Mieszkanie po babci w spadku – co zrobić w sądzie?

Dziedziczenie mieszkania po babci

W pierwszej kolejności trzeba ustalić, czy babcia zostawiła ważny testament. Jeżeli testamentu nie ma, dziedziczenie następuje według ustawy, czyli na zasadach określonych w Kodeksie cywilnym. Zgodnie z art. 931 § 1 K.c. w pierwszej kolejności do spadku powołane są dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek, a dziedziczą oni co do zasady w częściach równych. Część małżonka nie może być jednak mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.

Najważniejsze w opisanej sytuacji jest art. 931 § 2 K.c. Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział, który przypadłby temu dziecku, przypada jego dzieciom w częściach równych. Oznacza to, że jeśli ojciec zmarł przed babcią, to jego udział po babci przypada jego dzieciom, czyli Pani i bratu.

Przykładowo: jeżeli babcia w chwili śmierci nie miała żyjącego małżonka, miała czworo dzieci, z których jedno zmarło przed nią, a po tym zmarłym dziecku zostało dwoje dzieci, to troje żyjących dzieci babci dziedziczy po 1/4, a wnuki dzielą między siebie udział swojego zmarłego rodzica, czyli otrzymują po 1/8 spadku. Jeżeli jednak w chwili śmierci babci żył jej małżonek albo istniał testament, udziały mogą wyglądać inaczej.

W podobnych sprawach przydatne jest również omówienie zasad, jakie obowiązują przy dziedziczeniu po dalszych krewnych, w tym przy sprawach obejmujących dziedziczenie po dziadkach.

Co oznacza wezwanie do sądu w sprawie spadkowej?

Najpierw należy dokładnie przeczytać wezwanie z sądu. W praktyce mogą to być dwa różne rodzaje spraw: stwierdzenie nabycia spadku albo dział spadku. W pierwszej sprawie sąd ustala tylko, kto jest spadkobiercą i jaki ma udział w spadku. W drugiej sprawie sąd rozstrzyga, komu przypadnie konkretny składnik majątku, na przykład mieszkanie, i czy należy się spłata.

W postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku sąd bada z urzędu, kto jest spadkobiercą ustawowym lub testamentowym. Wynika to z art. 670 K.p.c. Na rozprawie należy mówić zgodnie z prawdą: kiedy zmarła babcia, kto był jej małżonkiem, ile miała dzieci, czy któreś dziecko zmarło przed nią, czy są wnuki oraz czy wiadomo o testamencie. Warto zabrać odpisy aktów stanu cywilnego, korespondencję z sądu i dokumenty potwierdzające pokrewieństwo, jeśli sąd ich jeszcze nie ma.

Jeżeli sąd wezwał uczestnika do osobistego stawiennictwa, obecność jest istotna. Jeżeli wezwanie nie wymaga osobistego stawiennictwa, uczestnik może złożyć pismo z własnym stanowiskiem, ale w spornej sprawie udział w rozprawie bywa praktycznie bardzo ważny. Nieobecność może utrudnić szybkie wyjaśnienie, kto dziedziczy i czy ktoś kwestionuje udziały.

Stwierdzenie nabycia spadku a dział spadku

Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku nie powoduje jeszcze, że mieszkanie zostaje przyznane konkretnej osobie. Ono tylko potwierdza, że określone osoby są spadkobiercami i wskazuje ich udziały. Dopiero dział spadku prowadzi do podziału majątku między spadkobierców.

Do czasu działu spadku spadkobiercy pozostają we wspólności majątku spadkowego. Zgodnie z art. 1035 K.c. do wspólności majątku spadkowego stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych. Roszczenie o zniesienie współwłasności, a w praktyce także żądanie działu spadku, nie przedawnia się, co wynika z art. 220 K.c. w związku z przepisami o dziale spadku.

Dział spadku można przeprowadzić u notariusza, jeżeli wszyscy spadkobiercy są zgodni. Gdy w skład spadku wchodzi nieruchomość, umowa działowa wymaga aktu notarialnego. Jeżeli zgody nie ma, pozostaje sądowy dział spadku.

Podział spadku pomiędzy spadkobierców

W sprawie o dział spadku trzeba wskazać składniki majątku, które mają zostać podzielone, ich wartość oraz proponowany sposób podziału. Przy mieszkaniu najczęstsze rozwiązania to przyznanie lokalu jednemu spadkobiercy z obowiązkiem spłaty pozostałych, sprzedaż mieszkania i podział ceny albo wyjątkowo fizyczny podział nieruchomości, jeżeli jest możliwy i zgodny z przepisami.

Jeżeli mieszkanie ma przypaść wujkowi, pozostali spadkobiercy mogą domagać się spłaty odpowiadającej wartości ich udziałów. Spór często dotyczy wartości lokalu. W takiej sytuacji sąd może dopuścić dowód z opinii biegłego rzeczoznawcy majątkowego. Zgodnie z art. 684 K.p.c. skład i wartość spadku ulegającego podziałowi ustala sąd.

Czy wujek może sprzedać mieszkanie bez zgody pozostałych?

Co do zasady wujek nie może sam sprzedać całego mieszkania po babci, jeżeli nie jest jego jedynym właścicielem. Sprzedaż całej nieruchomości wymaga udziału wszystkich współwłaścicieli albo wcześniejszego działu spadku, w którym mieszkanie zostanie przyznane jednej osobie.

Trzeba jednak odróżnić sprzedaż całego mieszkania od rozporządzania własnym udziałem. Spadkobierca może rozporządzać swoim prawem do spadku po jego przyjęciu, natomiast rozporządzenie udziałem w konkretnym przedmiocie należącym do spadku przed działem spadku podlega ograniczeniom z art. 1036 K.c. Jeżeli naruszałoby uprawnienia pozostałych spadkobierców wynikające z działu, może być wobec nich bezskuteczne.

Dlatego na rozprawie warto jasno wskazać, że Pani i brat nie wyrażacie zgody na sprzedaż całego mieszkania bez rozliczenia Waszych udziałów. Warto też dopilnować, aby po uzyskaniu prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku ujawnić prawa spadkobierców w księdze wieczystej, jeśli mieszkanie ma księgę wieczystą.

Rozliczenie czynszu, zadłużenia i nakładów na mieszkanie

Sam fakt, że wujek przez lata płacił czynsz albo spłacił zadłużenie, nie pozbawia pozostałych spadkobierców prawa do mieszkania lub do spłaty. Może natomiast powodować konieczność rozliczenia poniesionych przez niego wydatków.

Zgodnie z art. 207 K.c. pożytki i inne przychody z rzeczy wspólnej przypadają współwłaścicielom w stosunku do wielkości udziałów, a w takim samym stosunku współwłaściciele ponoszą wydatki i ciężary związane z rzeczą wspólną. Oznacza to, że konieczne i uzasadnione opłaty dotyczące mieszkania, na przykład czynsz administracyjny, fundusz remontowy, podatek od nieruchomości czy spłata zaległości obciążającej lokal, mogą być rozliczone proporcjonalnie.

Nie każda opłata automatycznie obciąża wszystkich spadkobierców. Jeżeli wujek sam mieszkał w lokalu, sąd może inaczej ocenić opłaty za media zużywane wyłącznie przez niego, takie jak energia, gaz czy woda. Możliwe jest również rozliczenie korzystania z mieszkania ponad udział, jeżeli jeden ze spadkobierców korzystał z lokalu samodzielnie i wyłączał innych z posiadania. Wszystko zależy od dowodów i okoliczności sprawy.

W praktyce wujek powinien przedstawić potwierdzenia przelewów, książeczki opłat, zaświadczenia ze spółdzielni lub wspólnoty, rozliczenia mediów i dokumenty dotyczące długu czynszowego. Pozostali spadkobiercy mogą żądać wglądu do tych dokumentów i kwestionować wydatki, które nie były konieczne albo dotyczyły wyłącznie korzystania przez wujka z mieszkania.

Jak przygotować się do rozprawy?

Przed rozprawą warto ustalić, czego dokładnie dotyczy sprawa: samego stwierdzenia nabycia spadku, działu spadku czy obu kwestii. Następnie należy przygotować dokumenty potwierdzające pokrewieństwo, odpisy aktów zgonu i urodzenia, ewentualne akty małżeństwa, odpis księgi wieczystej mieszkania, dokumenty ze spółdzielni lub wspólnoty oraz własne stanowisko co do sposobu podziału.

Jeżeli nie zgadzacie się Państwo na przejęcie mieszkania przez wujka bez spłaty, trzeba to wyraźnie powiedzieć albo napisać w piśmie do sądu. Można wskazać, że domagacie się przyznania mieszkania wujkowi z odpowiednią spłatą, sprzedaży mieszkania i podziału ceny albo innego rozwiązania, które odpowiada Waszym interesom.

W sprawie o dział spadku warto też wskazać, czy kwestionujecie wartość mieszkania podawaną przez wujka. Jeżeli tak, można wnosić o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego. Należy również zgłaszać zastrzeżenia do rozliczeń czynszu, jeżeli przedstawione kwoty są niejasne, nieudokumentowane albo obejmują koszty osobistego korzystania z lokalu.

Koszty sądowe w sprawie spadkowej

Według aktualnych stawek opłata od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku wynosi 100 zł. Od wniosku o dział spadku pobiera się 500 zł, a jeżeli wniosek zawiera zgodny projekt działu spadku, 300 zł. Jeżeli dział spadku jest połączony ze zniesieniem współwłasności, opłata wynosi 1000 zł, a przy zgodnym projekcie działu spadku i zniesienia współwłasności 600 zł.

Do tego mogą dojść wydatki, na przykład zaliczka na opinię biegłego rzeczoznawcy majątkowego. Jeżeli uczestnik nie jest w stanie ponieść kosztów bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny, może złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd ocenia taki wniosek indywidualnie.

FAQ

Czy wnuki dziedziczą po babci, jeśli ich rodzic zmarł wcześniej?

Tak. Jeżeli dziecko babci zmarło przed nią, jego udział przypada jego dzieciom w częściach równych. Dotyczy to dziedziczenia ustawowego, czyli sytuacji, w której nie ma testamentu zmieniającego zasady dziedziczenia.

Czy wujek może zabrać całe mieszkanie, bo płacił czynsz?

Nie. Płacenie czynszu nie odbiera udziałów pozostałym spadkobiercom. Wujek może natomiast żądać rozliczenia udokumentowanych i uzasadnionych wydatków związanych z mieszkaniem.

Czy muszę zgodzić się na wartość mieszkania podaną przez wujka?

Nie. Jeżeli wartość mieszkania jest sporna, można ją kwestionować i wnosić o wycenę przez biegłego rzeczoznawcę majątkowego. Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy jeden spadkobierca chce przejąć lokal i spłacić pozostałych.

Czy dział spadku można zrobić u notariusza?

Tak, ale tylko wtedy, gdy wszyscy spadkobiercy są zgodni co do podziału. Jeżeli w skład spadku wchodzi nieruchomość, umowa działu spadku musi mieć formę aktu notarialnego.

Co powiedzieć w sądzie na sprawie spadkowej?

Należy odpowiadać zgodnie z prawdą na pytania o pokrewieństwo, daty śmierci, znanych spadkobierców, testament i skład majątku. Jeżeli sprawa dotyczy działu spadku, warto jasno wskazać, czy zgadzacie się na przejęcie mieszkania przez wujka, jakiej spłaty oczekujecie i czy kwestionujecie jego rozliczenia.

Podsumowanie

W sprawie mieszkania po babci najpierw trzeba potwierdzić, kto dziedziczy i w jakich udziałach. Jeżeli ojciec zmarł przed babcią, jego dzieci mogą dziedziczyć udział, który przypadłby jemu. Następnie trzeba ustalić sposób działu spadku: przyznanie mieszkania jednej osobie ze spłatą, sprzedaż lokalu i podział pieniędzy albo inne rozwiązanie uzgodnione przez spadkobierców lub ustalone przez sąd.

Wujek, który płacił czynsz, może żądać rozliczenia wydatków, ale musi je wykazać. Nie oznacza to, że może samodzielnie sprzedać całe mieszkanie albo zatrzymać pieniądze należne pozostałym spadkobiercom. Najbezpieczniej przygotować własne stanowisko, dokumenty dotyczące pokrewieństwa, wartości mieszkania i opłat oraz aktywnie uczestniczyć w postępowaniu.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296
3. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych - Dz.U. 2005 nr 167 poz. 1398

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.