Odrzucenie spadku przez osoby pominięte w testamencie
• Data: 2025-08-27 • Autor: Tomasz Krupiński
Czy w przypadku, gdy jest testament i powołany w nim tylko jeden spadkobierca (wnuczka spadkodawcy), pozostali spadkobiercy (w tym ja córka spadkodawcy) ustawowi muszą składać u notariusza oświadczenie o odrzuceniu spadku (by ewentualnie ci pozostali spadkobiercy nie przejęli długów po spadkodawcy)?
Dziedziczenie na podstawie testamentu lub z ustawy
Należy wskazać, że spadek można odziedziczyć na podstawie testamentu lub z ustawy.
W pierwszej kolejności do dziedziczenia powołani są spadkobiercy testamentowi.
Zgodnie z art. 1012 Kodeksu cywilnego „spadkobierca może bądź przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (przyjęcie proste), bądź przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza), bądź też spadek odrzucić”.
Według art. 1014:
„§ 1. Przyjęcie lub odrzucenie udziału spadkowego przypadającego spadkobiercy z tytułu podstawienia może nastąpić niezależnie od przyjęcia lub odrzucenia udziału spadkowego, który temu spadkobiercy przypada z innego tytułu.
§ 2. Spadkobierca może odrzucić udział spadkowy przypadający mu z tytułu przyrostu, a przyjąć udział przypadający mu jako spadkobiercy powołanemu.
§ 3. Poza wypadkami przewidzianymi w paragrafach poprzedzających spadkobierca nie może spadku częściowo przyjąć, a częściowo odrzucić”.
Natomiast według art. 1015:
„§ 1. Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania.
§ 2. Brak oświadczenia spadkobiercy w powyższym terminie jest jednoznaczny z prostym przyjęciem spadku. Jednakże gdy spadkobiercą jest osoba niemająca pełnej zdolności do czynności prawnych albo osoba, co do której istnieje podstawa do jej całkowitego ubezwłasnowolnienia, albo osoba prawna, brak oświadczenia spadkobiercy w terminie jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza”.
Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku
Dopóki więc spadkobierca testamentowy nie odrzuci spadku z testamentu, to jest jedynym spadkobiercą i spadkobiercy ustawowi w ogóle nie posiadają swojego tytułu powołania. Dopiero po odrzuceniu spadku przez spadkobiercę testamentowego, powinni zostać powiadomieni o takim odrzuceniu.
Zgodnie z art. 640 Kodeksu postępowania cywilnego:
„§ 1. Oświadczenie o prostym przyjęciu spadku lub z dobrodziejstwem inwentarza albo o odrzuceniu spadku może być złożone przed notariuszem lub w sądzie rejonowym, w którego okręgu znajduje się miejsce zamieszkania lub pobytu składającego oświadczenie. Notariusz lub sąd prześle niezwłocznie oświadczenie, wraz z załącznikami, do sądu spadku.
§ 2. Oświadczenia, o których mowa w paragrafie pierwszym, mogą być również składane w sądzie spadku w toku postępowania o stwierdzenie praw do spadku”.
Art. 641 wyznacza treść oświadczenia przed notariuszem, a mianowicie:
„§ 1. Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku powinno zawierać:
1) imię i nazwisko spadkodawcy, datę i miejsce jego śmierci oraz miejsce jego ostatniego zamieszkania;
2) tytuł powołania do spadku;
3) treść złożonego oświadczenia.
§ 2. Oświadczenie powinno również zawierać wymienienie wszelkich wiadomych składającemu oświadczenie osób należących do kręgu spadkobierców ustawowych, jak również wszelkich testamentów, chociażby składający oświadczenie uważał je za nieważne, oraz danych dotyczących treści i miejsca przechowania testamentów.
§ 3. Przy oświadczeniu należy złożyć wypis aktu zgonu spadkodawcy albo prawomocne orzeczenie sądowe o uznaniu za zmarłego lub o stwierdzeniu zgonu, jeżeli dowody te nie zostały już poprzednio złożone.
§ 4. Jeżeli oświadczenie złożono ustnie, z oświadczenia sporządza się protokół”.
Zgodnie z art. 643 „o przyjęciu lub odrzuceniu spadku zawiadamia się wszystkie osoby, które według oświadczenia i przedstawionych dokumentów są powołane do dziedziczenia, choćby w dalszej kolejności”.
Jak więc z powyższego wynika oraz zgodnie z ogólną dyrektywą dokonywania czynności w postępowaniu spadkowym przez sąd spadku (art. 628) oraz w związku z obowiązkiem przesyłania oświadczeń w przedmiocie przyjęcia lub odrzucenia spadku do sądu spadku, sąd ten jest zobowiązany do dokonywania zawiadomień określonych w omawianym przepisie.
Sąd przesyła zawiadomienia do osób wskazanych w oświadczeniu oraz przedstawionych dokumentach (art. 641 § 3) i nie ma obowiązku przeprowadzania żadnych dodatkowych ustaleń w tym zakresie.
Obowiązku przesyłania zawiadomień nie ma wówczas, gdy oświadczenie jest składane w toku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku. Osoby, które miałyby być zawiadomione w trybie art. 643, należą do zainteresowanych w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku, a zatem powinny być jego uczestnikami. Jeżeli dopiero przy składaniu oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku zostaną ujawnione takie osoby, to sąd stosownie do art. 510 § 2 wezwie je do udziału w sprawie.
Reasumując, dopóki spadkobierca testamentowy nie odrzuci spadku z testamentu, to Państwo jako spadkobiercy ustawowi nie musicie składać oświadczeń o odrzuceniu spadku, bowiem na tym etapie nie jesteście do spadku powołani.
Testament istniejący należy złożyć w sądzie spadku z wnioskiem o jego ogłoszenie.
Zobacz również: Zrzeczenie się dziedziczenia części majątku
Przykłady
Wyobraźmy sobie sytuację, w której starszy mężczyzna pozostawił testament, wskazując w nim wyłącznie swoją wnuczkę jako spadkobierczynię. Jego córka, choć w normalnych okolicznościach dziedziczyłaby z ustawy, w tym przypadku nie ma żadnych praw do spadku. Nie musi więc podejmować żadnych działań związanych z odrzuceniem spadku ani obawiać się odpowiedzialności za ewentualne długi ojca. Wszystko rozstrzyga się w testamencie – dopóki wnuczka nie odrzuci dziedziczenia, córka pozostaje poza kręgiem spadkobierców.
Inny przykład dotyczy kobiety, która w testamencie powołała swojego syna jako jedynego spadkobiercę. Po jej śmierci okazało się jednak, że majątek obciążony jest dużymi długami. Syn zdecydował się odrzucić spadek, a wtedy do dziedziczenia powołane zostały jego dzieci. One z kolei, za zgodą sądu rodzinnego, również odrzuciły spadek. Dopiero w tym momencie do kręgu spadkobierców weszło rodzeństwo zmarłej – i to właśnie na tym etapie musieli oni złożyć oświadczenia o swojej decyzji.
Może się też zdarzyć, że w testamencie spadkodawca zapisze cały majątek żonie. Ta jednak odrzuci spadek, bo dowie się o poważnych zobowiązaniach finansowych męża. W takiej sytuacji dziedziczenie przechodzi na ich dzieci. To dopiero one muszą w ciągu sześciu miesięcy zdecydować, czy przyjmują spadek, czy go odrzucają. Wcześniej nie miały żadnego obowiązku, bo dopiero odrzucenie przez żonę spadkodawcy stworzyło dla nich tytuł do dziedziczenia.
Podsumowanie
Dopóki spadkobierca testamentowy nie odrzuci spadku, osoby pominięte w testamencie nie muszą podejmować żadnych działań. To dopiero jego rezygnacja otwiera drogę do dziedziczenia ustawowego i uruchamia obowiązek złożenia oświadczeń przez dalszych spadkobierców. W praktyce oznacza to, że nie odpowiada się za długi zmarłego tylko dlatego, że jest się ustawowym spadkobiercą – kluczowe znaczenie ma kolejność powołania do spadku i ewentualne decyzje spadkobiercy testamentowego.
Oferta porad prawnych
Jeśli stoisz przed podobnym problemem spadkowym i nie wiesz, jakie kroki podjąć, możesz skorzystać z naszych porad prawnych online. Wystarczy przesłać opis swojej sytuacji, a otrzymasz jasną i rzetelną odpowiedź prawnika wraz z praktycznymi wskazówkami, co zrobić dalej. Porady udzielane są szybko, bez konieczności wychodzenia z domu, a całość odbywa się w bezpiecznej formie online.
Źródła:
1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika - porady prawne online
O autorze: Tomasz Krupiński
Randa prawny.
prawnicy z dużym doświadczeniem
Zapytaj prawnika
NAJNOWSZE
Zadaj pytanie »
» Dziedziczenie po ojczymie, odpowiedzialność za długi, krąg spadkobierców
» Odszkodowanie po śmierci wujka, gdy spadkobierca nie udostępnia mieszkania
» Dyspozycja środków z konta IKE po śmierci małżonka, prawa wdowy i zachowek
» Zachowek po darowiznach, gdy spadkodawca rozdał cały majątek za życia
» Jak uregulować formalności po śmierci rodziców – przepisanie umów i postępowanie spadkowe krok po kroku
