Zmiana testamentu przez starszą osobę, czy można to podważyć?

Czy testament spisany przez Pani mamę (na rzecz brata) jest ważny?

Zgodnie z art. 941 Kodeksu cywilnego „rozrządzić majątkiem na wypadek śmierci można tylko przez testament”. Osoba sporządzająca testament (testator) może go w każdym czasie odwołać lub zmienić, bez obowiązku informowania spadkobierców.

Zatem jeśli Pani mama sporządziła ważny testament, w którym powołuje wyłącznie Pani brata do spadku, to ten testament – jeżeli nie został obalony – ma pierwszeństwo przed wcześniejszym testamentem z równym podziałem majątku.

Wiek 97 lat sam w sobie nie przesądza o nieważności testamentu. Liczy się zdolność testowania (art. 944), czyli czy mama była w stanie świadomie i swobodnie podjąć decyzję. Testament sporządzony przez osobę, która z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego lub innego – chociażby przemijającego – zaburzenia czynności psychicznych nie była w stanie świadomie i swobodnie powziąć decyzji i wyrazić woli, jest nieważny (art. 945 § 1 pkt 1).

Jeśli ma Pani wątpliwości co do stanu zdrowia psychicznego mamy w chwili sporządzania testamentu, może Pani wnieść do sądu powództwo o stwierdzenie nieważności testamentu (art. 945). To na Pani jednak spoczywa ciężar dowodu, a zatem to Pani musi sądowi przedstawić dowody na wykazanie braku pełnej świadomości, np. dokumentację lekarską mamy. 

Czy należy się Pani zachowek?

Jeśli testament Pani mamy pomija Panią całkowicie, może Pani wystąpić z roszczeniem o zachowek (art. 991 i nast.). Zachowek to forma ochrony najbliższych osób pominiętych w testamencie. Przysługuje zstępnym (dzieciom, wnukom), małżonkowi i rodzicom – jeśli byliby powołani do dziedziczenia ustawowego.

W Pani przypadku (jako córki spadkodawczyni) ma Pani prawo do 1/2 wartości udziału spadkowego, który przypadłby Pani przy dziedziczeniu ustawowym – jeżeli jest Pani osobą pełnoletnią i samodzielną finansowo.

Skoro spadek przypadł w całości bratu, a według dziedziczenia ustawowego należałoby się Pani 1/2 (bo siostra zmarła przed matką), Pani zachowek wynosiłby 1/4 wartości całego spadku (czyli 1/2 z 1/2). Zakładając, że siostra nie pozostawiła dzieci. Tutaj gdyby zdecydowała się Pani walczyć o zachowek, prawnik wyliczyłby to precyzyjnie, biorąc pod uwagę, kto z mocy ustawy by dziedziczył, gdyby nie testament. Warto wiedzieć: roszczenie o zachowek przedawnia się po 5 latach od ogłoszenia testamentu (art. 1007 § 1).

Śmierć siostry przed mamą – jakie skutki?

Jeśli siostra zmarła przed śmiercią mamy, to:

• Jeżeli nie miała dzieci, jej udział przepada – dziedziczą pozostali żyjący spadkobiercy.

• Jeżeli pozostawiła zstępnych (dzieci), to oni wstępują w jej miejsce w dziedziczeniu ustawowym (z tzw. prawa reprezentacji, art. 931 § 2).

W kontekście zachowku – dzieci siostry również mogą mieć roszczenie o zachowek, jeśli byłyby ustawowymi spadkobiercami, a zostali pominięci.

Gdzie i jak Pani może działać?

Choć mieszka Pani za granicą, dziedziczenie po osobie zmarłej w Polsce i majątku położonym w Polsce podlega polskiemu prawu spadkowemu (chyba że mama zmieniła to w testamencie – co jest rzadkością). Może Pani:

• Zlecić prowadzenie sprawy adwokatowi lub radcy prawnego w Polsce (nie musi Pani osobiście przyjeżdżać, chyba, że sąd uzna Pani stawiennictwo w danej rozprawie za obowiązkowe, ale teraz często zgadza się na udział zdalny w rozprawie).

• Wystąpić do sądu o:

  • stwierdzenie nabycia spadku (jeśli jeszcze nie zostało przeprowadzone),

  • zachowek,

  • stwierdzenie nieważności testamentu (jeśli są ku temu podstawy i dowody).

Co Pani powinna teraz zrobić?

1. Ustalić, czy testament rzeczywiście został zmieniony, kiedy i w jakiej formie (notarialny? odręczny?). Ma Pani prawo uzyskać odpis testamentu z sądu, jeśli został otwarty i ogłoszony.

2. Zlecić prawnikowi w Polsce analizę treści nowego testamentu, czy na pewno wszystko jest dla brata.

3. Rozważyć dochodzenie zachowku (jeśli testament jest ważny) lub podważenie testamentu (jeśli istnieją przesłanki i dowodu do jego nieważności).

   Kliknij tutaj i zapytaj prawnika online ›