Jak przejąć działkę po dziadku w dziale spadku

Od czego zacząć przejęcie działki po dziadku?

Najpierw należy uporządkować następstwo prawne po zmarłych. Nie zaczyna się od samego podziału działki, lecz od ustalenia, kto jest spadkobiercą po dziadku i w jakim udziale. Dopiero po takim potwierdzeniu praw można skutecznie dokonać działu spadku i przyznać działkę jednej osobie za spłatą pozostałych.

W opisanej sytuacji istotne są daty śmierci poszczególnych osób. Jeżeli ojciec i jego siostra żyli w chwili śmierci dziadka, to najpierw odziedziczyli udziały po dziadku, a po ich śmierci udziały te przeszły na ich własnych spadkobierców. Wtedy trzeba wykazać także dziedziczenie po ojcu, a często również po zmarłej siostrze ojca, aby wiadomo było, kto obecnie dysponuje udziałami.

Jeżeli natomiast ojciec albo jego siostra zmarli przed dziadkiem, ich dzieci mogą wchodzić do dziedziczenia po dziadku bezpośrednio w ich miejsce. To dlatego przed złożeniem wniosku lub wizytą u notariusza warto rozpisać rodzinne drzewo dziedziczenia oraz zebrać akty stanu cywilnego.

Trzeba też sprawdzić, czy mieszkanie i działka należały wyłącznie do dziadka, czy do majątku wspólnego dziadka i babci. Jeżeli obowiązywała wspólność majątkowa małżeńska, po śmierci dziadka do spadku wchodzi zwykle tylko jego udział w majątku wspólnym. Pozostały udział należy do babci niezależnie od dziedziczenia. Pomocne bywa tu wyjaśnienie, jak ustala się własność mieszkania po śmierci współwłaściciela.

Stwierdzenie nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia

Prawo do spadku można potwierdzić na dwa podstawowe sposoby: w sądzie przez postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo u notariusza przez akt poświadczenia dziedziczenia. Oba dokumenty, po uprawomocnieniu lub zarejestrowaniu, pozwalają wykazać prawa spadkobierców wobec innych osób, urzędów, banków i sądu wieczystoksięgowego.

W sądzie właściwy jest co do zasady sąd rejonowy ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy. Jeżeli tej podstawy nie da się ustalić, znaczenie może mieć miejsce położenia majątku spadkowego. W praktyce można próbować objąć jednym pismem kilka powiązanych spraw spadkowych, ale sąd może je rozdzielić, jeżeli wymaga tego właściwość lub przejrzystość postępowania.

U notariusza sprawa jest zwykle szybsza, ale wymaga zgodnego udziału wszystkich osób, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi lub testamentowi. Jeżeli ktoś kwestionuje krąg spadkobierców, testament, udziały albo nie chce stawić się do czynności, notariusz nie zastąpi postępowania sądowego.

Zobacz również: spadek po babci

Jakie dokumenty będą potrzebne?

Do sprawy o stwierdzenie nabycia spadku albo do notarialnego poświadczenia dziedziczenia trzeba przygotować dokumenty potwierdzające zgon spadkodawcy oraz pokrewieństwo osób dziedziczących. Najczęściej będą to:

• odpis aktu zgonu dziadka oraz innych zmarłych osób, po których trzeba potwierdzić dziedziczenie,
• odpisy aktów urodzenia spadkobierców,
• odpisy aktów małżeństwa osób, które zmieniły nazwisko,
• testament, jeżeli został sporządzony,
• informacje o wcześniejszych oświadczeniach o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, jeżeli były składane,
• dokumenty dotyczące nieruchomości, w szczególności numer księgi wieczystej, wypis z rejestru gruntów, dokument własności albo dokumenty spółdzielcze.

Jeżeli od śmierci dziadka minęło wiele lat, zwykle nie składa się już oświadczeń o przyjęciu albo odrzuceniu spadku, ponieważ termin sześciu miesięcy liczony od dowiedzenia się o tytule powołania najczęściej dawno upłynął. Skutki braku takiego oświadczenia zależą jednak od daty otwarcia spadku i konkretnego stanu faktycznego, dlatego przy starszych spadkach warto to sprawdzić.

Dział spadku i przyznanie działki jednej osobie

Po potwierdzeniu dziedziczenia spadkobiercy stają się współuprawnionymi do majątku spadkowego. Zgodnie z art. 1035 Kodeksu cywilnego, jeżeli spadek przypada kilku spadkobiercom, do wspólności majątku spadkowego stosuje się przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych. Oznacza to, że do czasu działu spadku nikt nie ma wyłącznego prawa do konkretnej działki, pokoju czy innego składnika, chyba że wynika to z odrębnego tytułu prawnego.

Dział spadku może nastąpić na podstawie umowy między wszystkimi spadkobiercami albo na podstawie orzeczenia sądu. Jeżeli w skład majątku wchodzi nieruchomość, umowny dział spadku wymaga aktu notarialnego. W tym akcie można ustalić, że działka przypadnie Panu, a pozostali spadkobiercy otrzymają spłatę w określonej wysokości i terminie.

Jeżeli część udziałów w nieruchomości należy do babci jako jej własny udział, a część wchodzi do spadku po dziadku, sama czynność może obejmować nie tylko dział spadku, ale także zniesienie współwłasności. W praktyce chodzi o to, aby po jednej procedurze w księdze wieczystej można było wpisać jednego właściciela działki. Podobne zagadnienia pojawiają się, gdy w grę wchodzi spadek po babci i podział gospodarstwa.

Sąd czy notariusz: co jest najprostsze i najtańsze?

Najprostsza droga to zwykle notariusz, ale tylko wtedy, gdy wszyscy spadkobiercy są zgodni co do kręgu osób dziedziczących, udziałów, wartości majątku, wysokości spłat i terminu ich zapłaty. Notariusz sporządzi wtedy wymagane akty, a strony mogą od razu uregulować przeniesienie własności nieruchomości.

Najtańsza formalnie bywa droga sądowa, zwłaszcza gdy uczestnicy składają zgodny projekt działu spadku. Trzeba jednak liczyć się z dłuższym czasem oczekiwania. Jeżeli między spadkobiercami powstanie spór o wartość działki, sąd może dopuścić dowód z opinii biegłego, a to istotnie zwiększa koszty i wydłuża sprawę.

W sądzie można żądać przyznania działki jednemu ze spadkobierców ze spłatą pozostałych. Sąd ustala skład spadku według stanu z chwili śmierci spadkodawcy, natomiast wartość składników co do zasady według cen z chwili dokonywania działu. Dlatego działka będzie wyceniana według aktualnej wartości rynkowej w czasie działu, a nie według wartości sprzed 20 lat.

Opłaty sądowe i koszty notarialne

Opłata sądowa od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku wynosi obecnie 100 zł od jednego spadkodawcy. Do tego dochodzi opłata za wpis w Rejestrze Spadkowym. Jeżeli trzeba potwierdzić dziedziczenie po kilku osobach, opłaty należy liczyć osobno dla każdej sprawy lub każdego spadkodawcy objętego żądaniem.

W sprawie o dział spadku opłata stała wynosi 500 zł, a jeżeli wniosek zawiera zgodny projekt działu spadku - 300 zł. Jeżeli wniosek obejmuje jednocześnie dział spadku i zniesienie współwłasności, opłata wynosi 1000 zł, a przy zgodnym projekcie działu spadku i zniesienia współwłasności - 600 zł.

U notariusza koszty zależą od rodzaju czynności, wartości majątku, liczby wypisów, podatku VAT oraz ewentualnych opłat sądowych za wpisy w księdze wieczystej. Maksymalne stawki taksy notarialnej przy czynnościach majątkowych są uzależnione od wartości przedmiotu czynności. Przy nieruchomościach o większej wartości notariusz może być droższy niż sąd, ale często pozwala zakończyć sprawę szybciej.

Podatek i zgłoszenie spadku do urzędu skarbowego

Po uzyskaniu prawomocnego postanowienia sądu albo zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia trzeba pamiętać o obowiązkach podatkowych. Najbliższa rodzina może korzystać ze zwolnienia z podatku od spadków i darowizn, ale zwykle wymaga to terminowego zgłoszenia nabycia spadku na formularzu SD-Z2.

Przy dziedziczeniu po dziadku wnuk należy do najbliższej grupy osób uprawnionych do zwolnienia, jeżeli spełni warunki ustawowe. Termin i sposób zgłoszenia zależą od tego, kiedy powstał obowiązek podatkowy oraz jaki dokument potwierdza nabycie spadku. Zaniedbanie zgłoszenia może spowodować utratę zwolnienia.

Jak przygotować propozycję spłaty pozostałych spadkobierców?

Najlepiej zacząć od ustalenia realnej wartości działki. Jeżeli wszyscy spadkobiercy akceptują wskazaną kwotę, można uniknąć kosztów biegłego. Następnie należy obliczyć udział każdego uprawnionego i zaproponować spłatę odpowiadającą wartości jego udziału, chyba że strony zgodnie ustalą inaczej.

W ugodzie lub projekcie działu warto precyzyjnie wskazać: komu przypada działka, jaka jest jej wartość, komu należy się spłata, w jakiej wysokości, w jakim terminie i czy spłata ma być jednorazowa, czy ratalna. Przy ratach często rozważa się zabezpieczenie roszczenia, na przykład hipoteką, jeżeli strony uznają to za potrzebne.

FAQ

Czy po 20 latach można jeszcze przeprowadzić sprawę spadkową?

Tak. Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku oraz wniosek o dział spadku nie przedawniają się tylko dlatego, że od śmierci spadkodawcy minęło wiele lat. Warto przy tym wiedzieć, czy prawo do spadku się przedawnia, bo problemem praktycznym bywa raczej zebranie dokumentów i ustalenie wszystkich spadkobierców niż upływ czasu. Pomocny może być też opis tego, jak przebiega sprawa spadkowa po latach od śmierci dziadka.

Czy muszę przeprowadzać sprawę po ojcu, jeżeli chodzi o działkę po dziadku?

To zależy od kolejności zgonów. Jeżeli ojciec odziedziczył udział po dziadku, a dopiero potem zmarł, trzeba wykazać, kto odziedziczył udział po ojcu. Jeżeli ojciec zmarł przed dziadkiem, jego dzieci mogą dziedziczyć po dziadku bezpośrednio w miejsce ojca.

Czy babcia musi wyrazić zgodę na przejęcie działki?

Jeżeli babcia jest spadkobierczynią albo ma własny udział w nieruchomości, jej udział musi zostać uwzględniony. Przy notarialnym dziale spadku potrzebna będzie jej zgoda. W sądzie babcia będzie uczestnikiem postępowania, a sąd rozstrzygnie sposób podziału, jeżeli nie będzie porozumienia.

Czy działkę można przejąć bez spłaty pozostałych?

Jest to możliwe tylko wtedy, gdy pozostali uprawnieni zgodzą się na brak spłat albo gdy z rozliczeń wynika, że spłata się nie należy. W razie sporu sąd co do zasady dąży do rozliczenia wartości udziałów, więc przejęcie działki przez jedną osobę zwykle wiąże się ze spłatą.

Co jest lepsze: notariusz czy sąd?

Notariusz jest zwykle szybszy i wygodniejszy, ale wymaga pełnej zgody wszystkich zainteresowanych. Sąd jest konieczny przy sporze i często tańszy przy zgodnym projekcie, lecz postępowanie może potrwać dłużej, zwłaszcza gdy potrzebna jest wycena biegłego.

Podsumowanie

Aby uzyskać wyłączną własność działki po dziadku, trzeba najpierw potwierdzić dziedziczenie po wszystkich osobach, przez które przechodzą udziały w spadku. Następnie należy przeprowadzić dział spadku, a w razie potrzeby również zniesienie współwłasności. Jeżeli wszyscy spadkobiercy są zgodni, najsprawniejsza będzie umowa notarialna. Jeżeli pojawia się spór lub celem jest ograniczenie opłat przy zgodnym projekcie, można wybrać drogę sądową.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego

3. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych

4. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej

5. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.