Czy ojciec może mnie wydziedziczyć?
• Data: 2025-11-28 • Autor: Monika Cieszyńska
Moja mama nie żyje od kilku lat. Nie rozumiem mojego ojca. Nie zgadzamy się w kilku sprawach, a on chce mnie wydziedziczyć. Tak naprawdę nie ma żadnego powodu, aby to uczynić. Czy faktycznie może mnie wydziedziczyć? Czy może pozbawić mnie prawa do zachowku? Jak może to uzasadnić?
Pozbawienie praw do spadku w testamencie
Wydziedziczenie jest instytucją polegającą na pozbawieniu zstępnych (dzieci, wnuki), rodziców i małżonka prawa do żądania zachowku oraz zdolności do dziedziczenia po osobie wydziedziczającej. Oznacza to, że wydziedziczony zostaje potraktowany tak samo jak osoba, która nie dożyła chwili otwarcia spadku.
Jeśli wydziedziczenie jest skuteczne, osoba wydziedziczona zostaje pozbawiona zarówno prawa do zachowku, jak i prawa do spadku.
Wydziedziczenie musi nastąpić w testamencie.
Zgodnie z art. 1008 Kodeksu cywilnego (K.c.) spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku (wydziedziczenie), jeżeli uprawniony do zachowku:
- wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego (chodzi tu np. o alkoholizm, narkomanię, wykraczanie przeciwko porządkowi prawnemu);
- dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;
- uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych (np. brak pomocy w chorobie, nieudzielenie opieki, zerwanie kontaktów i więzi uczuciowej).
Trzy przyczyny wydziedziczenia
Art. 1008 K.c. wymienia więc trzy przyczyny wydziedziczenia. Wydziedziczenie nie może nastąpić z innych przyczyn. Dla skuteczności wydziedziczenia wystarczy, że zachodzi jeden z wyżej wymienionych powodów.
Niemniej proszę pamiętać, że przyczyna wydziedziczenia musi być prawdziwa. Jeśli ojciec wydziedziczyłby Panią z powodów, które w rzeczywistości nie istniały, to może Pani na drodze sądowej domagać się ustalenia, iż wydziedziczenie jest bezpodstawne.
„Spadkobierca wydziedziczony w testamencie, któremu już z innych przyczyn nie służy roszczenie o zachowek, może w celu ochrony innego interesu prawnego – żądać ustalenia, że wydziedziczenie jest bezpodstawne” (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9.12.1974 r., sygn. akt I CR 873/74).
W ewentualnym postępowaniu sądowym będzie musiała Pani udowodnić za pomocą stosownych dowodów (np. zeznań świadków, dokumentów), iż przyczyna wydziedziczenia jest nieprawdziwa.
Ponadto warto pamiętać, iż spadkodawca nie może wydziedziczyć uprawnionego do zachowku, jeżeli mu przebaczył. Przebaczenie może nastąpić w dowolnej formie, zarówno przed wydziedziczeniem, jak i po. Przebaczenie to akt woli spadkodawcy o charakterze uczuciowym. Tym samym żądanie ustalenia bezpodstawności wydziedziczenia można oprzeć także na tej podstawie, że spadkodawca wydziedziczonemu przebaczył.
Warto także mieć na uwadze, że ewentualne wydziedziczenie Pani przez ojca nie rozciąga się na Pani dzieci, które były już przynajmniej poczęte w chwili śmierci ojca. Oznacza to, że gdyby ojciec nie zostawił testamentu powołującego określoną osobę do spadku, to Pani dzieci byłyby spadkobiercami ustawowymi. Natomiast gdyby taki spadek zostawił, wówczas Pani dzieci byłyby uprawnione do zachowku.
Przykłady
Pani Elżbieta od lat nie utrzymywała kontaktu z ojcem. Po śmierci matki relacje rodzinne znacznie się pogorszyły – doszło do kilku kłótni, a kobieta nie pojawiła się na jednej z rodzinnych uroczystości. Ojciec, czując się urażony, sporządził testament, w którym ją wydziedziczył. W uzasadnieniu wskazał, że „nie okazywała szacunku” i „była nieobecna w jego życiu”. Po jego śmierci pani Elżbieta wytoczyła sprawę spadkową. Sąd uznał, że brak bliskiej więzi i sporadyczne konflikty nie są wystarczającą podstawą do wydziedziczenia – tym bardziej, że córka nigdy nie dopuściła się rażącego zachowania wobec ojca.
Pan Tomasz był alkoholikiem i przez wiele lat nie interesował się losem swojej matki. Nie kontaktował się z nią, nie pomagał w chorobie, nie odwiedzał nawet w okresie świąt. Matka wielokrotnie próbowała odbudować relację, ale bez skutku. W końcu, sporządzając testament, zdecydowała się na jego wydziedziczenie, wskazując jako przyczynę uporczywe niedopełnianie obowiązków rodzinnych. Po jej śmierci Tomasz próbował podważyć wydziedziczenie, jednak sąd – na podstawie zeznań sąsiadów, dokumentacji lekarskiej i wcześniejszych pism matki – uznał je za uzasadnione.
Pani Katarzyna od wielu lat opiekowała się ojcem, mimo że w przeszłości zdarzały się między nimi spięcia. Kiedy ojciec poznał nową partnerkę, relacje rodzinne zaczęły się psuć. Partnerka zaczęła wpływać na ojca, przekonując go, że córka działa przeciwko niemu. W rezultacie ojciec sporządził testament, w którym wydziedziczył Katarzynę, zarzucając jej „nielojalność i chłód emocjonalny”. Po jego śmierci kobieta złożyła pozew o zachowek i udowodniła, że regularnie odwiedzała ojca, robiła zakupy i umawiała go na wizyty lekarskie. Sąd uznał, że powody wydziedziczenia były pozorne, a wpływ osoby trzeciej nie może być podstawą do pozbawienia prawa do zachowku.
Podsumowanie
Wydziedziczenie to poważna decyzja, która musi być jasno uzasadniona i oparta na konkretnych, przewidzianych przez prawo przesłankach. Nieporozumienia rodzinne, urazy czy chłód emocjonalny nie wystarczą do skutecznego pozbawienia kogoś prawa do zachowku. Osoba wydziedziczona ma prawo bronić się w sądzie i wykazać, że wskazane przyczyny są nieprawdziwe lub nie miały miejsca. Warto pamiętać, że wydziedziczenie to nie tylko kwestia testamentu, ale także dowodów i intencji, które muszą znaleźć odzwierciedlenie w faktach.
Oferta porad prawnych
Potrzebujesz pomocy prawnej w sprawach spadkowych, testamentu lub wydziedziczenia? Skorzystaj z naszej porady online – szybko, wygodnie i bez wychodzenia z domu. Opisz swoją sytuację, a doświadczony prawnik przygotuje dla Ciebie jasną i rzetelną odpowiedź. Zaufaj profesjonalistom – zadbaj o swoje prawa już dziś!
Źródła:
1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9.12.1974 r., sygn. akt I CR 873/74
Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika - porady prawne online
O autorze: Monika Cieszyńska
Prawnik, absolwent Wydziału Prawa, Prawa Kanonicznego i Administracji na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim Jana Pawła II w Lublinie. Studia ukończył w 2015 roku obroną pracy magisterskiej w Katedrze Prawa Pracy o temacie „Zakaz konkurencji w trakcie i po ustaniu stosunku pracy”. Podczas studiów praktykował w kancelariach adwokackich i radcowskich oraz w prokuraturze, udzielał również porad prawnych w Uniwersyteckiej Poradni Prawnej głównie z zakresu prawa cywilnego oraz rodzinnego. Ukończył aplikację komorniczą w Izbie Komorniczej przy Sądzie Apelacyjnym w Lublinie. W 2018 roku uzyskał pozytywny wynik z egzaminu komorniczego i został powołany na stanowisko asesora komorniczego przez Prezesa Sądu Apelacyjnego w Lublinie. Nieprzerwanie od 2015 roku pracuje jako asystent komornika, aplikant, a teraz jako asesor komorniczy i kierownik kancelarii. W 2018 roku ukończył także projekt edukacyjny „Pracownia Liderów Prawa” – program naukowy pod patronatem Ministerstwa Sprawiedliwości. Specjalizuje się głównie w prawie cywilnym, rodzinnym, postępowaniu cywilnym oraz egzekucyjnym. Interesuje się również prawem pracy, nieruchomości i ich obrotem, a także prawem nowych technologii i rynkiem e-commerce.
prawnicy z dużym doświadczeniem
Zapytaj prawnika
NAJNOWSZE
Zadaj pytanie »
» Zachowek po darowiznach, gdy spadkodawca rozdał cały majątek za życia
» Jak uregulować formalności po śmierci rodziców – przepisanie umów i postępowanie spadkowe krok po kroku
» Obowiązek wykonania zapisu zwykłego w testamencie
» Dziedziczenie mieszkania po siostrze dziadka a podatek
» Odrzucenie spadku przez dalszą rodzinę, kiedy zaczyna się bieg terminu?
