Jak zabezpieczyć mieszkanie po ojcu przed roszczeniami rodziny macochy?
• Data: 2025-12-17 • Autor: Katarzyna Bereda
Niedawno zmarł tato, który poza mną i moją siostrą nie miał więcej dzieci. W testamencie zostawił mieszkanie swojej żonie, a naszej macosze. Ja i siostra byłyśmy na otwarciu testamentu i sporządzeniu aktu dziedziczenia, na mocy którego mieszkanie stało się własnością macochy. Macocha kilka lat temu też napisała testament, w którym przekazuje je nam (jest to mieszkanie, które należało do naszych dziadków, a potem do taty). O wszystkim już kilka lat temu poinformował nas tata, aby zapewnić nas, że mieszkanie po śmierci macochy będzie należało do nas. Jednak ja i siostra obawiamy się, że siostry macochy (ona jest bezdzietna) będą chciały zmienić ten testament, a być może nawet go zniszczyć, tak aby mieszkanie stało się ich własnością. Jeśli jednak doszłoby do jego otwarcia (jest napisany odręcznie), czy siostry macochy miałyby prawo do zachowku? Czy jest jakaś inna forma przekazania nam tego mieszkania teraz, kiedy macocha żyje, np. darowizna lub dożywocie? Nie wiemy, jak powinnyśmy zabezpieczyć się przed siostrami macochy, które wyraźnie dają nam do zrozumienia, że zależy im na tym mieszkaniu.
.jpg)
Kto ma prawo do zachowku po macosze?
Siostry macochy nie mają prawa do zachowku, albowiem nie należą do kręgu osób do niego uprawnionych. Zgodnie bowiem z treścią art. 991 Kodeksu cywilnego (K.c.):
§ 1. Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek).
§ 2. Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.
Z uwagi na powyższe jedynie dzieci, rodzice i małżonek posiadają uprawnienie o zachowek, rodzeństwo tego uprawnienia nie ma.
Darowizna lub dożywocie – sposób na uniknięcie problemów
Wobec obaw co do zamiaru sióstr macochy przejęcia mieszkania, jeżeli chciałyby Panie załatwić tę sprawę przed jej śmiercią, polecam, aby macocha przekazała Paniom nieruchomość na podstawie umowy darowizny lub dożywocia i jednocześnie ustanowiła na swoją rzecz służebność mieszkania w tej nieruchomości. Pozwoli jej to bowiem zamieszkiwać w nieruchomości aż do śmierci.
Zgodnie z treścią art. 908 § 1 K.c.: Jeżeli w zamian za przeniesienie własności nieruchomości nabywca zobowiązał się zapewnić zbywcy dożywotnie utrzymanie (umowa o dożywocie), powinien on, w braku odmiennej umowy, przyjąć zbywcę jako domownika, dostarczać mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić mu odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawić mu własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym.
Dożywotnik zobowiązuje się do przeniesienia własności nieruchomości; tylko ta postać rzeczy może być przedmiotem świadczenia ze strony uprawnionego z dożywocia, niezależnie od tego, czy chodzi o grunt, budynek lub lokal oraz niezależnie od położenia takiej nieruchomości. W rachubę wchodzi także przeniesienie udziału we współwłasności nieruchomości (por. S. Madaj, Umowy o dożywocie pod rządem kodeksu cywilnego, NP 1966, Nr 3, s. 334-335). W przeciwieństwie do świadczenia dożywotnika, które jest świadczeniem jednorazowym, świadczenie nabywcy nieruchomości może być jednorazowe (ustanowienie ograniczonego prawa rzeczowego), ciągłe (dostarczenie mieszkania, pielęgnacja) lub okresowe (renta).
Które rozwiązanie wybrać: dożywocie czy darowizna?
Tożsamo mogą Panie ustanowić umowę darowizny z jednoczesną służebnością mieszkania na rzecz macochy. W Pań sytuacji jest to lepsze rozwiązanie niż nabycie spadku, albowiem wiązałoby się to ze sprawami spadkowymi i koniecznością uczestniczenia w nich rodzeństwa zmarłej jako ewentualnych spadkobierców ustawowych.
Przykłady z życia wzięte:
Mieszkanie z dziada pradziada. Anna i Magda odziedziczyły po ojcu wspomnienia i emocjonalną więź z mieszkaniem, które należało kiedyś do ich dziadków. Ojciec zapisał je w testamencie swojej drugiej żonie, wierząc, że po jej śmierci przekaże je pasierbicom. Niestety, po jego śmierci atmosfera się zmieniła — siostry macochy zaczęły dopytywać o mieszkanie, sugerując, że powinno przypaść rodzinie żony. To skłoniło Annę i Magdę do działań prawnych, aby zabezpieczyć się umową darowizny z dożywociem, która pozwoliła macosze mieszkać tam do końca życia, ale formalnie przekazała nieruchomość pasierbicom.
Odręczny testament i rodzinne napięcia. Maciej i jego siostra Maria wiedzieli, że macocha spisała testament na ich korzyść. Po śmierci ojca uszanowali jego wolę i nie kwestionowali decyzji. Jednak pewnego dnia odkryli, że siostry macochy próbowały podważyć testament — zarzucały, że nie został sporządzony zgodnie z prawem. Dokument był odręczny, więc istniało ryzyko jego podważenia lub nawet zagubienia. Prawnicy doradzili Maciejowi i Marii, by poprosili macochę o potwierdzenie testamentu u notariusza lub zawarcie formalnej umowy darowizny.
Rodzinny spokój dzięki dożywociu. Kinga długo nie spała po nocach — bała się, że po śmierci macochy będzie musiała walczyć w sądzie o mieszkanie, które należało do jej ojca. Choć testament był napisany, wiedziała, że krewni macochy nie cofną się przed próbami podważenia jego ważności. Po konsultacji z prawnikiem namówiła macochę na umowę dożywocia. Dzięki temu obie strony poczuły się bezpiecznie: macocha miała zapewnione utrzymanie i mieszkanie do końca życia, a Kinga miała pewność, że ojcowski dom wróci do niej i jej siostry.
Podsumowanie
Aby skutecznie zabezpieczyć majątek po ojcu przed roszczeniami dalszej rodziny macochy, warto działać jeszcze za jej życia, korzystając z takich rozwiązań jak darowizna czy umowa dożywocia. Tylko formalne i przemyślane kroki prawne mogą zagwarantować spokój oraz poszanowanie woli zmarłego i jego bliskich.
Oferta porad prawnych
Potrzebujesz pomocy w zabezpieczeniu majątku, przygotowaniu umowy darowizny lub dożywocia, a może chcesz sporządzić testament lub pismo spadkowe? Skorzystaj z naszej porady prawnej online – szybko, bezpiecznie i bez wychodzenia z domu. Aby skorzystać z naszych usług, opisz swój problem w formularzu pod artykułem.
Źródła:
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika - porady prawne online
O autorze: Katarzyna Bereda
Adwokat, absolwentka Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Szczecińskiego – pracę magisterską napisała z prawa pracy. Podczas studiów odbyła liczne praktyki, zarówno w sądach, jak i w kancelariach adwokackich. Aplikację adwokacką rozpoczęła w 2015 roku. W marcu 2018 roku przystąpiła do egzaminu zawodowego, uzyskując jeden z najlepszych wyników w izbie zielonogórskiej i w konsekwencji kończąc aplikację adwokacką z wyróżnieniem. Specjalizuje się w prawie rodzinnym, cywilnym, zobowiązaniach, prawie spadkowym, prawie gospodarczym i spółkach prawa handlowego.
.jpg "Otrzymanie w spadku jednoosobowej działalności gospodarczej a umowa restrukturyzacyjna")
prawnicy z dużym doświadczeniem
Zapytaj prawnika
NAJNOWSZE
Zadaj pytanie »
» Dział spadku, podział nieruchomości, możliwości fizycznego podziału majątku
» Rozliczenie o zachowek dla pominiętego spadkobiercy
» Dziedziczenie długów po śmierci rodzica, upoważnienie do konta, odrzucenie spadku
» Umowa dożywocia a zachowek i testament
» Konkubinat, testament i podatek – co warto uregulować, zanim będzie za późno
