jeśli jednak spadkobierca jest małoletni albo niezdolny do pracy, należy mu się zachowek w wysokości 2/3 schedy spadkowej.
Zstępni (dzieci, wnuki) wydziedziczonego są uprawnieni do zachowku, chociażby wydziedziczony przeżył spadkodawcę (art. 1011 K.c.). Udział spadkowy, który przypadłby wydziedziczonemu przez spadkodawcę, przypada zstępnym wydziedziczonego (tak orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 28.05.1971 r., sygn. akt III CZP 5/71, RPEiS 1972, nr 1, s. 350).
Jak wynika z powyższego, to nie osoba wydziedziczona, ale jej dzieci (jako zstępni) mogą dochodzić zachowku w wysokości 1/2 albo 2/3 (gdy są trwale niezdolne do pracy albo małoletnie) od tego, co dziedziczyłaby osoba wydziedziczona, jeżeli nie byłaby wydziedziczona.
Reasumując, Pana dzieci są uprawnione do zachowku. Ten zapis w testamencie, który Pan przedstawił, nie pozbawia ich tego uprawnienia.
Zobacz również: Jak wydziedziczyć męża?
Przykłady
Pan Marek sporządził testament, w którym cały majątek zapisał swojemu synowi. W testamencie umieścił także zapis o wydziedziczeniu córki, wskazując, że od lat nie utrzymywała z nim kontaktu i nie opiekowała się nim w chorobie. Po jego śmierci okazało się jednak, że dzieci córki – wnuki spadkodawcy – wystąpiły do sądu o zachowek. Mimo że matka została skutecznie wydziedziczona, sąd przyznał im prawo do części majątku, którą odziedziczyłby ich rodzic, gdyby nie został wydziedziczony.
Pani Anna pozostawiła po sobie mieszkanie i oszczędności. W testamencie wskazała jedynie syna, pomijając córkę, nie podając żadnych przyczyn. Córka uznała, że matka chciała ją wydziedziczyć, jednak prawnik wyjaśnił jej, że samo pominięcie w testamencie nie jest wydziedziczeniem. W tej sytuacji córce należał się zachowek, który musiał zostać wypłacony przez brata – jedynego spadkobiercę testamentowego.
Pan Jan, chcąc przekazać cały swój majątek żonie, napisał w testamencie, że „córkę wydziedzicza”. Nie podał jednak żadnych powodów przewidzianych w kodeksie cywilnym. Po jego śmierci zapis okazał się nieskuteczny – córka mogła domagać się zachowku, ponieważ wydziedziczenie bez wskazania ustawowych przyczyn nie wywołuje skutków prawnych. Żona, mimo że została powołana do całości spadku, musiała liczyć się z tym, że córka otrzyma część należną jej na podstawie przepisów o zachowku.
Podsumowanie
Wydziedziczenie nie zawsze oznacza całkowite wyłączenie rodziny od dziedziczenia. Jeżeli rodzic zostaje pominięty lub nawet wydziedziczony w testamencie, jego dzieci – czyli wnuki spadkodawcy – wciąż mają prawo do zachowku. Testament pozbawiający jednego ze spadkobierców udziału w spadku nie może automatycznie pozbawić uprawnień jego zstępnych. Dlatego w praktyce, nawet gdy spadkodawca zapisze cały majątek tylko jednej osobie, pozostali członkowie najbliższej rodziny często zachowują prawo do części majątku w formie zachowku.
Oferta porad prawnych
Jeśli znajdujesz się w podobnej sytuacji i masz wątpliwości dotyczące wydziedziczenia czy prawa do zachowku, możesz skorzystać z pomocy prawnika online. Wystarczy przesłać opis swojej sprawy, a otrzymasz indywidualną opinię prawną wraz z praktycznymi wskazówkami, jak dochodzić swoich praw. Porady udzielane są szybko, bez wychodzenia z domu, a wszystkie informacje pozostają poufne.
Źródła:
1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 28.05.1971 r., sygn. akt III CZP 5/71
Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika - porady prawne online
O autorze: Iryna Kowalczuk
Magister prawa, absolwentka Lwowskiego Państwowego Uniwersytetu Spraw Wewnętrznych Ukrainy, uzyskany tytuł: magister prawa ukraińskiego; ukończyła także Studium Podyplomowe prawa UE na Uniwersytecie Warszawskim. Doświadczenie nabyła w trakcie pracy w dwóch kancelariach adwokackich. Ze względu na biegłość w analizie różnorodnych zagadnień prawnych w serwisie ePorady24.pl pełniła funkcję administratora. Udzielała porad z zakresu prawa spadkowego i rodzinnego oraz w sprawach związanych z prawem ukraińskim. Biegle posługuje się zarówno językiem ukraińskim, rosyjskim, jak i polskim. Z serwisem spadek.info współpracowała od początku jego istnienia czyli od 2012 roku.
prawnicy z dużym doświadczeniem
Zapytaj prawnika
NAJNOWSZE
Zadaj pytanie »
» Zachowek po darowiznach, gdy spadkodawca rozdał cały majątek za życia
» Jak uregulować formalności po śmierci rodziców – przepisanie umów i postępowanie spadkowe krok po kroku
» Obowiązek wykonania zapisu zwykłego w testamencie
» Dziedziczenie mieszkania po siostrze dziadka a podatek
» Odrzucenie spadku przez dalszą rodzinę, kiedy zaczyna się bieg terminu?
