• Data: 2025-08-27 • Autor: Marek Gola
Miesiąc temu zmarł mój brat, miał zadłużone mieszkanie i firmę, i nie wiem jeszcze, jakie inne długi. Chciałabym się dowiedzieć, co powinniśmy zrobić, żeby nie musieć spłacać jego długów: ani moja mama, ani babcia, ani jego żona z dziećmi, ani ja. Obawiam się, że nie uda mi się dotrzymać terminów, bo mieszkam w Hiszpanii i bardzo mi trudno obecnie odbywać w tej sprawie podróże do kraju ze względu na realizację bardzo ważnego projektu.

Podstawę prawną niniejszej opinii stanowią przepisy Kodeksu cywilnego (K.c.) oraz przepisy ustawy z dnia 13 lutego 1984 r. o funkcjach konsulów Rzeczypospolitej Polskiej (zwanej dalej „ustawą”.
W pierwszej kolejności wyraźnie podkreślić należy, iż najpierw oświadczenie o odrzuceniu spadku musiałaby złożyć żona brata i jej dzieci. W przypadku dzieci konieczne będzie wystąpienie do sądu z wnioskiem o wyrażenie zgody na złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku po ojcu. W momencie kiedy sąd wyda taką zgodę w formie orzeczenia, wówczas do spadku zostanie powołana Pani i matka.
„W pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych.”
„W braku zstępnych spadkodawcy powołani są do spadku z ustawy są jego małżonek i rodzice. Udział spadkowy każdego z rodziców, które dziedziczy w zbiegu z małżonkiem spadkodawcy, wynosi jedną czwartą całości spadku. Jeżeli ojcostwo rodzica nie zostało ustalone, udział spadkowy matki spadkodawcy, dziedziczącej w zbiegu z jego małżonkiem, wynosi połowę spadku. W braku zstępnych i małżonka spadkodawcy cały spadek przypada jego rodzicom w częściach równych. Jeżeli jedno z rodziców spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada rodzeństwu spadkodawcy w częściach równych. Jeżeli którekolwiek z rodzeństwa spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku pozostawiając zstępnych, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego zstępnym. Podział tego udziału następuje według zasad, które dotyczą podziału między dalszych zstępnych spadkodawcy. Jeżeli jedno z rodziców nie dożyło otwarcia spadku i brak jest rodzeństwa spadkodawcy lub ich zstępnych, udział spadkowy rodzica dziedziczącego w zbiegu z małżonkiem spadkodawcy wynosi połowę spadku.”
Dopiero z chwilą odrzucenia spadku w imieniu małoletnich dzieci przez matkę dzieci (żonę zmarłego brata) Pani i matka będziecie miały 6 miesięcy na odrzucenie spadku.
Na dzień dzisiejszy bratowa winna iść do notariusza i złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku, a w imieniu dzieci powinna wystąpić do sądu z wnioskiem o wyrażenie zgody na odrzucenie spadku po zmarłym ojcu. Opłata sądowa od wniosku wynosi 40 zł. Sądem właściwym będzie sąd miejsca zamieszkania dzieci brata. Jeżeli synowi są pełnoletni, oświadczenie o odrzuceniu spadku składają w terminie 6 miesięcy od dnia śmierci ojca, albowiem mniemam, że wówczas dowiedzieli się o niej.
Po odrzuceniu spadku przez żonę i dzieci brata, będzie Pani miała 6 miesięcy na odrzucenie spadku. Odrzucić spadek może Pani przed konsulem w Hiszpanii.
Konsul wykonuje czynności notarialne, a w szczególności:
1) sporządza i poświadcza wypisy, odpisy, wyciągi i kopie dokumentów;
2) poświadcza własnoręczność podpisów i znaków ręcznych na dokumentach;
3) poświadcza datę okazania dokumentów, pozostawania osoby przy życiu lub w określonym miejscu oraz stawiennictwo lub niestawiennictwo osoby;
4) przyjmuje oświadczenia.
Takie złożone przed konsulem oświadczenie należy wówczas przesłać do Polski. Pani mama może natomiast złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku przed notariuszem w Polsce. Zarówno Pani, jak i matka oświadczenie możecie złożyć po odrzuceniu spadku przez żonę i dzieci brata.
Wyobraźmy sobie rodzinę, w której nagle zmarł ojciec prowadzący zadłużoną działalność gospodarczą. Żona zmarłego szybko udała się do notariusza, aby odrzucić spadek, a w imieniu małoletniego syna złożyła wniosek do sądu rodzinnego o zgodę na odrzucenie spadku w jego imieniu. Dzięki temu uniknęła sytuacji, w której długi firmy przeszłyby na dziecko, a reszta rodziny zyskała dodatkowy czas na podjęcie decyzji.
Inna sytuacja dotyczyła kobiety mieszkającej w Niemczech, której brat pozostawił po sobie nie tylko mieszkanie, ale i kredyty bankowe. Z uwagi na brak możliwości szybkiego przyjazdu do Polski udała się do konsulatu, gdzie złożyła oświadczenie o odrzuceniu spadku. Dokument przesłano następnie do sądu w Polsce i dzięki temu zachowała termin, unikając konieczności spłacania obcych zobowiązań.
W trzecim przypadku matka dorosłego syna dowiedziała się, że po jego śmierci do dziedziczenia powołane są również jego rodzeństwo. Ponieważ nikt z bliskich nie chciał przejmować długu hipotecznego, brat i siostra zmarłego po kolei złożyli oświadczenia o odrzuceniu spadku. W efekcie cała rodzina uniknęła przejęcia odpowiedzialności finansowej, a sprawa zamknęła się bez dramatycznych konsekwencji majątkowych.
Odrzucenie zadłużonego spadku to często jedyny sposób, by uchronić siebie i rodzinę przed koniecznością spłacania cudzych długów. Prawo przewiduje jasną kolejność dziedziczenia i określone terminy na złożenie oświadczeń – zarówno w Polsce, jak i przed konsulem za granicą. Kluczowe jest szybkie działanie, zwłaszcza gdy w grę wchodzą małoletnie dzieci, bo wówczas konieczna jest zgoda sądu. Świadomość procedur i terminów pozwala uniknąć przykrych konsekwencji i daje rodzinie bezpieczeństwo prawne.
Jeśli stoisz przed trudną decyzją związaną z odrzuceniem spadku lub innymi sprawami majątkowymi, możesz skorzystać z naszej pomocy online. Oferujemy szybkie i profesjonalne porady prawne bez konieczności wychodzenia z domu – wystarczy przesłać swoje pytanie, a otrzymasz jasne wyjaśnienia, wskazanie procedury i praktyczne rozwiązania dopasowane do Twojej sytuacji. Dzięki temu zyskasz pewność, że działasz zgodnie z prawem i nie przegapisz ważnych terminów.
1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika - porady prawne online
O autorze: Marek Gola
Zapytaj prawnika